هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<September 2018>
SuMoTuWeThFrSa
2627282930311
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30123456


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
گه‌ڕه‌لاوژه‌کانی ڕۆشنبیری هه‌لپه‌رستی کورد؛ به‌ختیار عه‌لیش وه‌ک نموونه‌


img3/28/2012 12:00:00 AM
تاهیر ساڵح شەریف:

 پێشه‌کی:

له‌و کۆمه‌ڵگه‌یانه‌دا که‌ باکگراوندێکی مێژووییان له‌ گۆڕانکاری پله‌ به‌ پله‌ی ئابووریی، سیاسیی وکۆمه‌ڵایه‌تی نییه‌ و شۆڕشێکی فه‌لسه‌فی، فکری و زانستی تیایاندا ڕووی نه‌داوه‌، زۆر ئاسایی که‌ کۆلکه‌ خوێنده‌وارێکی بواری ئیسلامی تیایاندا ببێته‌ مه‌لای " دوازده‌ عیلم "، گێله‌ پیاوێک ببێته‌ "سه‌رۆک ، سه‌رکرده‌ و ڕابه‌ری کاریزمایی نه‌ته‌وه"، دزێکی ئه‌ده‌بی و مسته‌وردێکی فکریش ببێته‌ "فه‌یله‌سوف و ئه‌دیبی گه‌وره‌"ی میلله‌ت !.

ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌، هه‌میشه‌ زه‌مینه‌گه‌لێکی بابه‌تی و زاتی ئه‌وتۆیان تێدا فه‌راهه‌م ده‌بێت که‌ پاڵه‌وانه‌ فیکرییه‌ کۆمیدییه‌کان و کاریزمه‌ سیاسییه‌ کارتۆنییه‌کان به‌ به‌رده‌وامی به‌رهه‌م ده‌هێننه‌وه‌ . ئه‌فسانه‌سازی له‌ باره‌ی مرۆڤه‌ هیچ له‌بارادا نه‌بووه‌کانه‌وه‌ و قاره‌مانسازی له‌ که‌سانێک که‌ له‌ بێئاگایی گشتی کۆمه‌ڵگه‌کانیانه‌وه‌ سواری شه‌پۆلی هه‌ست و سۆزی مرۆڤه‌ ماف و ژیانپێشێلکراوه‌کان ده‌بن، سیمای گشتی و ترساناکی ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌یه‌. ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌، به‌ به‌رهه‌مهێنانی کاراکته‌ره‌ فیکرییه‌ کۆمیدییه‌کان و کاریزمه‌ سیاسییه‌ کارتۆنییه‌کان، خۆیان دووچاری ئه‌و کاره‌ساتانه‌ ده‌که‌ن که ته‌نانه‌ت‌ زۆر جاران بوونی فیزیکیشیان ده‌باته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌.

له‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌دا، به‌ هۆی نه‌بوونی ئاستێکی به‌رزی هوشیاری کۆمه‌ڵایه‌تی، سیاسی و فیکرییه‌وه‌، ئاسانترین شتت یاریکردنه‌ به‌ ئه‌قڵ و هه‌ستی دانیشتووانه‌که‌ی. له‌م کۆمه‌ڵگه‌یانه‌دا که‌سانێکی فێڵباز، به‌ڵام بێ مۆراڵ و بێ مه‌عریفه،‌ په‌یدا ده‌بن که‌ به‌شێوه‌یه‌کی ڕووکه‌شانه‌ ئاماژه‌ به‌ ئازاره‌کان و ده‌رده‌ ئابووریی، سیاسیی و فیکرییه‌کانی خه‌ڵکه‌که‌ی ده‌که‌ن؛ به‌ ده‌می لووس، به‌ درێژدادڕی و له‌ ڕێگای یاریکردن به‌ ووشه‌و زاراوه‌کانه‌وه‌، ختوکه‌ی هه‌سته‌کان ده‌ده‌ن، برینه‌کان ده‌کولێننه‌وه‌، برینه‌کان ساڕێژ ده‌که‌ن و به‌مهۆیه‌شه‌وه‌ سه‌رنجی گه‌مژه‌کان بۆ خۆیان ڕاده‌کێشن. له‌ سه‌رئه‌و بنه‌مایه‌شه‌وه‌، به‌هه‌ر جۆره‌ ئاوازێک که‌خۆیان پێیانخۆش بێت، سه‌ما به‌ زۆربه‌ی دانیشتوانه‌که‌ی ده‌که‌ن. له‌مجۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌دا، ده‌کرێت تۆیه‌کی بێمه‌عریفه‌و بێفکر، تۆیه‌کی هیچ نه‌زان له‌ سیاسه‌ت و هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردنی ده‌وڵه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌دا، گه‌ڕه‌لاوژێکانی خۆت به‌ نرخی گرانترین فه‌لسه‌فه‌، قوڵترین فیکر و مۆدێڕنه‌ترین سیاسه‌ت به‌ خه‌ڵکه‌ نه‌خوێنده‌واره‌که‌ی بفرۆشیته‌وه‌ و خۆتیان لێببه‌یته‌ جێگاوشوێنی فه‌یله‌سوفه‌کانه‌وه‌ و پۆزی فه‌لسه‌فه‌ و داهێنانی فکریان به‌سه‌ردا لێبده‌یت، یان ببیه‌ته‌ زانای سیاسیی و سوپر سیاستمه‌دار!.

ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌، ده‌کرێت ناو بنێین کۆمه‌ڵگه‌ چاوبه‌ستراو و ئه‌قڵ داخراوه‌کان، یان کۆمه‌ڵگه‌ی گه‌مژه‌کان، چونکه‌ زۆر به‌ ئاسانی گه‌مژه‌یه‌ک و گێله‌ پیاوێک ده‌خه‌نه‌ سه‌ر کورسی شاهانه‌، بێ سه‌وادێک ده‌خه‌نه‌ چێگای فه‌یله‌سوف و زانایه‌ک، کۆلکه‌ خوێنده‌وارێکی دینیش ده‌خه‌نه‌ جێگای 12 زاناوه‌ !. ئه‌و چاوبه‌ستران و ئه‌قڵ داخرانه‌، سه‌رچاوه‌ی هه‌موو کاره‌ساته‌ ئابووریی، سیاسیی و فیکرییه‌ تراژیدی و کۆمیدییه‌کانی ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌یه‌.

کێشه‌ی بنه‌ڕه‌تی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یانه‌، وه‌ک له‌پێشه‌وه‌ش‌ ئاماژه‌م پێدا، ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌شێوه‌یه‌کی گشتی که‌وتونه‌ته‌ په‌راوێزی مێژووه‌وه‌ و نه‌یانتوانیوه‌ له‌ پرۆسه‌یه‌کی مێژوویی زیندووی نۆرماڵدا گه‌شه‌ی ئابووریی، سیاسیی و فه‌رهه‌نگی به‌خۆیان بده‌ن و له‌گه‌ڵ دنیای هاوچه‌رخی ڕۆژئاوادا په‌یوه‌ندییه‌کی چونییه‌ک و هاوسه‌نگ دروست بکه‌ن . فاکته‌ره‌ جۆراوجۆره ده‌ره‌کییه‌کانی به‌ په‌راوێز کردنی مێژوویی ئه‌وکۆمه‌ڵگه‌یانه‌ هه‌رچییه‌ک بووبێت، یان هه‌رچییه‌ک بێت، به‌ڵام ناتوانێت یه‌ک ڕاستی بابه‌تی ناوخۆیی ئه‌و کۆمه‌ڵگانه‌ له‌ ئێمه‌ بشارێته‌وه،‌ که‌ ئه‌ویش بریتییه‌ له‌ غیابی گیانی داهێنان و خۆماندووکردن له‌ بواری زانست، فکر و مه‌عریفه‌دا . له‌کاتێکدا په‌نجه‌ له‌سه‌ر ئه‌و خاڵه‌ لاوازه‌ گشتییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی ئه‌و جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یانه‌ داده‌نێم ، له‌ هه‌مانکاتدا،‌ له‌م زه‌مینه‌یه‌دا به‌ خاڵێکی کۆنکرێتی لاوازتر ده‌گه‌م، ئه‌ویش ڕۆڵی ده‌وڵه‌ت و سیسته‌مه‌ سیاسییه‌ ئیستبداد و دیکتاتۆرییه‌کانیانه‌. به‌ درێژایی مێژووی هاوچه‌رخی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یانه‌، ده‌وڵه‌ت و ڕژێمه‌ سیاسییه دیکتاتۆرییه‌ داخراوه‌کان، ڕێگری سه‌ره‌کی بوون له‌سه‌ر ڕێگای ڕوودانی شۆڕشێکی زانستی، مه‌عریفی و فکری تیایاندا . ڕژێمه‌ دیکتاتۆر و ئیستبداییه‌کان، بوون و مانه‌وه‌ی خۆیان له‌وه‌دا پێناس کردووه‌ته‌وه‌ که‌ دانیشتوانی کۆمه‌ڵگه‌کانیان له‌ ڕووی زانست، مه‌عریفه‌و فکری نوێوه‌ ئیفلیج و ته‌مه‌ڵ بکه‌ن . که‌سانێکیش که‌ له‌و بوارا‌نه‌دا ئه‌کتیڤ بوون و خوازیاری گۆڕانکاری ڕیشه‌یی بوون له‌ فکر و جیهانبینی گشتی کۆمه‌ڵگه‌کانیاندا، یان کڕیونیان و له‌ پێناو گه‌مژه‌کردن و ده‌سته‌مۆکردنی زیاتری دانیشتوانه‌که‌یاندا به‌کاریان بردوون، یان له‌ ناویان بردوون، یان به‌ هۆکاری جیاواز خستونیانه‌ته‌ په‌راوێزی کۆمه‌ڵگه‌وه‌. له‌و ڕێگایه‌شه‌وه‌، له‌ گه‌مژه‌کان و مرۆڤه‌ گێله‌کانی نزیک له‌ خۆیان کاریزما، فه‌یله‌سوف و زانایان داتاشیووه‌ و له‌ڕێگای دام ده‌زگای ڕاگه‌یاندنی پان و پۆڕی ژێرده‌ستیانه‌وه‌ ڕه‌وانه‌ی سه‌ر شانۆ جۆراوجۆره‌کانی کۆمه‌ڵگه‌کانیان کردوون‌.

کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستانیش له‌و ڕاستییه‌ی که‌ له‌ پێشه‌وه‌ وترا به‌ده‌ر نییه‌ . له‌ مه‌لا مسته‌فایه‌کی ترسه‌نۆک، سه‌رکرده‌یه‌کی کاریزما و سوپرمانێک داده‌شرێت . له‌ فێڵباز و ده‌م لوسێکی وه‌ک جه‌لال تاڵه‌بانی، سیاسه‌تمه‌دارێکی بلیمه‌ت دروستده‌کرێت . له‌ گێله‌ پیاوێکی هه‌گبه‌ پڕ له‌ خیانه‌تی وه‌ک مه‌سعود بارزانیش، سه‌رۆکێکی قاره‌مانی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی دروست ده‌کرێت. له‌ ناو کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی له‌وجۆره‌دا، ئیتر بۆ نابێت که‌ سه‌رنووسه‌ری بێسه‌وادی ڕۆژنامه‌ مۆنۆپۆڵکراو و سانسۆرچییه‌کانی کوردستان، یان خوێنه‌ری خۆماندوونه‌که‌ری کورد له‌ دز وکۆپییه‌ چییه‌کی فکری و ئه‌ده‌بی وه‌ک " به‌ختیار عه‌لی " و نموونه‌کانی، فه‌یله‌سوف و بیریارێکی " مه‌زن! " دا نه‌تاشن و گه‌ڕه‌لاوژێ و درێژدادڕییه‌کانی به‌ نرخی فه‌لسه‌فه‌، فیکر و مه‌عریفه‌ نه‌کڕنه‌‌وه‌ ؟ .

کاره‌ ساته‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی له‌و ئاسانخوازییه‌ فکری و مه‌عریفیانه‌ و له‌و‌ ئه‌فسانه‌ سازییانه‌ له‌ کاراکته‌ره‌ هیچ له‌بارادا نه‌بووه‌کانه‌وه‌ ده‌ست پێده‌کات . له‌ ماوه‌ی 18 ساڵی ڕابردوودا، له‌ڕووی سیاسییه‌وه‌، تا ڕاده‌یه‌کی باش ناوه‌رۆکی به‌تاڵی کاراکته‌ره‌ کاریزمه‌ کارتۆنی و کۆمیدییه‌ سیاسییه‌کانی کوردمان بۆ خوێنه‌ر ئاشکرا کردووه‌، به‌ڵام دیوێکی دیکه‌ی ئه‌و کاراکته‌ره‌ کاریزمه‌ کۆمیدیانه‌ ماوه‌ که‌ وه‌ک پێویست قسه‌مان له‌ سه‌ر نه‌کردووه، ئه‌ویش ئه‌و ڕه‌وته‌ مێشک بۆشه‌یه‌ که‌ خۆی له‌ باسه‌ فیکری و فه‌لسه‌فییه‌کانه‌وه‌ پێچاوه‌ و ناو به‌نا‌وه، له‌ سه‌نگه‌ری داڕوخاوی کاریزمه‌ سیاسییه‌ کارتۆنه‌کانی کورده‌وه‌ هێرش ده‌کاته‌ سه‌ر چالاکترین نووسه‌رانی بواری ڕه‌خنه‌گری سیاسیی و فکری کوردی .‌ ‌بۆ دانانی سنوورێک بۆ ئه‌و گاڵته‌ جاڕییه‌ی که‌ ئێستا به‌ ناوی فکر و مه‌عریفه‌وه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا‌ به‌ پێش چاومانه‌وه‌ ده‌گوزه‌رێت، بۆ ده‌رخستنی ناوه‌رۆکی کۆنه‌په‌رستانه‌ی ئه‌م به‌ فه‌یله‌سوفکراوه‌ بێفکر و بێ فه‌لسه‌فانه‌، بڕیارمدا زۆر لێبڕاوانه‌ هه‌ڵوێست له‌سه‌ر ئه‌م ڕه‌وته‌ هیچ له‌باره‌دا نه‌بووه‌ له‌ بواری فیکر و مه‌عریفه‌دا وه‌رربگرم. ئه‌م هه‌ڵوێست وه‌رگرتنه‌ له‌ دوو ڕووه‌وه‌ گرنگی بۆ ئێمه‌ هه‌یه‌:

یه‌که‌م/ ئه‌وه‌ که‌ ڕێگا ناده‌ین له‌ ژێر ناوی فیکر و فه‌لسه‌فه‌دا، که‌سانێکی خۆپارێز، هه‌لپه‌رست، بێ فیکر و بێ مه‌عریفه‌، ماندووبوونه‌کانی نووسه‌رانێکی ڕه‌خنه‌گری وه‌ک ئێمه‌، که‌ له‌ سه‌ر حسابی خوێنی خۆمان، ئاسۆیه‌کی ڕوونمان خسته‌ به‌رده‌می خه‌ڵکی کوردستان بۆ به‌دیهێنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مۆدێرن و کراوه‌، یه‌کسان بکه‌ن به‌ سفر و له‌ دواشیکردنه‌وه‌شدا تۆمه‌تبارمان بکه‌ن به‌ هه‌ڵگری مه‌یلی فاشیستی، له‌ حاڵێکدا ‌ ئێمه‌ خۆمان قوربانی ده‌سه‌ڵاته فاشسیتی و‌ دیکاتۆرییه‌کانی زاڵ به‌سه‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردین و فه‌لسه‌فه‌ی ڕه‌خنه‌گری ئێمه‌ و جیهانبینی ئێمه‌ له‌ سه‌ر بیناکردنی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ئازاد و دوور له‌ ده‌سه‌ڵاتی فاشیستی و دیکتاتۆری دامه‌زراوه‌ .

دووه‌م/ چوونه‌ ناو پۆڵیمکێکی تیۆری و مه‌عریفی له‌گه‌ڵ نه‌یارانی به‌ فه‌یله‌سوفکراوماندا (ئه‌گه‌ر ئه‌وان جورئه‌تی هاتنه‌ ئه‌و مه‌یدانه‌یان هه‌بێت)، توانایی تیۆری و مه‌عریفی هه‌ردوو لامان ده‌خاته‌ ڕوو . وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ش‌ ده‌داته‌وه‌ که‌ ئایا ڕه‌خنه‌کانی ئێمه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات و کاراکته‌ره‌ به‌کاریزماکراوه‌ کارتۆنییه‌کانی کورد و سیسته‌مه‌ دیکتاتۆری و بیروکراسییه‌که‌یان، دووره‌ له‌ هه‌ر جۆره‌ بنه‌مایه‌کی تیۆری و فکرییه‌وه‌ ؟ یاخود ئه‌وه‌ که‌ ڕه‌خنه‌کانی ڕه‌وتی پۆست مۆدێرنیستی کوردی به‌ گشتی و به‌ تایبه‌تیش تۆمه‌ته‌کانی به‌ختیار عه‌لی له‌ دژی ڕه‌وتی ڕه‌خنه‌گری کوردی بێ بنه‌مایه‌کی فیکرییه‌ ؟ .

داوه‌ریکردن له‌سه‌رڕه‌وابوون، یان ڕیالیستی بوونی ڕه‌خنه‌کانی هه‌ر دوولا به‌رامبه‌ر به‌یکتر، ده‌سپێرن به‌ که‌سانێک که‌ ئاگاداری دنیای فکر، مێژووی فه‌لسه‌فه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی مێژوون، نه‌ک به‌ که‌سانێک که‌ له‌ بێسه‌وادی خۆیاندا، له‌ بێ ئاگاییان له‌ جیهانی به‌رینی فکر، له‌ بێئاگاییان له‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی مێژوو، درێژدادڕی و گه‌ڕه‌لاوژێ ده‌رباره‌ فکر و مه‌عریفه‌، یه‌کسان ده‌که‌ن به‌ فه‌لسه‌فه‌ و داهێنانی فکری و مه‌عریفی و له‌ ئه‌نجامیشدا فکرمسته‌وره‌‌دکه‌رێک یه‌کسان بکه‌ن به‌ فه‌یله‌سوفی مۆدێرنی کوردی .

به‌م پێشه‌کییه‌ دێمه‌ ناو جه‌ده‌‌لێک له‌ سه‌ر ئه‌و چه‌مکانه‌ که‌ به‌ختیار عه‌لی له‌ دوایین نووسینیدا، وه‌ک چه‌مکی فکری و مه‌عریفی باسی لێوه‌کردوون . نووسینه‌که‌ی به‌ختیار، له‌ ژێر ناونیشان [ تیۆره‌، سیاسه‌ت، گۆڕان " ده‌رباره‌ی سنووره‌کانی ئیلتزام و بێباکی لای ڕۆشنبیر ] دایه‌ و له‌ ژماره‌ (499 ی ڕۆژنامه‌ی ڕۆژنامه‌دا) بڵاوی کردووه‌ته‌وه‌ .

وه‌ک دوایین خاڵیش ده‌مه‌وێت به‌خوێنه‌ر بڵێم که‌ ئه‌م زنجیره‌ وه‌ڵامه‌ به‌ به‌ختیار، به‌ تایتڵی جیاواز بڵاو ده‌کرێته‌وه‌ و پاشان هه‌موویان له‌ ژێر ئه‌م تایتڵه‌ " گه‌ڕه‌لاوژێکانی ڕۆشنبیری هه‌لپه‌رستی کورد؛ به‌ختیار عه‌لیش وه‌ک نموونه "دا ‌کۆ ده‌کرێنه‌وه‌. خوێنه‌ر پێویسته‌ ئه‌وه‌ی له‌لاڕوونبێت که‌ ووشه‌ی " گه‌ڕه‌لاوژه‌ "، ووشه‌یه‌کی سوکایه‌تی ئامێز نییه که‌ به‌رامبه‌ر به‌ختیار به‌کارم هێنابێت‌، به‌ڵکو ووشه‌یه‌که‌ له‌ زمانی کوردیدا باوه‌ و به‌ واتای زۆروتن و له‌یه‌کتر تێنه‌گه‌یشتنه‌ . ئه‌م ووشه‌یه‌ زیاتر بۆ ئه‌و کۆڕو کۆبوونه‌وه‌ میوانداریه‌ قه‌ره‌باڵغانه‌ ‌به‌کاردێت که‌ هه‌رکه‌س له‌شوێنی خۆیه‌وه‌ زۆر قسه‌ ده‌کات و گوێ بۆ به‌رامبه‌ره‌که‌ی ناگرێت و له‌ ئه‌نجامیشدا که‌س له‌ که‌س تێناگات .

ڕۆشنبیری بێ واتا له‌ گه‌ڕه‌لاوژێکه‌ی به‌ختیاردا 

میسۆدێکی زانستی و مه‌عریفی به‌ سه‌ر هیچ یه‌کێک له‌ باسه‌ به‌ ناو فه‌لسه‌فی و فکرییه‌کانی به‌ختیاردا زاڵ نییه‌ . به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ به‌ختیار خاوه‌نی ده‌زگایه‌کی فیکری و فه‌لسه‌فی دیاریکراو نییه‌ . له‌به‌ر ئه‌وه‌، لێره‌دا نامه‌وێت دووباره‌ بگه‌ڕیمه‌وه‌ سه‌ر جه‌هلی ئه‌و له‌ بواری تیۆری مه‌عریفه‌دا و په‌نجه‌ بخه‌مه‌وه‌ سه‌ر هه‌ژاری ئه‌و له‌ بواری فه‌لسه‌فه‌دا، چونکه‌ چه‌ند ساڵێک پێش له‌ ئێستا هه‌ژاری فه‌لسه‌فی و جه‌هلی تیۆری و مه‌عریفی نووسه‌رم له‌ بواری "به‌عس ناسی"یه‌که‌یدا خسته‌ڕوو (کلیکی ئێره‌ بکه‌)، که‌ نه‌خۆیی و نه‌ لایه‌نگرانیشی جورئه‌تی هاتنه‌ مه‌یدانی جه‌ده‌لێکی تیۆری و فیکریان له‌و بواره‌دا نه‌بوو . له‌ بواری "جه‌هل و گه‌مژه‌یی" ناسییه‌که‌شیدا، گه‌مژه‌یی به‌ختیارم ساخکرده‌وه‌  و وه‌ک جاهیلێکی نێو کایه‌ فیکری و مه‌عریفییه‌کان ناساندم. له‌سه‌ر هه‌مان بنچینه‌وه‌، ئه‌و باسه‌ تێکه‌ولێکه‌ بێ بنه‌ما فکری و مه‌عریفیانه‌ی، که‌ به‌ختیار وه‌ک باسی فکری و و مه‌عریفی ده‌رخواردی خوێنه‌ری ساویلکه‌و بێسه‌وادی کوردی ده‌دات، من به‌ گه‌ڕه‌لاوژێ له‌ قه‌ڵه‌می ده‌ده‌م.

به‌ختیار ده‌یه‌وێت به‌ گشتی وتنێکی درێژدادڕانه‌ ده‌رباره‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ڕۆشنبیر و سیاسه‌تمه‌دار، خۆی له‌ پێناسه‌یه‌کی کۆنکرێتی ڕۆشنبیر و سیاسه‌تمه‌دار بدزێته‌وه‌. له‌ سه‌راسه‌ری درێژدادڕییه‌که‌ی به‌ختیاردا، نه‌ پێناسه‌یه‌کی تێرمینۆڵۆجی بۆ زاراوه‌ی ڕۆشنبیر هه‌یه‌ و نه‌ ناساندنێکی سیاسه‌تمه‌داریش له‌ ئاستی تیۆریدا به‌رچاو ده‌که‌وێت.

ڕۆشنبیری چییه‌ و ڕۆشنبیر کێیه‌؟ ئایا زاره‌وه‌ی ڕۆشنبیر ناوه‌، بکه‌ر(فاعل)ه‌ یان سیفه‌ته‌؟ له‌ باسه‌که‌ی نووسه‌ردا، له‌ ڕووی زاراوه‌ ناسی "terminology"و ڕێزمانییه‌وه، به‌شێوه‌یه‌کی نه‌زانانه‌ ڕۆشنبیر خراوه‌ته‌ شوێنێکی پێناسه‌کردنه‌وه‌ که‌ شوێنی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی نییه‌ . به‌ختیار پێمان ده‌ڵێت که‌ ڕۆشنبیر، سیفه‌ت نییه‌، به‌ڵکو بکه‌ره‌ :{ رۆشنبیر لای ئه‌مانه‌ که‌سێک نییه‌ که‌ بیر ده‌کاته‌وه‌، تیۆریزه‌ ده‌کات . ژێرخانی زانستی بۆ گوتاره‌ ئه‌خلاقی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان داده‌ڕێژیت . پارێزگاری له‌ نرخه‌ هیومانیستی و دیموکراسییه‌کان ده‌کات . چاودێره‌ به‌سه‌ر شێوازی بیرکردنه‌وه‌ و میتۆده‌کانی بیرکردنه‌وه‌وه‌- به‌ختیار هه‌مان وتار }. له‌ تێگه‌یشتنی به‌ختیاره‌وه‌، کاری ڕۆشنبیر بیرکردنه‌وه‌ و به‌رهه‌مهێنانی تیۆرییه‌ . بیرکردنه‌وه‌، تیۆری به‌رهه‌مهێنان، پاریزگاریکردن له‌ به‌ها مرۆڤدۆسته‌کان و چاودێر بوون به‌سه‌ر شێوازی بیرکردنه‌وه‌دا، له‌ تێڕوانینی به‌ختیاره‌وه‌، ئه‌رک و فه‌رمانی ڕۆشنبیره‌، واته‌ ڕۆشنبیر لای نووسه‌ر ناو نییه‌، سیفه‌تیش نییه‌، به‌ڵکو بکه‌ره‌ ! .

به‌ پێجه‌وانه‌ی تێگه‌یشتنی هه‌ڵه‌ی به‌ختیاره‌وه،‌ زاراوه‌ی ڕۆشنبیر له‌ تێڕاونینێکی تێرمێنۆڵۆجی ئه‌بستراکه‌وه‌ و له‌ تێگه‌یشتنێکی گراماتیکییه‌وه‌، بکه‌ر نییه‌، به‌ڵکو سیفه‌ت"adjective "ه‌ . سیفه‌تیش بیرکه‌ره‌وه‌، تیۆریزه‌کار و زانای گوتاره‌ ئه‌خلاقییه‌کان نییه‌، به‌ڵکو سیفه‌ت ووشه‌یه‌که‌ که‌ پێش له‌ ناو به‌کار ده‌برێت و حاڵه‌ت و چلۆنایه‌تی بکه‌ر و شته‌کانمان بۆ ڕوون ده‌کاته‌وه‌ . ڕۆشنبیر بکه‌ر نییه،‌ به‌م واتایه‌ که‌ پێمان ناڵێت ڕۆشنبیر چ کارێکی دیاریکراوی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووریی و فیکری ئه‌نجام ده‌دات . ڕۆشنبیر، وه‌ک سیفه‌تێک پێمان ده‌ڵێت (بۆنموونه‌)به‌ختیار بیری ڕۆشنه . ڕۆشنایش ئه‌نجامدانی کارێک نییه‌، به‌ڵکو سیفه‌تێکه‌ که‌ پێناسه‌ی بیری به‌ختیارمان بۆ ده‌کات و پێمان ده‌ڵێت که‌ بیری به‌ختیار ڕۆشنه‌، به‌ڵام ڕۆشنایی له‌ بیری به‌ختیاردا به‌ ئێمه‌ ناڵێت که‌ به‌ختیار چ کارێک ئه‌نجام ده‌دات . جگه‌ له‌وه‌ش، به‌کار بردنی ووشه‌ی ڕۆشن بۆ بیری مرۆڤ هه‌ڵه‌یه‌، چونکه‌ بیری مرۆڤ ژورێکی بێ ده‌رگاو په‌نجه‌ر و بێ کڵاڕۆشنه‌ نییه‌ تا تاریک بێت و به‌ داگیرساندنی گڵۆپێک، فانۆسێک و چه‌ند مۆمێک ڕۆشن بکرێته‌وه‌. بیری مرۆڤ که‌ به‌رهه‌می مێشکیه‌تی، تونێلێکی دووسه‌ره‌ی‌ به‌ستراو نییه‌ تا به‌ داگیرساندنی چه‌ند گڵۆپێک ڕۆشنبکرێته‌وه‌ . به‌کار هێنانی ڕۆشن، وه‌ک سیفه‌تێک بۆ نیشاندانی بیری مرۆڤ هه‌ڵه‌یه‌کی ڕێزمانی و تێرمینۆڵۆجییه‌‌ که‌ ساڵه‌هایه‌ به‌ بێ تێڕامان له‌ مانا گراماتیکی و تێرمێنۆلۆجییه‌که‌ی له‌ ئه‌ده‌بیات و زمانی کوردیدا به‌کار ده‌برێت و کاوێژ ده‌کرێته‌وه‌ . ته‌نانه‌ت له‌ زمانی ئینگلیزیدا، به‌ که‌سانی خاوه‌ن به‌هره‌ی فیکری و ئه‌ده‌بی ناوترێت ڕۆشنبیر . ئینگلیزه‌کان ووشه‌یه‌کی پڕ به‌پێستی ئه‌و جۆره‌ مرۆڤانه‌یه‌ن داتاشیوه‌ . ئه‌وه‌ که‌ له‌ کوردیدا به‌که‌سانی خاوه‌ن بیر و لێهاتوو له‌ بواری فیکریدا به‌ ڕۆشنبیر پێناسه‌کراوه‌ و وه‌ک سیفه‌ت خراوه‌ته‌ پاڵ ئه‌و که‌سانه‌، له‌ زمانی ئینگلیزیدا وه‌ک " ناو noun " به‌کار براوه‌و ووشه‌ی " intellect" ی بۆ دانراوه‌ و وه‌ک سیفه‌تیش ووشه‌ی " intellectual " ی بۆ داتاشراوه‌ که‌ پێمان ده‌ڵێت " ئینتڵێکت که‌سێکه‌ که‌ توانایی بیرکردنه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ڕێگا لۆژیکییه‌کانه‌وه له‌ ده‌رگای کێشه‌کان ده‌دات‌ و له‌ شته‌کان تێده‌گات - بڕوانه‌ oxford dictionary" . وه‌ک سیفه‌تیش، هه‌مان دیکشه‌‌نری پێمان ده‌ڵێت ئێنتڵێکشوڵ که‌سێکه‌ که باش خوێندویه‌تی و به‌شداری له‌و چالاکییانه‌دا ده‌کات که‌ پێویسته‌ به‌ جدی بیریان لێبکه‌یته‌وه‌ " .‌ له‌ زمانی ئینگلیزیدا فکری ئینسان به‌ تاریک و ڕۆشن دابه‌ش نه‌کراوه، به‌ڵکو دابه‌شکراوه‌ به‌ سه‌ر توانایی زیاتر و که‌متر، به‌رزتر و نزمتردا... به‌هه‌رحاڵ،‌ زاراوه‌ی ڕۆشنبیر له‌ چ ڕۆژگارو سه‌رده‌مێکدا هاتۆته‌ نێو زمانی کوردییه‌وه‌ و بۆ پێناسه‌کردن و جیاکردنه‌وه‌ی چ که‌سانێک له‌ که‌سه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی به‌کار براوه‌، من زانیارییه‌کم له‌و باره‌یه‌وه‌ نییه‌ . گومان ده‌که‌م که‌ ئه‌م زارا‌وه‌یه‌ له‌ هه‌مان ووشه‌ی " منورالفکر" ی عه‌ره‌بی، یان له‌ ووشه‌ی " روشنفکر " ی فارسییه‌وه‌ وه‌رگیرابێت و پاشان وه‌رگێڕدرابێت بۆ ووشه‌ی " ڕۆشنبیر" یان " ڕووناکبیر " له‌زمانی کوردیدا‌، به‌ڵام ئه‌م ووشه‌یه‌، وه‌ک سیفه‌ت، نه‌ک وه‌ک ناویش، ناتوانێت پێناسه‌ی ئه‌و که‌سانه‌مان بۆ بکات که‌ له‌ڕووی فیکرییه‌وه‌ له‌ ئاستێکی به‌رزی هوشیاری و له‌داناییه‌کی زۆر به‌هرمه‌ندن و کار له‌سه‌ر کێشه جۆراوجۆره‌‌کانی کۆمه‌ڵ ده‌که‌ن، یان ڕێگاچاره‌ی لۆژیکییان بۆ ده‌دۆزنه‌وه‌ . به‌و پێوانه‌ گرماتیکییه‌ ده‌توانین که‌ بڵێین " زاراوه‌ی " ڕۆشنبیر " له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ زاراوه‌یه‌کی هه‌ڵه‌یه‌ که‌ له‌ ئه‌ده‌بیاتی کوردیدا به‌کار براوه‌ بۆ ناساندن و جوداکردنه‌وه‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ توانایی فیکری و هۆشیی به‌هێزیان هه‌یه‌ . به‌ ڕای من ئه‌و ووشه‌یه‌ له‌ڕووی ڕێزمانییه‌وه‌ پڕ به‌پێستی که‌سانی خاوه‌ن بیر، لێهاتوو له‌ بواری فکرو کایه‌‌ فکرییه‌کاندا نییه‌. بۆیه‌ ناتوانم که‌سی بیرکه‌ره‌وه‌ به‌ ڕۆشنبیر ناوزه‌د بکه‌م. له‌ڕوویه‌کی دیکه‌یشه‌وه‌، هه‌موو بیریارێک، هه‌موو بیرکه‌ره‌وه‌یه‌ک بیری ڕۆشن نییه‌، بگره‌ تیۆریسن و بیریاری زۆریش بوون و هه‌ن که به‌‌ بیریان سه‌رتاپای ژیانی مرۆڤه‌کانی دیکه‌ی تاریککردووه‌ و تیۆری و فه‌لسه‌فه‌ی فاشیزم و دیکتاتۆریان له‌ ژێر ناوی به‌ها نه‌ته‌وه‌یی، هیومانیستی و دیموکراسییه‌کاندا وه‌به‌رهێناوه‌ . له‌م ڕووه‌شه‌وه‌، زاراوه‌ی ڕۆشنبیر، هه‌ڵگری ئه‌شکالاتێکی فیکری وسیاسیی گشتیترو چه‌مکێکی ترسناکتره‌ بۆ مرۆڤی کورد که‌ به‌ختیار به‌نرخی بابه‌تی گرنگی فکری ڕۆژ به‌ خوێنه‌ری ئاست نزمی کوردی ده‌فرۆشێته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر کێشه‌ی تێرمێنۆڵۆجی، ڕێزمانی و ئه‌شکالییه‌تی چه‌مکی ترسناکی ڕۆشنبیره‌که‌ی به‌ختیار بسپێرێین به‌ زمانناسێک و مامۆستایه‌کی زیره‌کی ڕێزمانی کوردی، یان به‌ مێژووناس و مێژووزانێک، ئه‌وا ئه‌وکات له‌لایه‌ک پێویستمان به‌ داهێنان و داتاشینی ووشه‌یه‌کی نوێ ده‌بێت بۆ ئه‌و توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌ هوشیاره‌ی که‌ ئه‌ده‌بیاتی کوردی به‌ زاراوه‌ی "ڕۆشنبیر" به‌ باڵادا بڕیوه‌، به‌ڵام به‌هه‌رحاڵ تا کاتی داهێنانی زاراوه‌یه‌کی نوێ، منیش ناچارم له‌م جه‌ده‌له‌دا هه‌مان ووشه‌ی باو، دووباره‌ بکه‌مه‌وه‌، به‌ڵام له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ دژی ووشه‌ی ڕۆشنبیر و هه‌ڵوێست و بیرکردنه‌وه‌ی ئه‌و که‌سانه‌م که‌ خۆیان به‌ ڕۆشنبیری کورد پێناس ده‌که‌ن، چونکه‌ له‌ سیاسییه‌کان گه‌نده‌ڵتر و خیانه‌تکارتر له‌ به‌ها مرۆیه‌کانی تاکی کورد، ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌ن که‌ ناو به‌ ناوه‌ پۆزی فیکر و ئه‌قڵانی بوون به‌ سه‌ر میلله‌تی کورد لێده‌ده‌ن، که‌ به‌ختیاریش مشتێکه‌ له‌ خه‌روارێک. له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌، هه‌مان دووباره‌ خوێندنه‌وه‌ی زاراوه‌ی ڕۆشنبیر، ئێمه‌ ده‌باته‌ خانه‌ی مناقشه‌کردن له‌ سه‌ر ده‌رک و تێگه‌یشتنی سۆسیۆڵۆجی کاڵ و کرچی به‌ختیار له‌باره‌ی دیاریکردن و ناساندنی ئه‌رکی ڕۆشنبیر و ناسننامه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌ودا. مناقشه‌کردن له‌ سه‌ر ناسنامه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئه‌رکی ڕۆشنبیر، ته‌وه‌ره‌یه‌کی دیکه‌ی ئه‌م زنجیره‌ نووسینه‌ پێکده‌هێنێت.

ڕۆشنبیری بێفیکری سه‌وداگه‌ر؛ به‌ختیار عه‌لی وه‌ک نموونه‌   

له‌ دیدگای به‌ختیاره‌وه‌ نووسه‌رێک که‌ هه‌ڵوێست له‌ سه‌ر ڕووداوه‌ سیاسییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی زاڵ وه‌رده‌گرێت، ئه‌و ده‌بێته‌ " هه‌ڵوێستنووسێکی سیاسیی " و زۆربه‌ی کاتیش هه‌ڵوێسته‌کانی له‌سه‌رحه‌ماسه‌تێک دروستده‌کات که‌ نه‌ بیرکردنه‌وه‌ی نوێ و نه‌ جیهانبینی و نه‌ مۆراڵی له‌ پشته‌وه‌یه‌ . ئه‌و ده‌ڵێت : {گه‌وره‌ بوونی ڕووبه‌ری میدیا له‌ دونیای ئێمه‌دا وایکردووه ‌له‌م ساڵانه‌دا هه‌زاران "هه‌ڵوێست نووسی بێفکر" له‌ دایک بوون که‌ شوێنی خۆیان له‌گه‌ڵ ڕۆشنبیردا لێتێک چووه‌ - هه‌مان سه‌رچاوه‌ی پێشوو} . به‌ختیار خۆی یه‌کێکه‌ له‌ نووسه‌ره‌ بێ فکره‌کان . فکری به‌ختیار وه‌ک ڕۆشنبیرێک که‌ شوێنی خۆی لێتێکنه‌چووه و ده‌زانێ له‌ کوێدا وه‌ستاوه‌،‌ چییه‌؟ به‌ختیار چ داهێنانێکی تیۆری و فیکری نوێی کردووه‌ ؟ کامه‌یه‌ تێز، یان تێزه‌ فکری و ئه‌قڵانییه‌کانی به‌ختیار بۆ بینای کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مۆدێرنی کوردی ؟ جیهانبینی به‌ختیار چییه‌ ؟ کامه‌یه‌ چاودێر بوونی فیکری به‌ختیار به‌سه‌ر به‌ها هیومنیستییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی؟.

هه‌موو ئه‌و چه‌مک و زاراوانه‌ی که‌ به‌ختیار وه‌ک باسی فکری نمایشیان ده‌کات، هه‌ر هه‌موویانی به‌ ئیستعاره‌ وه‌رگرتووه‌، یان ئیسترادی کردوون . له‌ به‌ر ئه‌وه‌، نه‌ به‌ختیار خاوه‌نی فیکره‌ و نه‌ داهێنانێکی فیکریشی کردووه‌ . داهێنانی فکری ووشه‌ ڕیزکردن، کۆپییه‌کردن و درێژدادڕی بێ ناوه‌رۆک نییه‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌یه‌ که‌ تۆ داهێنانێک له‌ بواری کێشه‌ فیکریی و فه‌لسه‌فییه‌کاندا بکه‌یت که‌ تا هه‌نوکه‌ هیچ فه‌یله‌سوف و بیریارێک له‌ مێژوودا په‌ی پێنه‌بردبێت و ده‌رکی نه‌کردبێت . له‌ به‌رئه‌وه‌، به‌ ختیار نه‌ خاوه‌نی فیکره‌ و نه‌ داهێنانێکی فیکریشی کردووه‌ . به‌ختیار له‌ کۆپییه‌چی و دزێکی فیکری به‌ولاوه‌ شێێکی دیکه‌ نییه‌ .

به‌ختیار ده‌توانێت پۆزی فیکری لێبدات و فه‌زڵفرۆشی فه‌یله‌سوفانه‌ بکات به‌ سه‌ر بێ سه‌واد و گه‌مژه‌کاندا، به‌ڵام ناتوانێت بێفکرو بێ مه‌عریفه‌ بوونی خۆی به‌ نرخی فه‌لسه‌فه‌و فیکر به‌ ئێمه‌مانان بفرۆشێته‌وه‌ و خۆی بخاته‌ جێگای نووسه‌رێکی ئه‌کتیڤی ڕه‌خنه‌گری خاوه‌ن فکر و خاوه‌ن جیهانبینییه‌وه‌ . به‌ختیار ده‌توانێت له‌ ناو گه‌مژه‌کان و بێ سه‌واده‌کاندا جێگایه‌ک بۆخۆی بگرێت و وه‌ک ئیمپراتۆرێکی کارتۆنی فکری خۆی نمایش بکات، به‌ڵام له‌ ناو نووسه‌رانێکی ئه‌کتیڤی خاوه‌نفکر و ئاگادار له‌ کێشه‌ فکری و فه‌لسه‌فییه‌کانی دنیای هاوچه‌رخدا، ئیمپراتۆرییه کاغه‌زییه‌‌که‌ی شایانی گاڵته‌جاڕی و پێکه‌نینه‌ . به‌محاڵه‌شه‌وه‌، به‌ختیار یه‌که‌مین نووسه‌ری پاسیفیسته‌‌ که‌ به‌شێوه‌یه‌کی هه‌لپه‌رستانه‌ خۆی ده‌خاته‌ جێگای نووسه‌رێکی ئه‌کتیڤه‌وه‌ و پۆزی فیکر و مه‌عریفه‌ی به‌سه‌ردا لێده‌دات .

ئه‌و خاڵه‌ جێگای سه‌رنجدانێکی جدییه‌؛ نووسه‌رێکی بێفکر، ناتوانێت خاوه‌نی " هه‌ڵوێست " بێت . به‌ختیار فکرێکی دیاریکراوی نییه‌، به‌م پێودانگه‌ش ناتوانێت و نه‌یتوانیووه‌ خاوه‌نی " هه‌ڵوێست"ێکی ڕوون و ئاشکرا بێت له‌ سه‌ ئه‌و هه‌موو سوکایه‌تییه‌ی که‌ له‌ 18 ساڵی ڕابرددوودا ده‌سه‌ڵاتی خێڵه‌کی و دیکتاتۆرانه‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی به‌ به‌ها مرۆییه‌کانی تاکی کوردیانکردووه‌ . به‌ختیاری ڕۆشنبیر له‌ 18 ساڵی ڕابردوودا ڕێگای بێده‌نگی و پاسیفیزمی هه‌ڵبژارد له‌ به‌رامبه‌ر پێشێلکارییه‌کانی مافی مرۆڤ و به‌ها مرۆیی و دیموکراسییه‌کان له‌ کوردستاندا . وه‌ک ڕۆشنبیرێک ته‌نها نه‌سیحه‌تی ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌که‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی کردووه‌ . پشتی له‌ جه‌ماوه‌ری مافپێشێلکراوی کوردستان کردووه و خۆی له‌ هه‌ڵوێستگیرییه‌کی جدی به‌رامبه‌ر به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌ دزیوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام کاتێک که‌ ده‌نگی هه‌موو خه‌ڵکی کوردستان دژ به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌رز بووه‌ته‌وه‌ و له‌مپه‌ری ترس تێکشکێنراوه‌، یان وه‌ک ده‌ڵێن جاده‌که‌ی بۆ ته‌خت بووه‌، نیوه‌ی سه‌ری خۆی له‌ کوله‌که‌که‌ هێناوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ و خه‌ریکه‌ بانگی فاشیزم بوونی ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆری تاڵه‌بانی و بارزانی ده‌دات و نووسه‌رانێکی ڕه‌خنه‌گری ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ فاشیستییه‌ به‌ فاشیزم له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات تام له‌م ڕێگایه‌وه‌ ئایدیۆلۆجی فاشیستبوونی خۆی بشارێته‌وه‌ و ڕابردووی پڕ له‌ ستایشی خۆی بۆ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ پشارێته‌وه که‌ ئێستا به‌ فاشیزم وه‌سفی ده‌کات‌....به‌هه‌رحاڵ، ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ماوه‌ی 18 ساڵی ڕابردوودا، هه‌ڵوێستی له‌ سه‌ر بێبه‌هاکردنی مرۆڤی کورد به‌ده‌ستی تاڵه‌بانی و بارزانییه‌کان وه‌رگرت و په‌رده‌ی له‌ ڕووی دزێوی دیکتاتۆریانه‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی لادا، ئه‌وه‌ ژماره‌یه‌کی که‌م نووسه‌ری ئه‌کتیڤی خاوه‌ن فیکرو خاوه‌ن هه‌ڵوێستی سیاسیی بوون، که‌ نووسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ یه‌کێک بووه‌ له‌وانه‌ .

ئه‌وه‌ ئێمه‌ بووین که‌ به‌ دیکتاتۆره‌کانی کوردمان ووت :" ڕاوه‌ستن و سنورێک بۆ ده‌ستدرێژییه‌کانتان بۆ سه‌ر ماف، ژیان و ئازادییه‌کانی مرۆڤی کورد دابنێن ". ئه‌وه‌ ئێمه‌ بووین که‌ به‌رگریمان له‌ چه‌مک و به‌ها مرۆیی و دیموکراتییه‌کانی مرۆڤی کورد کرد . ئه‌وه‌ ئێوه‌ی ڕۆشنبیری سه‌وداگه‌ریش بوون که‌ مامه‌ڵه‌تان به‌ به‌ها تیۆری و مه‌عریفییه‌کانه‌وه‌ ده‌کرد و فکر و فه‌لسه‌فه‌تان به‌ پارچه‌ زه‌وییه‌ک ده‌گۆڕیه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی دژی دیموکراتیک و ئه‌نتی هیومانیستی تاڵه‌بانی و بارزانیدا .

له‌و کاته‌دا که‌ ئێمه‌ سه‌رگه‌رمی کێشه‌ فکری، سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان بووین و هاوارمان ده‌کرد : " کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی له‌ ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆری، له‌ نه‌بوونی ئازادی بیروڕا و ڕه‌خنه‌گرتن، له‌ نه‌بوونی ئازادی چاپه‌مه‌نی، له‌ دزی و گه‌نده‌ڵی و هه‌ژاری، له ژن کوشتن، له‌ خیانه‌ت له‌‌ جه‌نگ و خوێنڕشتن ماندوو بووه‌"، ئێوه‌ی ڕۆشنبیر، به‌پێجه‌وانه‌وه‌، هاوارتان ده‌کرد " قه‌ڵه‌م، شیعر و ئه‌ده‌ب به‌ دۆلار.. فه‌لسه‌فه‌و فکریش به‌ زه‌وی زار " . ئه‌وه‌ ئێمه‌ بووین که‌ له‌ خه‌می بێ قیمه‌تکردنی فیکر و مه‌عریفه‌، له‌خه‌می هه‌ڕاجکردنی قه‌ڵه‌م و شیعر و ئه‌ده‌بدا، شه‌ووڕۆژی خۆمان خستبوو سه‌ریه‌ک و ژیانی خۆمان خستبووه‌ ڕیسکه‌وه‌ و له‌وپه‌ڕی هوشیاری و ئه‌قڵانیه‌ته‌وه‌ به‌رگریمان له‌ ئازادی بیروڕا و ڕه‌خنه‌گرتن، له‌ماف و ژیانی خه‌ڵکی کوردستان ده‌کرد . ئه‌وه‌ ئێوه‌ش بوون له‌وپه‌ڕی نا ئاقڵانی و له‌وپه‌ڕی خۆپه‌رستییه‌وه‌، فکر و قه‌ڵه‌متان به‌ دۆلار و به ‌زه‌وی ده‌گۆڕییه‌وه‌ . خۆپه‌رستی ئێوه‌، پاسیفیزمی فیکری و لامبالاتی سیاسیی ئێوه‌، بێ هه‌ڵوێستی و چاودێر نه‌بوونی ئێوه‌ به‌سه‌ر کێشه‌ فکریی‌ و سیاسییه‌کان و به‌ها مرۆییه‌کانی تاکی کوردا له‌ لایه‌ک، گه‌مژه‌ بوون، له‌زمانی فیکر تێنه‌گه‌شتن و زاڵبوونی ئه‌قڵی دیکتاتۆری به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی تاڵه‌بانی و بارزانی له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌، ئێمه‌ی ناچار کرد که‌ نه‌ک ڕه‌خنه‌ی فیکری ئاڕاسته‌ بکه‌ین و کێشه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی له‌ ڕوانگه‌یه‌کی فیکری و‌ تیۆریی ڕووته‌وه‌ بخه‌ینه‌ به‌رشیکردنه‌وه‌، به‌ڵکو ڕه‌وشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسییه‌که‌ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر ئێمه‌دا سه‌پاند ڕێگای هه‌ڵوێستنووسی سیاسیی بگرینه‌ به‌رو له‌ بیری پێگه‌یاندن و به‌رهه‌مهێنانی نووسه‌رانێکی سیاسیی ئه‌کتیڤی نوێدا بین تا ئه‌م گروپه‌ بتوانێت له‌ ڕێگای گوتاره‌ سیاسییه‌کانه‌وه‌ سنوورێک بۆ بێ به‌هاکردنی مرۆڤی کورد به‌ ده‌ستی تاڵه‌بانی و بارزانی و سیسته‌مه‌ خێڵه‌کییه‌که‌یان دابنێت و به‌ ئێوه‌ش بڵێن " ڕاوه‌ستن و چیتر قه‌ڵه‌م و فکری خۆتان به‌ دیکتاتۆره‌کانی کورد هه‌ڕاج مه‌که‌ن، چونکه‌ دواڕۆژتان نییه‌ !".

ئێمه‌ ده‌مانزانی که‌ چی ده‌که‌ین و چی ده‌نووسین . هه‌ر نووسه‌رێکمان له‌به‌ر ڕۆشنایی جیهانبینی و فکری دیاریکراوی خۆیدا هه‌ڵوێسته‌ سیاسییه‌کانی خۆی ده‌نووسییه‌وه‌ . ئێمه به‌ باشی ‌ده‌مانزانی که‌ بارزانی و تاڵه‌بانی کار له‌سه‌ر خه‌ساندن و به‌په‌راوێزکردنی نووسه‌ر، سیاسیی، ئه‌دیب وهونه‌رمه‌ندی کورد ده‌که‌ن . کار بۆ ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ له‌ڕووی فیکر و هوشیارییه‌وه‌ مرۆڤی کورد ئیفلیج بکه‌ن و ئه‌و ئامانجه‌شیان له‌ کاناڵی سیاسیی و ئابوورییه‌وه‌ ئاڕاسته‌ ده‌کرد. ئه‌وه‌ ئه‌و مه‌ترسییه‌ گه‌وره‌یه‌ بوو که‌ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ هه‌موو بنه‌ما فکرییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی ده‌کرد . ئێمه‌ به‌رامبه‌ر به‌و پلانه‌ی سه‌ده‌کانی ناوه‌ڕاستی تاڵه‌بانی و بارزانی‌ له‌ دژی فیکر و به‌هامرۆییه‌کانی تاکی کورد بێده‌نگ نه‌بووین . که‌ڵکمان له‌ ته‌کنۆلۆژیای زانیاری وه‌رگرت و ئنته‌رنێتمان وه‌ک له‌مپه‌رێک خسته‌ به‌رده‌می ئه‌و هه‌وڵه‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی . به‌وپه‌ڕی هوشیارییه‌وه‌ ئه‌نته‌رنێتمان بۆ شه‌ڕێکی خێرای له‌ شێوه‌دا سیاسیی و له‌ ناوه‌رۆکدا فکری، دژ به‌ هه‌وڵی بێ نرخکردنی مرۆڤی کورد له‌لایه‌ن تاڵه‌بانی و بارزانییه‌وه‌ به‌کاربرد.

یاسای ژیان وایه‌ که‌ مرۆڤ له‌ مێژووی خۆیدا هه‌میشه‌ مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌ره‌سته‌ و هۆکارانه‌دا کردووه‌ و ده‌کات که‌ له‌به‌رده‌ستی دابووه‌، یان له‌به‌ر ده‌ستیدایه‌‌ . له‌ قۆناغێکی مێژوویی ترسناک و هه‌ستیاردا، هه‌ڵوێستنووسینی سیاسیی ته‌نها که‌ره‌سته‌ی ئاماده‌کراو بوو له‌ به‌ر ده‌ستماندا . ده‌مانزانی ئه‌و که‌ره‌سته‌یه‌ کاریگه‌ری هه‌م له‌ سه‌ر هوشیارکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک ده‌بێت و هه‌م ده‌سه‌ڵات و هه‌م ڕۆشنبیرانێکی بێهه‌ڵوێست و سه‌وداگه‌ری وه‌ک جه‌نابیشتان ده‌تۆقێنێت، یان لانی که‌م هوشیارتان ده‌کاته‌وه‌ و ده‌تانهێنێته‌وه‌ ڕیزی خه‌ڵکی ماف و ئازادی پێشلکراوی کورد .

جورئه‌تی فیکری ئێمه‌و هه‌ڵوێستی سیاسیی ڕاشکاوانه‌ی ئێمه‌ له‌ سه‌ر تۆڕی ئه‌نته‌رنێتدا دژ به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌ گه‌مژه‌یه‌، فه‌زایه‌کی سیاسیی وای دروستکرد که‌ نه‌ک هه‌ر له‌مپه‌ری ترسی جه‌ماوه‌ری به‌رامبه‌ر به‌ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆرانه‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی شکاند، به‌ڵکو ئه‌و فه‌زایه‌شی ئاوه‌ڵاکرد که‌ ئۆپۆزسیۆن قه‌واره‌ بگرێت و ڕۆشنبیرانێکی هه‌لپه‌رست و بێ فکری وه‌ک جه‌نابیشتان ناچار به‌ ووتنی هه‌ندێک ڕاستی بکات له‌ به‌رامبه‌ر پێشیلکردنی مافی مرۆڤی کورد و ئه‌و کاره‌ساته‌ تراژیدیانه‌ی که‌ له‌که‌ش و هه‌وایه‌کی به‌ ڕواڵه‌ت ئارام و دیموکراسی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا ده‌گوزه‌را.

به‌ختیار زۆر به‌هه‌ڵه‌دا چووه‌ که‌ پێی وابێت نووسه‌رێکی ئه‌کتیڤ خۆی ده‌خاته‌ شوێنی ڕۆشنبیرێکی پاسیفیست و هه‌لپه‌رستی سه‌وداگه‌ره‌وه‌، چونکه‌ نووسه‌ر ئه‌کتیڤی ئاواره‌و قاچاخی سه‌ر تۆڕی ئینته‌رنێت، ڕۆشنبیری سه‌وداگه‌ری کاغه‌زی ناو چاخا‌نه‌ی شه‌عب و ئۆتێله‌ 5 ئه‌ستێره‌کانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی تاڵه‌بانی و بارزانی نییه‌ که‌ له‌سه‌ر تێزی نائه‌قڵانه‌ی خورمژی (واته‌ هه‌م خودات بوێت و هه‌م خورما، هه‌م جه‌ماوه‌ر بوێت و هه‌م ده‌سه‌ڵاتی دیکتاتۆری تاڵه‌بانی و بارزانی) کار بکات و ئامۆژگاری به‌ ئه‌قڵانیکردنی ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌که‌یان بکات.

به‌ختیاری ڕۆشنبیری بێفکر چونکه‌ شوێنی خۆی له‌ گه‌ڵ شوێنی نووسه‌ری ئه‌کتیڤی خاوه‌نفکردا لێتێکچووه‌، پێی وایه‌ که‌ هه‌ڵوێستگرتن له‌ سه‌ر نه‌بوونی ئازادی بیروڕا، نه‌بوونی ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ده‌سه‌ڵات، بوونی سانسۆر له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌گه‌ری کوردی، پێشێلکردنی یاساکان و نه‌بوونی یاسا مۆدێرن و دیموکراتیکه‌کان، زیندانی کردن و بێ سه‌روشوێنکرن، به‌جاسوسی کردنی کۆمه‌ڵگه‌، تۆمه‌ت و خیانه‌ت ‌به‌خشینه‌وه‌، زمانی زیندان، تیرۆرکردن و شه‌ق و تێهه‌ڵدان له‌ باتی زمانی گفتوگۆو له‌یه‌کتر تێگه‌یشتن، جێگۆڕکێکردنی ئاشتیانه‌و بێخوێنڕشتنی ده‌سه‌ڵات، نه‌بوونی ئازادی سیاسیی و ڕێکخراوه‌یی، پێشێلکردنی مافی منداڵان و تیرۆرکردنی ژنان، بوونی گه‌نده‌ڵی و فه‌سادی ئیداری، مۆنۆپۆڵکردنی بازاڕ و بازرگانی، کێشه‌ی نه‌بوونی کاره‌با و ئاو و زۆر شتی دیکه‌یش، ئه‌وانه‌ تێز و دروشمی " سیا‌سیی" ڕووتن که‌ نووسه‌ری ڕه‌خنه‌گری کورد، یان به‌ واتای به‌ختیار " ئه‌کتیڤیزمی سیاسیی " کاری له‌سه‌ر کردوون !. له‌ تێنه‌گیشتن و جه‌هلی به‌ختیار به‌رامبه‌ر به‌ مه‌غزا و ته‌رجمه‌ی فیکری کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییه‌کاندا، ئه‌و شوێنی خۆی، وه‌ک ڕۆشنبیرێک، له‌گه‌ڵ " ئه‌کتیڤیزمێکی سیاسیی"دا لێتێک ده‌چێت و خۆی ده‌خاته‌ شوێنی " هه‌ڵوێست نووس"ێکی سیاسییه‌وه‌ !. نه‌ جه‌ناب ئه‌وه‌ تۆیت که‌ وه‌ک ڕۆشنبیرێکی بێفکر و بێ داهێنان شوێنی خۆت لێتکچووه‌ وخۆت ده‌خه‌یته‌ شوێنی " هه‌ڵوێستنووسێکی سیاسیی " خاوه‌ن فکره‌وه‌، نه‌ک به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ . .بۆ نووسه‌رێکی ڕه‌خنه‌گر، یان به‌قه‌ولی ڕۆشنبیره‌که‌ بۆ ئه‌کتیڤێکی سیاسیی، هه‌موو ئه‌و کێشه‌ بابه‌تییانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان که‌ له‌پێشه‌وه‌ ئاماژه‌یان پێکرا، هه‌موویان کێشه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تین و به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ کێشه‌ی فیکرو داهێنانی فیکریان له‌پشته‌وه بووه‌.

کاتێک که‌ هه‌ڵوێستنووسێک و ئه‌کتیڤێکی سیاسیی وه‌ک نووسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌، له‌ 15 ساڵ له‌وه‌ پێشه‌وه‌ نووسی : " کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان ئازادی بیروڕا، ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن و ئازادی چاپه‌مه‌نی تێدا نییه‌"، له‌وڕووه‌ به‌ختیار مێشێک میوانی نه‌بوو، ڕه‌نگه‌ گاڵته‌شی به‌ کارکردن له‌سه‌ر ئه‌و تێز فکرییه‌ هاتبێت، به‌ڵام ئێستا چی قه‌وماوه‌ که‌ به‌ختیار ده‌یه‌وێت خۆیمان لێبکاته‌ ده‌مڕاستی ئازادی بیروڕا و ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن و ئازادی چاپه‌مه‌نی ؟ هه‌لپه‌رست بوونی به‌ختیار له‌ هه‌ڵوێسته‌کانیدا ده‌رده‌که‌وێت . تا 11 ی سێپته‌مبه‌ر ڕووی نه‌دا و ڕای گشتی ناوخۆ و جیهانی له‌ دژی فه‌نده‌مینتاڵیزمی ئیسلامی وه‌رنه‌گه‌ڕا، به‌ختیار جورئه‌تی نه‌کرد یه‌ک دێڕ له‌سه‌ر مه‌ترسییه‌کانی فه‌نده‌مینتاڵیزمی ئیسلامی بنووسێت . ئه‌وه‌ له‌ حاڵێکدا بوو که‌ 4 ساڵ به‌ر له‌ ڕوودانی 11 ی سێپته‌مبه‌ر، ئێمه‌ نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گر و ئازادیخواز، به‌ ئاشکراو به‌ نهێنی دژی ئه‌و ڕوته‌ کۆنه‌په‌رسته‌ ده‌مانووسی و هه‌ڵوێستمان ده‌گرت و قوربانیمان ده‌دا. فه‌رهاد فه‌رج نموونه‌یه‌که‌ له‌ قوربانییه‌کانمان‌ که‌ له‌سه‌ر ئه‌و تێزه‌ دژی فه‌نده‌مینتاڵیزمییه‌ی ئیسلامی کورد کاری ده‌کرد . کارکردن له‌ ناو کایه‌ فیکرییه‌کاندا قوربانی ده‌وێت، به‌ڵام به‌ختیار و نموونه‌ ڕۆشنبیره‌کانی پیاوی ئه‌م قوربانیدانه‌ نین، چونکه‌ نه‌ خاوه‌نی فیکرن و نه‌ پیاو هه‌ڵوێست وه‌رگرتن و عه‌مه‌لیشن له‌ ساته‌ مێژووییه‌ ترسناک و سه‌خته‌کاندا ، به‌ڵام کاتێک که‌ له‌ ‌سه‌ر لاشه‌و خوێنی خه‌ڵکانێکی دیکه‌ ڕۆژه‌ ترسناک و سه‌خته‌کان به‌ره‌و ئاوابوون ده‌ڕوات، ئیتر ده‌ست ده‌که‌ن به‌ ته‌زویرکردن و ئاوه‌ژۆکردنه‌وه‌ی ڕاستییه‌کان و مێژوو به‌ ناوی خۆیان ده‌نووسنه‌وه‌ . ڕۆشنبیرانی له‌چه‌شنی به‌ختیار، هه‌میشه‌ مێژوو له‌به‌رژه‌وه‌ندی و به‌ دڵخوازی خۆیان ده‌نووسنه‌وه‌ . لێگه‌ڕن با ئه‌وانی ڕۆشنبیر مێژوو به‌ دڵی خۆیان بنووسنه‌وه‌، به‌ڵام لێناگه‌ڕێین ڕۆشنبیره‌ خۆپارێز و ترسه‌نۆکه‌کانی وه‌ک به‌ختیار، خوێنه‌ری کورد له‌باره‌ی ئه‌وه‌وه‌ چاوه‌شه‌ بکه‌ن که‌ کێشه‌ی نه‌بوونی ئازادی بیروڕا، ئازادی ڕۆژنامه‌گه‌ری و ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ده‌سه‌ڵات، به‌ تێزێکی نا ئاقڵانی له‌ قه‌ڵه‌م بده‌ن و ئه‌و تێزه‌ فکرییه‌، به‌تێزێکی سیاسیی ڕووت و بێبنه‌مای فکری پێناس بکه‌ن . کاتێک که‌ نووسه‌رێکی ڕه‌خنه‌گر و ئه‌کتیڤیزمێکی سیاسیی ده‌ڵێت : "ئازادی بیرو باوه‌ڕ نییه‌، ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ده‌سه‌ڵات نییه‌ و ڕۆژنامه‌ی ئازاد له‌ کوردستاندا نییه‌ "، له‌ هه‌نگاوی یه‌که‌مدا ئه‌و ئازادییانه‌ ده‌بێته‌ خه‌ون و ڕوئیای ئه‌و ‌. له‌ هه‌نگاوی دووه‌میشدا چۆننیه‌تی به‌دیهێنانیان ده‌بێته‌ مه‌شغه‌ڵه‌ی فکری ئه‌و. له‌ هه‌نگاوی سێیه‌میشدا ده‌بێته‌ هه‌ڵوێست و کاردانه‌وه‌ییه‌کی سیاسیی و پراکتیکی، کاردانه‌وه‌و پراکتیکێک که‌ له‌ڕیگای نووسین و وتارێکه‌وه‌ گوزارشی لێده‌کات.

ناکرێت نووسه‌رێک که‌ له‌ سه‌ر نه‌بوونی ئازادییه‌جۆراوجۆره‌کان ده‌نووسێت و هه‌ڵوێست ده‌گرێت، له‌ سه‌ر تیرۆری ژنان هه‌ڵوێست ده‌گرێت، ئه‌و نووسه‌ره‌ بێفکر و بێ جیهانبینی بێت، چونکه‌ خودی مه‌قوله‌ی به‌دیهێنانی ئازادییه‌کان و بنه‌بڕکردنی تیرۆری ژنان، ئایدیایه‌که‌ که‌ له‌‌لای نووسه‌ر گه‌ڵاڵه‌ بووه‌ و پانتاییه‌کی له‌ مێشک و ئه‌قڵی ئه‌ودا داگیر کردووه‌ .

ئێستا ئه‌و پرسیاره‌ دێته‌ کایه‌وه‌؛ ئایا جه‌ختکردن له‌سه‌ر کێشه‌ی نه‌بوونی ئازادی بیروڕاو ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن و هه‌موو کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه‌یی ئێستای کۆمه‌ڵی کوردستان، ئه‌مانه‌ کێشه‌یه‌کی ته‌جریدکراون له‌ فیکری نووسه‌رێکی ڕه‌خنه‌گر؟ بێگومان له‌ هه‌لومه‌رجی ئێستادا که‌ جاده‌که‌ ته‌خت بووه‌، وه‌ڵامی پرسیاره‌که لای به‌ختیار پۆزه‌تیڤه‌ . ئه‌و بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌واییه‌ به‌ گه‌ڕه‌لاوژه‌ به‌ناو فکرییه‌که‌ی بدات، ‌ڕۆڵی فیکری ، سیاسی و مێژوویی نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گر و ئازادیخواز له‌ داهێنانی چه‌مکه‌کانی ئازادییدا بۆ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان یه‌کسان ده‌کات به‌سفر . قسه‌کردن و نووسین له‌ باره‌ی به‌کاربردنی زمانی دیالۆگ و جیگۆڕکێکردنی ده‌سه‌ڵات به‌بێ خوێنڕشتن و له‌ڕێگای له‌یه‌کتر تێگه‌یشتنه‌وه‌، ئایا ئه‌مه‌ چاودێر بوون، مه‌سئولبوون و پاسه‌وانیکردن نییه‌ له‌ به‌ها مرۆیی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، که‌ ئه‌م ڕه‌وته‌ ڕه‌خنه‌گرییه‌ به‌ درێژایی 18 ساڵی ڕابردوو له‌ سه‌ری نووسیوه‌ و کاری له‌سه‌رکردووه‌؟ . ماوه‌ته‌ بڵێین؛ ئه‌کتیڤێکی سیاسیی، ڕه‌خنه‌گرێکی بارزانی وتاڵه‌بانی، یان هه‌ڵوێستنووسێک، زۆر چاودێرترو مه‌سئولتره‌ له‌ به‌رامبه‌ر ماف و ئازادییه‌کانی هاوڵاتیاندا تا ڕۆشنبیرێکی پاسیفیستی خۆپه‌رستی نامه‌سئولی سه‌وداگه‌ر به‌ فکرو مه‌عریفه‌وه‌ .

له‌ نێوان فاشیزم و ئه‌نتی فاشیزمی کورددا؛ به‌ختیار عه‌لی له‌ چ سه‌رێکی هاوکێشه‌که‌دایه‌ ؟

تۆ له‌ سه‌ری ‌سه‌ره‌وه‌یت

تۆ هۆودینی مه‌زنیت

تۆ له‌سه‌ری سه‌روه‌یت

تۆ مۆسۆلینیت

بڕگه‌یه‌ک له‌ گۆرانی " تۆ له‌سه‌ره‌وه‌یت "ی کۆڵ پۆرتێر

 به‌ختیار به‌بێ ئه‌وه‌ی بیربکاته‌وه‌ قسه‌ فڕێ ده‌دات . قسه‌ فڕێدان به بێ‌ بیرکردنه‌وه‌ی قوڵ، کاری که‌سانێک نییه‌ که کار‌ له‌سه‌ر پرۆژه‌ فکرییه‌کان ده‌که‌ن و ده‌م له‌ فکر، فه‌لسه‌فه‌و مه‌عریفه‌وه‌ ده‌ده‌ن . هه‌ر مرۆڤێک که‌ سه‌رگه‌رمی کایه‌ فیکرییه‌کان بێت و خۆی به‌ بازیکه‌رێکی ناو کایه‌ فیکری و فه‌لسه‌فییه‌کان بزانێت، له‌ سه‌ر هه‌ر ووشه‌یه‌ک یان هه‌ر چه‌مک و زاراوه‌یه‌ک ڕاده‌وه‌ستێت، بیری لێده‌کاته‌وه‌ و شی ده‌کاته‌وه‌، پاشان ئه‌و ووشه‌یه‌،‌ یان ئه‌و چه‌مک و زاراوه‌یه‌ له‌ڕسته‌یه‌ک و له‌ په‌ره‌گرافێکدا به‌کار ده‌بات . خاڵی ڕاوه‌ستان، تێرامان و بیرکردنه‌وه‌ له‌سه‌ر ووشه‌کان، زاره‌وه‌کان و چه‌مکه‌کان، خاڵی جیاکه‌ره‌وه‌ی نێوان مرۆڤێکی ئاسایی و مرۆڤێکه‌ که ‌کار له‌سه‌ر فکر، لۆژیک و مه‌عریفه‌ ده‌کات . ڕۆشنبیره‌که‌مان له‌ هه‌موو نووسیینه‌کانیدا ئه‌و خاڵی ڕاوه‌ستانه‌ی لێوون ده‌بێت و هه‌ر چه‌مک و زاراوه‌یه‌ک که‌ به‌د‌ڵی خۆی بوو به‌کاری ده‌بات و ڕسته‌یه‌کی بێ واتای لێدروست ده‌کات . به‌و پێودانگه‌ش له‌ به‌های مه‌عریفی و فکری تێکسته‌کانی که‌م ده‌کاته‌وه و دواتریش ده‌چێته‌خانه‌ی تۆمه‌تبارکردن، وڕێنه‌کردن و گه‌ڕه‌لاوژه‌وه‌‌. له‌ سه‌رانسه‌ری هه‌مان نووسینه‌که‌ی به‌ختیار (تیۆره‌، سیاسه‌ت، گۆڕان " ده‌رباره‌ی سنووره‌کانی ئیلتزام و بێباکی لای ڕۆشنبیر)دا، ئه‌و بێ سه‌لیقه‌یی و حاڵه‌ته‌ نالۆژیکییه‌ به‌زه‌قی هه‌ستی پێده‌کرێت و ده‌بینرێت . دوورکه‌وتنه‌وه‌ی نووسه‌ر له‌تێکسته‌ فکری و مه‌عریفییه‌کان، ده‌رئه‌نجامی ڕق وکینه‌، خۆپه‌رستی و خۆ به‌زلزانییه‌ . به‌ختیار له‌و په‌ڕێ ته‌نگه‌تاو بوون و ڕق و کینه‌یه‌‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ نووسه‌ره‌ ئازادیخواز و ڕه‌خنه‌گره‌کان ده‌نووسێت:" مه‌ترسی ئه‌م هێزه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌توانێت گوتاری تووندڕه‌وانه‌ دابڕێژێت . تێزی زۆر ناعاقڵان دروست بکات، مۆراڵی سیاسیی له‌ هه‌موو بنه‌مایه‌کی فکری جیابکاته‌وه‌ ... به‌ دووریش نازانم که‌ له‌ پاشه‌ ڕۆژدا که‌سانی سیاسیی زۆر تووندڕه‌و فاشیستانه‌ له‌مجۆره‌ گروپه‌ سه‌ر بێننه‌ ده‌ره‌وه‌ - به‌ختیار هه‌مان وتار " . له‌ ڕوانگه‌ی نووسه‌ره‌وه‌ ئه‌م هێزه‌، واته‌ نووسه‌ره‌ ڕه‌خنه‌گره‌کانی تاڵه‌بانی و بارزانی، له‌ دواڕۆژدا ده‌بنه‌ هێزێکی فاشیستی کوردی !. به‌ختیار به‌ پێی چ لۆژیک و فه‌لسه‌فه‌یه‌ک ئه‌م فاڵی فاشیستبوونه‌ی بۆ گرتووینه‌ته‌وه‌‌، پاشان ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ری، به‌ڵام ئێستا با له‌ فه‌یلسوفه‌ بێ فه‌لسه‌فه‌که‌مان بپرسین " فاشیزم " چییه‌ ؟ ئایا به‌ختیار ده‌زانێت تایبه‌تمه‌ندی و فه‌لسه‌ی بوونی فاشیزم چییه‌ ؟ له‌ درێژه‌ی ئه‌م به‌شه‌دا، وه‌ڵامی پرسیاری دووه‌م به‌ نه‌خێر وه‌رده‌گرینه‌وه‌ .

ئه‌نتۆنیۆ گرامشی، نووسه‌رو‌ بیریاری مارکسیستی ئیتالی، که‌ به‌شێکی زۆر گرنگ له‌ ژیانی فکری و سیاسیی خۆی له‌ زیندانی حکومه‌تی فاشستی مۆسۆلینیدا له‌ ده‌ستدا، یه‌که‌مین که‌س بوو که‌ له‌ ڕووی بابه‌تتیه‌وه‌ فاشیزمی وه‌ک یه‌کێک له‌ ئایدیۆلۆجییه‌ته‌کانی چینی سه‌رمایه‌دار شیکرده‌وه‌ و وه‌ک ئه‌نجامی گۆڕانکارییه‌کانی سه‌رمایه‌داری ئاماژه‌ی پێدا . گرامشی ده‌ڵێت :" فاشیزم قۆناغێکی سروشتییه‌ له‌ گۆڕانکاری سه‌رمایه‌داری ". فاشیزم ئه‌نجامی گۆڕانکاری سه‌رمایه‌دارییه‌ له‌ قۆناغی پێشبڕکێی ئازاده‌وه‌ بۆ قۆناغی ئیحتکاری . پالمیرۆ تۆلیاتی هاوڕێێ نزیکی گرامشیش، به‌دروستی ئه‌و ڕاستییه‌ی پێکاوه‌که‌ ده‌ڵێت :" فاشیزم بریتییه‌ له‌ دیکتاتۆریه‌تی ئاشکرای کۆنه‌په‌رسترین، شومترین و ده‌ستدرێژکارترین توخمه‌کانی سه‌رمایه‌ی مالی " . جۆنه‌ گۆڵدبێرگ، نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووسی " لۆس ئه‌نجلۆس تایمس"ش، له‌ کتێبه‌ به‌نرخه‌که‌یدا " لیبراڵ فاشیزم - Liberal Fascism " ده‌ڵێت : [ له‌ ساڵی 1930وه، ‌مه‌یلێکی گه‌وره‌ی‌ " بیزنس- " پیشه‌سازییه‌کان"، " پاشاکانی ئابووری" یاخود " چینی بازیگه‌رانی مالی "- ده‌بینرێت که‌ به‌ڕاستی به‌شێوه‌یه‌کی جادوگه‌رانه‌ له‌ پشتی فاشیزمه‌وه‌ ڕاوه‌ستاوه‌1 ] . فاشیزم ئایدۆلۆجیا، تێڕوانین و مه‌یلێکی سه‌رمایه‌ی مالییه‌ که‌ له‌سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌مه‌وه‌ سه‌ری هه‌ڵداوه‌. ئیتالیای سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌م، ده‌کرێت وه‌ک لانکه‌ی ئه‌و ئایدیۆلۆجی و مه‌یله‌ دژی مرۆییه‌ی سه‌رمایه‌‌داری ئاماژه‌ی پێبکرێت، یان به‌ واتای گۆلدبێرگ :" مۆسۆلینی باوکی فاشیزمه‌ 2 " .

فاشیزم له‌ هه‌رشوێنێکی دنیا و له‌ هه‌ر قۆناغێکدا بێت، به‌ کۆمه‌ڵێک تایبه‌تمه‌ندیدا ده‌ناسرێته‌وه‌:

١. دژایه‌تیکردن و سه‌رکوتکردنی فکری مارکسیزم، سۆشیالیزم و هه‌رجۆره‌ بیرێکی ئازدیخوازانه‌و عه‌دالتخوازنه‌ .

٢. سه‌رکوتکردنی ئازادی بیروڕا، ئازادی ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ده‌وڵه‌ت، ئازادی چاپه‌مه‌نی ، ئازادی پێکهێنانی حیزب و ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری، ئازادی مانگرتن و خۆپیشاندان .

٣. به‌ جاسوسیکردنی کۆمه‌ڵگه‌ و خستنه‌ ژێرچاوه‌دێری پۆلیسی ژیانی تایبه‌تی خه‌ڵک، پشکنینی بیروڕای تاکی کۆمه‌ڵ، به‌ سه‌ربازیکردن و چه‌کدارکردنی گشتی خه‌ڵک، پێکهێنانی داموده‌زگای جۆراوجۆری جاسوسی و تیرۆریستی بۆ تۆقاندنی گشتی خه‌ڵک و له‌ ناوبردنی نه‌یارانی ده‌وڵه‌ت .

٤. په‌ره‌دان به‌ هه‌ست وسۆزی ڕه‌گه‌په‌رستی و نه‌ته‌وه‌په‌رستی کوێرانه‌ . به‌ ناسنامه‌کردنی پیرۆزی و باڵاده‌ستی نه‌ته‌وه‌ و ڕه‌گه‌ز له‌ به‌رامبه‌ر به‌ ناسنامه‌ کردنی به‌ها مرۆییه‌کاندا .

٥. به‌رجه‌سته‌کردنی ڕابه‌ر، سه‌رکرده‌و سه‌رۆک، وه‌ک ڕۆحی نه‌ته‌وه‌، باوکی نه‌ته‌وه‌، ئه‌قڵی نه‌ته‌وه‌ و قاره‌مانی نه‌ته‌وه‌ . ڕابه‌ر، سه‌رکرده‌و سه‌رۆک‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ و تیۆری فاشیزمدا تا ئاستێک به‌رجه‌سته‌ ده‌کرێنه‌وه‌ که‌ ده‌بێت میلله‌ت بیانپه‌رستێت و کڕنووشییان بۆ ببات. پاڵه‌وانسازی وکاریزمه‌ سازی له ڕابه‌ر و سه‌رکرده‌‌، به‌شێکی گرنگ له‌ تیۆری و فه‌لسه‌فه‌ی فاشیزم پێکده‌هێنێت .

٦. زیندووکردنه‌وه‌ و بایه‌خدان به‌ ئه‌فسانه‌،که‌له‌پوورو فۆلکلۆری نه‌ته‌وه‌. دژایه‌تیکردنی بیری نوێ و ڕێگا گرتن له‌ هاتنه‌کایه‌ی هه‌ر بیرێکی نوێ له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا .

٧. ڕاگه‌یاندنی ده‌وڵه‌تی تاک حیزبی، ڕه‌تکرنه‌وه‌ی فره‌ حیزبی، نه‌هێشتنی ده‌سه‌ڵاتی په‌رله‌مانی و سیسته‌می هه‌ڵبژاردن . سه‌رکوتکردنی تووندو تیژی هه‌رجۆره‌ ئۆپۆزسیۆنێک . کۆنترۆڵ کردنی دامو ده‌ز‌گاکانی ڕاگه‌یاندن و ته‌رخانکردنی ئه‌وانه‌ بۆ پڕوپاگه‌نده‌ و ئاڕاسته‌کردنی سیاسه‌ت و ئایدیۆڵۆژیای ده‌وڵه‌ت-نه‌ته‌وه‌ و حیزبی ده‌سه‌ڵاتدار.

٨. کۆنترۆڵکردنی ئابووریی، بازاڕو بازرگانی له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ و به‌کار بردنیان به‌ مه‌به‌ستی جێبه‌جێکردنی سیاسه‌ته‌کانی ده‌وڵه‌ت و حیزبی فه‌رمانڕه‌وا .

٩. شه‌ڕخوازی و هه‌میشه‌ له‌ حاڵی شه‌ڕدا ڕاگرتنی وڵات به‌ بیانوی دوژمنی ده‌ره‌کی و مه‌ترسی په‌لاماری بێگانه‌کان بۆ سه‌ر نه‌ته‌وه‌و نیشتمان .

١٠. لێسه‌ندنه‌وه‌ مافی هاوڵاتی بوون له‌ نه‌ته‌وه‌و گروپه‌ ئتنیکییه‌کان . له‌ هاوڵاتیبوون بێبه‌شکردنی نه‌یارانی سیاسیی ده‌وڵه‌ت و حیزبی فه‌رمانڕه‌وای ئه‌و وڵاتانه‌‌‌ که‌ فاشیزم حوکمیان تێداده‌کات.

ئه‌وانه‌ گشتیترین تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی فاشیزمن . دیکتاتۆرییه‌تیش پێکهاته‌و تێکه‌ڵاوێکه‌ له‌ فاشیزم و به‌ شێوه‌یه‌کی ئۆرگانیکی له‌و هه‌ڵپێکراوه‌، یان ده‌کرێت به‌ دیوی دووه‌می فاشیزم پێناسه‌ بکرێن. ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌کان، هه‌ڵگری هه‌مان ئایدۆیۆڵۆجی و به‌رنامه‌ی فاشیزمن. فاشیزم مێژوویه‌کی دوورو درێژ و پڕله‌ تاوانکاری به‌رامبه‌ر به‌ مرۆڤایه‌تی هه‌یه‌ . مێژووی فاشیزم، له‌مێژووی ڕژێمی سه‌رمایه‌داری جودا ناکرێته‌وه‌. شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری، به‌رهه‌مهێنه‌ری جیهانبینی و ئایدیۆلۆجییه‌تی فاشیزمه‌ .

ئه‌گه‌رچی له‌ باری مێژووییه‌وه‌، توێژی وورده‌ بۆرژوازی هه‌ڵپه‌کاری ئیتالیا بۆ به‌‌ سه‌رمایه‌داربوونی خۆی ئایدیۆڵۆجی فاشیزمی هێنایه‌ ناو گه‌مه‌ سیاسییه‌کان و شه‌ڕی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌کانه‌وه‌، به‌ڵام فاشیزم بووه‌ ئایدیۆڵۆجی توێژی سه‌رمایه‌ی مالی بۆ ده‌رهاتن له‌ قه‌یرانی ئابوورییه‌که‌ی له‌ ئیتالیای سه‌رده‌می مۆسۆلینی و ئه‌ڵمانیای سه‌رده‌می هیتله‌ردا. سه‌رمایه‌ی مالی له‌ قۆناغه‌کانی دواتردا، ئه‌م ئالۆگه‌یه‌شی نارده‌ ئه‌و وڵاتانه‌وه‌‌‌ که‌ له‌ باری ئابوورییه‌وه‌ ژێرده‌سته‌ی ده‌کردن .‌ فاشیزم مه‌یلێکه‌ که‌ له‌ سه‌رمایه‌داری جودا نابێته‌وه‌. ته‌نانه‌ت له به‌ ناو‌ لیبراڵترین و دیموکراتیترین وڵاته‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کانیشدا هه‌میشه‌ مه‌یلێکی فاشیستی له‌ سێبه‌ری سه‌رمایه‌ و ئۆلیگاریشی مالیدا خه‌وتووه‌، یان خۆی مه‌ڵاسداوه‌ تا له‌کاتی قه‌یرانه‌ ئابووریی و سیاسییه‌کاندا وه‌ک دڕنده‌ په‌لاماری مرۆڤایه‌تی بداته‌وه‌. گۆڵدبێرگ سه‌دان جار ڕاستی وتووه‌ که‌ ده‌ڵێت:[ هه‌تا ئه‌مڕۆش ئێمه ‌له‌ژێر سیسته‌می ئابووریی فاشیزمی فه‌نده‌مینتاڵیدا ده‌ژین که‌ به‌ هۆی وودرۆوویڵسۆنه‌وه‌ بنیاتنراوه‌3]. فاشیزمی سه‌رمایه‌ی مالی ئه‌گه‌ر له‌ ئاستی ناوخۆی ووڵاته‌ سه‌رمایه‌دارییه‌ ئیمپریالیستییه‌کاندا خه‌وێنرابێت، به‌ڵام له‌سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌‌یاندا هه‌میشه‌ به‌ ئاگاو ئه‌کتیڤ بووه‌‌ . ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ له‌ ڕووی ئابوورییه‌وه‌ وابه‌سته‌ن به‌ سه‌رمایه‌ی مالییه‌وه‌، هه‌میشه‌ دیکتاتۆره‌کان به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن و سه‌رمایه‌ی مالی پشتیوانی له‌ مانه‌وه‌ی حکومه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌ دیکتاتۆره‌کان ده‌کات . له‌به‌رئه‌وه،‌ ناکرێت بڵێین فاشیزم به‌ له‌ناوچوونی هیتله‌ر و مۆسۆلۆنی کۆتایی پێهاتووه‌، چونکه‌ فاشیزم له‌ به‌رگیتردا و به‌ ئسلوب و ڕێگایتر درێژه‌ی به‌ ژیانی خۆیداوه‌ . فاشیزم له‌ جیهاندا زیندووه‌، چونکه‌ سه‌رمایه‌ی مالی له‌ جیهاندا زیندووه‌ و حوکم ده‌کات .

کاتێک رژێمی سه‌رمایه‌داری له‌گه‌ڵ قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌کاندا به‌ره‌و ڕوو ده‌بێته‌وه‌، سه‌رمایه‌ی مالی، وه‌ک باڵاده‌سترین توێژ به‌سه‌ر گشت توێژه‌کانیتری سه‌رمایه‌دا‌، مه‌یلی فاشیزم له‌ترسی شۆڕش وڕاپه‌ڕین کرێکاران خه‌به‌ر ده‌کاته‌وه‌ . له‌ ئیتالیای سه‌ره‌تاکانی سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، سه‌رمایه‌ی مالی، فاشیزم و جوڵانه‌وه‌ی فاشیستی به‌سه‌رکردایه‌تی مۆسۆلۆنی خسته‌ به‌رامبه‌ر ڕاپه‌ڕین و شۆڕشی کرێکارانی باکوری ئیتالیاوه‌ . له‌ ئه‌ڵمانیاش نازییه‌کان و هیتله‌ری خسته‌ به‌رامبه‌ر ڕاپه‌ڕین و شۆڕشی کرێکارانه‌وه‌ . هیتله‌ر و مۆسۆلۆنی، به‌ته‌نها خۆیان هیچ شتێک نه‌بوون. ناکرێت پرۆسه‌ی قه‌واره‌گرتن و سه‌رهه‌ڵدانی فاشیزم له‌ ئه‌ڵمانیاو ئیتالیادا له‌که‌سایه‌تی مۆسۆلینی و هیتله‌ردا شیبکرێته‌وه‌. هیتله‌رو مۆسۆلینی، به‌ بێ پشتیوانیکردنی ته‌کنۆکراته‌کان، جه‌نراڵه‌کانی سوپا، نووسه‌ران، ئه‌دیب و هونه‌رمه‌ندان، که‌ سه‌رمایه‌ی مالی و بیزنسمانه‌کانی ئه‌ڵمانیا، ئیتالیاو چه‌ند وڵاتێکی گه‌وره‌تر له‌ پشتیانه‌وه‌ وه‌ستابوون، کاراکته‌ره‌ به‌ په‌راوێزکراوه‌کان ده‌بوون . ئاماژه‌کردن به‌و ڕاستته‌ جێگای خۆیه‌تی که‌ سه‌رمایه‌ی مالی ئه‌مریکا، چۆن له‌ پشتی سه‌دام، شای ئێران و نۆریگا و ئه‌وانی دیکه‌وه‌ وه‌ستا بوو، ئاواش له‌ پشتی مۆسۆلینی و هیتله‌ره‌وه‌ وه‌ستا بوو. به‌های کتێبه‌که‌ی گۆڵدبێرگیش له‌وه‌دایه‌ که‌ په‌یوه‌ندی نێوان مۆسۆلینی و هیتله‌ر له‌گه‌ڵ ویلسۆنی سه‌رۆک کۆماری ئه‌وکاته‌ی ئه‌مریکادا ئاشکرا ده‌کات.

سه‌رمایه‌ی مالی، یان به‌واتای لینین ئۆلیگاریشی مالی، ته‌نها به‌ دروستکردنی هیتله‌رو مۆسۆلینییه‌وه‌نه‌وه‌ستا، به‌ڵکو به‌دوای ئه‌وانیشدا، خه‌ریکی کۆپییه‌کردنی هیتله‌رو مۆسۆلۆنییه‌ بچووکتره‌‌کان‌ بوو تا به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابووریی و سیاسییه‌کانی له‌ وڵاتانی ناسراو به‌ جیهانی سێیه‌مدا دابین بکات. سه‌رمایه‌ی مالی له‌ 1948 به‌دواوه‌ له‌پشتی دیکتاتۆره‌کانی جیهانی سێیه‌مه‌وه‌ڕاوه‌ستاوه‌ بۆ سه‌رکوتکردنی بزووتنه‌وه‌ی کرێکاری و بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه ‌دیموکراتییه‌کان. له‌ پشتیوانی ڕاسته‌وخۆی دیکتاتۆره‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کانیش زیاتر، سه‌رمایه‌ی مالی، بزووتنه‌وه‌ چه‌کداره‌ وورده‌بۆرژوازییه‌ میللیگه‌راو مه‌زهه‌بییه‌کانی به‌کارهێناوه‌ بۆ ڕووبه‌ڕوونه‌ له‌گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ مارکسیسیتییه‌کان وبزووتنه‌وه‌دیموکراتخوازو پێشکه‌وتوخوازه‌کان؛ بزووتنه‌وه‌ی مجاهیدین و دواتریش تاڵیبان له‌ ئه‌ڤغانستان، بزووتنه‌وه‌ی یۆنیتا له‌ ئه‌نگۆلا، بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی له‌ کوردستان و بزووتنه‌وه‌ شیعی له‌ عێراقدا، مشتێکن له‌ خه‌روارێک .

بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی ژێر ڕابه‌رایه‌تی بارزانی و تاڵه‌بانی، بزووتنه‌وه‌ی وورده‌بۆرژوازی کورده‌ که‌ مۆسۆلینی ئاسا، ساڵه‌های ساڵ بوو چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ی ده‌کرد بگاته‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی وله‌و ڕێگایه‌شه‌وه‌ بگاته‌ ئامانجه‌ ئابوورییه‌کانی، ئامانجێک که‌ خۆی له‌ مۆنۆپۆڵکردنی سه‌رمایه‌ی گشتی، بازاڕ، بازرگانی، پیشه‌سازی و خزمه‌تگوزاریدا ده‌بینییه‌وه‌ . 18 ساڵه‌ که‌ بزووتنه‌وه‌ کوردایه‌تییه‌که‌ی ژێر رابه‌رایه‌تی بارزانی و تاڵه‌بانی، به‌ پاڵپشتی سه‌رمایه‌ی مالی جیهانی و ئیمپریالیزمی ئه‌مریکا به‌و ئامانجه‌ سیاسیی و ئابوورییانه‌ی گه‌یشتووه‌ . ئه‌م پرۆسه‌ی به‌سه‌رمایه‌داری بوونه‌ 18 ساڵه‌یه‌ی بزووتنه‌وه‌ وورده‌ بۆرژوازی کوردایه‌تی، ئه‌وه‌ی له‌م بزووتنه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌ ده‌خواست که‌ به دیکتاتۆرترین و‌ دڕندانه‌ترین شێوه‌ ئه‌م پرۆسه‌یه‌ به‌ سه‌رئه‌نجام بگه‌یه‌نێت . له‌م 18 ساڵه‌دا دیکتاتۆری و فاشیزمێکی کوردی کاری خۆیکردووه‌ ... به‌هه‌رحاڵ، خاڵێک که‌ ده‌مانهێنێته‌وه‌ سه‌ر سکه‌ی تایبه‌تی مناقه‌شه‌که‌مان‌ئه‌مه‌یه‌؛ بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه وورده‌بۆرژوازییه‌‌که‌ی به‌ختیار، کاردنه‌وه‌یه‌کی سیاسیی بوو به‌ فاشیزمی به‌عس، نه‌ک ڕه‌خنه‌گرێکی سیاسیی و فیکری له‌ ئایدیۆلۆجییه‌ت و کارکردی فاشیستانه‌ی به‌عس . بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی، کاردانه‌وه‌یه‌کی وورده‌بۆرژوازی کورد بوو به‌رامبه‌ر به‌ پان عه‌ره‌بیزم و عروبه‌ی به‌عس، واته‌ هێنانه‌ کایه‌ی تێزی کوردایه‌تی به‌رامبه‌ر تێزی عروبه‌ی به‌عس بوو. بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی له‌ ڕووی سیاسییه‌وه‌ فاشیزمی به‌ فاشیزم وه‌ڵامداوه‌ته‌وه‌ . له‌ڕووی کڵتووریشه‌وه‌، کڵتووری فاشیزمی په‌ره‌پێداوه‌ . کڵتووری کوردایه‌تی ته‌رجمه‌ی کوردی هه‌مان کڵتووری عروبه‌و پان عه‌ره‌بیزمی به‌عسه‌. ڕۆشنبیرانی کورد، نموونه‌کانی وه‌ک به‌ختیار، ته‌کنۆکراته‌کان، ئه‌دیب و هونه‌رمه‌ندانی کورد ئه‌و هێزه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ بوون که‌ له‌ 80 ساڵ ته‌مه‌نی بزووتنه‌وه‌ی کوردایتیدا، له‌ ڕووی فیکری و مه‌عنه‌وییه‌وه‌ ئه‌م فاشیزمه‌ کوردییه‌ و ئه‌م کڵتووره‌ نائینسانیه‌یان په‌ره‌پێداوه‌ و کاریان له‌ سه‌ر کردووه‌ . به‌ختیار خۆی سه‌ر به‌م کڵتووره‌ فاشیستییه‌و کاری له‌ سه‌رکردووه و کاری له‌سه‌رده‌کات‌ . ئێستایش زمانی نووسینی به‌ختیار و به‌ختیارییه‌کان به‌رامبه‌ر به‌ نه‌یارانیان، هه‌مان زمانی دیکتاتۆریانه‌ی تاڵه‌بانی و بارزانییه‌ و له‌ ناو ئه‌وکڵتوردا خول ده‌خوات . به به‌‌چووک له‌ قه‌ڵه‌مدانی نووسه‌رانی دیکه‌ و به‌ زه‌به‌لاح له‌ قه‌ڵه‌مدانی به‌ سیاسیی کراوه‌کان (بگه‌ڕێره‌وه‌ بۆ نامه‌ سێ قۆڵییه‌که‌ی به‌ختیار، مه‌ریوان و ئاراس فه‌تاحhttp://www.dengekan.com/doc/2007/7/baxtyarAli2.pdf)، به‌شێکه‌ له‌ هه‌مان دروشمی شه‌ڕانگێزی و فاشیانه‌ی یه‌کێتی که‌ هه‌میشه‌ ده‌یگوت: " مێرووله‌ حه‌دی چییه‌ به‌ گژ قوله‌ی قافدا بچێت". جگه‌ له‌وه‌ش، به‌ختیار، هه‌روه‌ک مۆسۆلنییه‌کی بچووککراوه‌ی کورد، دژایه‌تی جیهانبینی مارکس و مارکسیسته‌کان ده‌کات . ئه‌و دژایه‌تییه‌ بێبناغه‌ نییه‌، چونکه‌ ترسی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی هه‌میشه‌ له‌ په‌ره‌گرتنی مارکسیزم بووه‌ له‌ کوردستاندا . وه‌ک له‌ پێشه‌وه‌ش وتم، فه‌لسه‌فه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی فاشیزم له‌ ئیتالیاو ئه‌ڵمانیادا، دژایه‌تیکردنی مارکسیزم و بزووتنه‌وه‌ی کرێکاری ئه‌و دوو وڵاته‌بوو . فه‌لسه‌فه‌ی ڕۆشنبیره‌که‌ی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تش هه‌مان دژایه‌تیکردنی مارکسیزم و به‌ وه‌هم له‌ قه‌ڵه‌مدانی چینێکه‌ به‌ ناوی چینی کرێکاره‌وه‌ له‌ کوردستاندا.

نوخبه‌گه‌راییش سیفه‌تێکی تری فاشیزمه‌ . له‌ فه‌رهه‌نگی سیاسیی فاشیزمدا، پاش سه‌رکرده‌ نوخبه‌یه‌ . سه‌رکرده‌و نوخبه‌ شوانی نه‌ته‌وه‌یه‌ . له‌ خۆڕا نییه‌ که‌ به‌ختیار و به‌ختیارییه‌کان هه‌موو کورد به‌ جاهیل و مێگه‌ل له‌قه‌ڵه‌مده‌ده‌ن (دواتر ده‌گه‌رێمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌م کێشه‌یه‌) و خۆشیان ده‌خه‌نه‌ سه‌رو خه‌ڵکه‌وه‌ . له‌وه‌ش گرنگتر، ڕۆشنبیره‌که‌ نه‌ته‌وه‌و پرسی نه‌ته‌وه‌ ده‌خاته‌ سه‌ر هه‌موو به‌ها مرۆیییه‌کان و مرۆڤایه‌تییه‌وه‌ : [ بۆ نموونه‌ له‌ ساتی ڕاپه‌ڕیندائینتمای گه‌وره‌ بۆ "پرسی ئازادی و نه‌ته‌وه‌ بوو " . ئه‌وسا ده‌مانزانی که‌ هێزه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان چ جۆره‌ هێزێکن، چ ڕابردوویه‌کیان هه‌یه‌، به‌ڵام له‌و ساته‌دا ئینتما بۆ پرسێکی گه‌وره‌تر له‌ گۆڕێدا بوو - به‌ختیار هه‌مان وتار ]. پرسی ئازادی و پرسی ڕزگاری نه‌ته‌وه‌، هه‌موو فکری کوردایه‌تی به‌ختیار پێکده‌هێنێت . ئازادی و ڕزگاری نه‌ته‌وه‌، که‌ ڕاپه‌ڕین به‌دی نه‌هێناو به‌ختیاریش به‌ ئینتمای گه‌وره‌ی ڕۆشنبیرانه‌ی خۆی ده‌زانێت، تێزی بیزنسی بزووتنه‌وه‌ی وورده‌ بۆرژوازی کوردایه‌تی بووه‌ و فه‌لسه‌فه‌ی بوونی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ی پێکهێناوه‌. خاڵی ده‌ستپێکردنی فاشیزم نه‌ته‌وه‌یه‌، خاڵی ده‌ستپێکردنی فکری مارکسیزم و هیومانیزمیش ئازادی و ڕزگاری ئینسانه‌ . ئازادی و ڕزگاری نه‌ته‌وه‌ مانایه‌کی پووچ ده‌دات ئه‌گه‌ر فاشیزمێکی دزداشه‌ سپی له‌به‌ر بگۆڕیت به‌ فاشیزمێکی جامه‌دانه سوور و سه‌وز‌ له‌سه‌ر. ئازادی و ڕزگاری نه‌ته‌وه‌ کاتێک مانای ڕاسته‌قینه‌ی خۆی بۆ ئێمه‌ ئاشکرا ده‌کات که‌ هاوڕا بێت له‌گه‌ڵ دابینکردنی ماف و ئازادییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ جۆراوجۆره‌کاندا. لێره‌دایه‌ که‌ دووکڵتوری فاشیستی و مرۆڤدۆستانه‌ ده‌که‌ونه‌ به‌رامبه‌ر یه‌کترییه‌وه‌. له‌ هه‌مان سه‌ره‌تای ڕۆژه‌کانی ڕاپه‌ڕینی ئازاری 1991وه‌،به‌ختیار و نموونه‌ ڕۆشنبیره‌کانی زانیویانه‌ که‌ هێزه‌ سیاسییه‌کانی کوردستان چ جۆرێکن، به‌ڵام له‌ به‌رخاتری" ڕزگاری نه‌ته‌وه‌"!"، نه‌یانویستووه‌ سروشتی کۆمه‌ڵایه‌تی و فاشیستانه‌ی ئه‌و هێزانه به‌ خه‌ڵک بناسێن. به‌ختیار ئه‌و مێژووه‌ ته‌زویر ده‌کات، چونکه‌ له‌به‌رامبه‌ر داخستنی بنکه ‌شوراییه‌کان له‌لایه‌ن فاشیزمی کورده‌وه‌، که‌ به‌ هه‌موو ساوایی و که‌م ئه‌زمونییه‌کانیانه‌وه، توخمه‌کانی دیموکراسی ڕاسته‌قینه‌ بوون له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستاندا، بێده‌نگی هه‌ڵبژارد و بگره‌ خۆشحاڵیش بوو به‌ سه‌رکوتکردنیان، چونکه‌ له‌ڕوانگه‌ی ئه‌وه‌وه‌ ئه‌وانه‌ شورای کۆمۆنیست و چه‌په‌کان بوون. به‌ختیار مێژوو ته‌زویر ده‌کات، ئه‌گه‌ر ده‌یزانی سروشتی فاشیزمانه‌ی جه‌لالی و مه‌لایی چییه‌، باشه‌ بۆ تا دوایین ته‌نگژه‌و قه‌یرانی سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تی جه‌لالی و مه‌لایی موچه‌ی ده‌زگای سه‌رده‌م و زه‌وی تاڵه‌بانی وه‌رده‌گرت ؟ پێده‌چێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ بووبێت که‌ بچووک نه‌بێته‌وه‌و خۆیی و گروپه‌ ڕۆشنبیرییه‌ ساخته‌چی و هه‌لپه‌رسته‌که‌ی نه‌که‌ونه‌ په‌راوێزه‌وه‌! .

به‌ختیار و نموونه‌کانی بۆ ئه‌وه‌ی خۆیان وه‌ک که‌ڵه‌‌ڕۆشنبیری بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی گه‌وره‌ بکه‌نه‌وه‌، خۆیان له‌ به‌رده‌می جه‌لالی و مه‌لاییدا بچووک کرده‌ووه‌‌. ئه‌و خۆ بچووکردنه‌وه‌یه‌ی به‌ختیار و ڕۆشنبیره‌کانی نموونه‌ی جه‌نابی، به‌کرده‌وه‌ به‌ مانای دانه‌بڕانه‌ له‌هه‌مان کڵتووری بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌که‌یان، چونکه‌ کاتێک که‌ یه‌کێک له‌ حیزبه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی جاشایه‌تی بۆ یه‌کێک له‌ ڕژێمه‌کانی ناوچه‌که‌ ده‌کرد، ئه‌گه‌ر پرسیارت لێبکردایه‌ بۆچی له‌ باوه‌شیدایت، له‌وه‌ڵامدا ده‌یگوت : " ئێمه‌ ده‌زانین ئه‌و ڕژێمه‌ چۆنه‌، به‌ڵام بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کورد پاڵمان پێوه‌داوه‌ !" . به‌ختیار و به‌ختیارییه‌کان له‌ ساته‌وه‌ختی ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ هه‌مان کڵتووری" خۆم بمێنمه‌وه‌ و مرۆڤی کوردیش چاوی ده‌رده‌هات و با هه‌رمافپێشێلکراو بێت "یان هه‌ڵبژاردووه‌ و له‌گه‌ڵیدا ڕۆیشتوون. پاره‌ وه‌رگرتن و مووچه‌خۆری و ئه‌رزه‌ وه‌رگرتنه‌که‌شیان له‌ یه‌کێتی، له‌ چوارچێوه‌ی هه‌مان کڵتوری جاشا‌یه‌تی حیزبه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا خولاوه‌ته‌وه‌.

خاڵێکی سه‌رنجڕاکێشی دیکه‌ له‌ هه‌ڵوێست و ئه‌قڵی به‌ختیاردا که‌ نیشانی ده‌دات درێژه‌کراوی هه‌مان کڵتووری فاشیزمی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌؛ له‌ هه‌لومه‌رجێکدا که‌ زۆربه‌ی خه‌ڵکی کوردستان به ئاشکرا به‌‌ حیزبه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی ده‌ڵێن ئه‌مانه‌ له‌ به‌عس فاشیسترن، به‌ختیار هێشتا جورئه‌تی ئه‌و خه‌ڵکه‌ بێ ئاگا له‌ " فه‌لسه‌فه "‌یه‌ی نییه‌ که‌ به‌ ڕاشکاوا‌نه‌ ئه‌و ڕاستییه‌ بڵێت، چونکه‌ هێشتا له‌ کڵتوور و فکری فاشیزمی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی جودا نه‌بۆته‌وه‌ . به‌ختیار ده‌ڵێت : [ بێهیچ دوودڵییه‌ك كوردستان ئێستا له‌به‌رده‌م ئه‌گه‌ری فاشییه‌تێكی راسته‌قینه‌دایه‌، تاكه‌ شتێك رێگا له‌وه‌ ده‌گرێت كه‌ ئه‌مجۆره‌ فاشیزمه‌ پاسیڤ‌و خه‌وتووه‌، ‌وه‌رگه‌ڕێته‌ سه‌ر فاشیزمێكی ئه‌كتیڤ، ترسی ده‌ره‌كییه- گفتوگۆکه‌ی به‌ختیار له‌گه‌ڵ هاوڵاتیدا- به‌شی یه‌که‌م Sunday, July 05, 2009 ] . به‌ ختیار به‌ درێژایی ئه‌و 18 ساڵه‌ له‌و فاشیزمه‌ کوردایه‌تی دانه‌بڕاوه و تازه‌ پێی وایه‌ ئێستا کوردستان له‌ به‌رده‌می فاشیزمدایه‌، به‌ڵام به‌درێژایی 18 ساڵ فاشیزم له‌ کوردستاندا کاری خۆی نه‌کردووه‌، یان له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی و دوو ڕابه‌ره‌که‌ی (پارتی و یه‌کێتی) سروشتی فاشیزمیان نه‌بووه‌و کاردانه‌وه‌ی فاشیزمی وورده‌بۆرژوازی کورد نه‌بوون به‌رامبه‌ر به‌فاشیزمی به‌عس !.. چ فه‌لسه‌فه‌یه‌که‌ ! . ئه‌مه‌یه‌ ئه‌رکی ڕۆشنبیره‌که‌مان که‌ تیۆریزه‌ ده‌کات و ژێرخانی زانستی وئه‌خلاقی بۆ گوتاره‌کان داده‌ڕێژێت و چاودێره‌ به‌سه‌ر به‌ها مرۆییه‌کاندا! .. ڕۆشنبیره‌که‌مان پێی وایه‌ که‌ فاشیزمی کوردی خه‌وتووه‌،به‌ڵام ئه‌وه‌فاکته‌ری ده‌رکییه‌ که‌ نایه‌ڵێت ئه‌م فاشیزمه خه‌به‌ری بێته‌وه‌،‌ ئه‌کتیڤ بێت و ببێته‌ فاشیزمێکی ڕاسته‌قینه‌! .. نازانم به‌ختیار خۆی گه‌مژه‌یه‌ یان خوێنه‌ر به‌گه‌مژه‌ ده‌زانێت ؟ بۆ مه‌گه‌ر هه‌ر هه‌مان بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی نه‌بووه‌ که‌ له‌ شاخ و له‌شاردا وه‌ک مۆسۆلینی، هیتله‌ری و سه‌دامییه‌کان کاری کردووه‌؟ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ ده‌ستوری هه‌بێت یان نه‌یبێت، وه‌ک بزووتنه‌وه‌یه‌کی فاشیستی و دژی ئازادی و دژی به‌ها مرۆییه‌کان کاری کردووه‌ . له‌به‌رئه‌وه‌، ڕۆشنبیره‌ گه‌مژه‌که‌مان ڕه‌خنه‌یه‌کی ڕیشه‌یی و بناغه‌یی له‌م فاشیزمه کوردییه‌‌ نه‌بووه‌ و نییه‌. ئه‌و ته‌نها به‌دوای چاکسازیکردنی ئه‌و فاشیزمه‌وه‌ بووه. گوێبگرن چی ده‌ڵێت‌ :[ ، ئه‌وه‌ی به‌رانبه‌ر ده‌سه‌ڵات هه‌مان بوو ره‌خنه‌ بوو، ئومێدی چاكسازی‌و خۆڕاستكردنه‌وه‌ ئه‌گه‌رێك بوو له‌ ئه‌گه‌ره‌كان- به‌ختیار گفتوگۆ له‌گه‌ڵ هاوڵاتیدا، به‌شی یه‌که‌م Sunday, July 05, 2009 ]. تا کاتی پرۆژه‌ی ده‌ستوره‌که‌ی بارزانی و تاڵه‌بانی به‌ختیار هیچ دابڕان و ڕه‌خنه‌یه‌کی له‌ فاشیزم و کڵتووری فاشیزمی بزووتنه‌وه‌کوردایه‌تییه‌که‌یان نه‌بووه‌ و پێی وابووه‌ که‌ ده‌کرێت له‌ ڕێگای ئامۆژگاریکردنه‌وه‌ ڕیفۆرم له‌ بزووتنه‌وه‌ی فاشیزمی کوردایه‌تیدا بکه‌یت و بیگۆڕیت بۆ هێزێکی دیموکراتی !.. ئه‌مه‌ ئه‌و چه‌واشه‌کارییه‌ی به‌ختیار بۆ خوێنه‌ر ده‌سه‌لمێنێت که‌ گوتی له‌کاتی ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ زانیومانه‌ پارتی و یه‌کێتی چین و چ جۆره‌هێزێکن!.. به‌ختیار ڕاستی نه‌گوت، چونکه‌ ئه‌گه‌ر بیزانیبا چ جۆره‌ هێزێکن وه‌ک نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گر له‌ هه‌مان سه‌ره‌تای ڕۆژه‌کانی ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ ڕاستیی ئه‌و هێزه‌ فاشیزمه‌ی بۆ خه‌ڵکی کوردستان ئاشکرا ده‌کرد . ئه‌و تێروانینه‌ی ڕۆشنبیره‌که‌مان، خولانه‌وه‌یه‌ له‌بازنه‌ی تێڕوانین و کڵتووری هه‌مان فاشیزمدا. مه‌سعود بارزانیش هه‌مان ڕوانگه‌ی به‌ختیاری هه‌یه کاتێک که‌ ده‌ڵێت‌ : [ دوو جۆرە رەخنه‌ هه‌یه‌ که‌یه‌ك بۆ ئه‌وەیه‌ كه‌ تۆ چاكی بكه‌یت، كه‌ له‌ دڵسۆزییه‌وه‌یه‌، له‌ په‌رۆشیه‌وەیه‌. به‌ڕاستی ئێمه‌ دەبێ ئه‌و رەخنه‌یه‌ بخه‌ینه‌ سه‌ر سه‌رمان و وەری بگرین. هه‌روەها دەبێ ئه‌و جۆرە رەخنه‌یه‌ش هه‌بێت. - مه‌سعود 4 / 9 / 2007 ]. مه‌سعود بارزانی، وه‌ک مۆسۆلۆنییه‌که‌ی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی، ڕه‌خنه‌ی چاکسازیانه‌ی به‌ختیار له‌ فاشیزمه‌که‌ی قه‌بووڵ ده‌کات و ده‌یخاته‌ سه‌رسه‌ری، به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ مه‌سعود بارزانی قه‌بوڵی ناکات، ئه‌وه‌ ڕه‌خنه‌ی ڕوخێنه‌ره‌ له‌م فاشیزمه‌ گه‌مژه‌یه‌. به‌ختیاریش هه‌مان ڕه‌خنه‌ی تێکدارانه‌و وێرانکه‌ری له‌و فاشیزمه‌ قه‌بوڵ نییه‌ و ڕه‌خنه‌گرانێکی تێکده‌ری وه‌ک ئێمه‌ له‌م فاشیزمه‌ کوردییه‌ به‌ " گوتاری تووندڕه‌وانه‌‌، تێزی ناعاقڵانه‌ و فاشیزمی دواڕۆژ!" له‌قه‌ڵه‌م ده‌دات . لێره‌وه‌ دانه‌بڕانی به‌ختیار له‌ کڵتووری فاشیزمی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی خۆی نمایش ده‌کات که‌ هیوای به‌چاکسازی فاشیزم هه‌یه‌ . ڕۆشنبیره‌که‌مان ئه‌وه‌ نابینێت که‌ ڕه‌وتی ڕه‌خنه‌گری فاشیزمی کوردی، یان به‌ به‌ قه‌ولی ئه‌و " هه‌ڵوێستنووس"ه‌کان، نه‌ک به‌هۆی پرۆژه‌ی ده‌ستووری سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمه‌وه‌، به‌ڵکو به‌هۆی سروشتی کۆمه‌ڵایه‌تی، پێگه‌ی ئابووریی، تێڕوانین و کارکردی سیاسیی و مێژوویی بزووتنه‌وه‌ی‌ کوردایه‌تییه‌که‌ی ژێر ڕابه‌رایه‌تی تاڵه‌بانی و بارزانییه‌وه‌، خۆیان له‌و‌ کڵتوورو ئه‌قڵه‌ ووشکه‌ دابڕیوه‌ و ڕه‌خنه‌ی ڕوخێنه‌ر له‌م فاشیزمه‌ کوردییه‌ ده‌گرن که‌ 60 ساڵه‌ یاری به‌ چاره‌نووس و به‌هامرۆییه‌کانی مرۆڤی کورد ده‌کات و ئازادییه‌ جۆراوجۆره‌کانی پێشێلده‌کات. دابڕانی ئه‌م ڕه‌وته‌ ڕه‌خنه‌گرییه‌ نوێیه‌ به‌ هێنانه‌ کایه‌ی دروشمی ئازادی بیروڕاو ڕه‌خنه‌گرتن، ئازادی چاپه‌مه‌نی، ئازادی سیاسیی و ڕێکخراوه‌یی، یه‌کسانی ژن و پیاو، دابینکردنی ژیانێکی باش بۆ منداڵان و لاوان، هه‌ڵبژاردنی ئازاد و... له‌ یه‌که‌مین ڕۆژه‌کانی ڕاپه‌ڕینه‌وه، به‌ لێبڕاوانه‌ و به‌ بێ هیچ دوودڵی و گومانکردنێک‌ جیایی خۆی له‌ کڵتووری فاشیستانه‌ی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی ڕاگه‌یاندو لێیجودا بۆیه‌وه‌. ئه‌م ڕه‌وته‌ ڕه‌خنه‌گرییه‌ نوێیه‌ هیچ کاتێک خۆشخه‌یاڵ نه‌بووه‌ به‌وه‌ که‌ چاکسازی له‌ بزووتنه‌وه‌ی فاشیزمی کوردایه‌تیدا بکات، به‌ڵکو پێی له‌ سه‌رمه‌ترسی درێژبوونه‌وه‌ی ته‌مه‌نی ئه‌و فاشیزمه‌ داگرتووه‌ و خوازیاری مه‌رگی ئه‌و بووه‌ . ئه‌م هێزه‌ ئه‌گه‌رچی به‌هۆی خۆشخه‌یاڵی خه‌ڵکی کوردستانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌و هێزه‌ فاشیسته‌ و به‌هۆی نوێ بوون و که‌م ئه‌زمونییه‌وه‌، به‌هۆی پلانی چه‌وا‌شه‌که‌رانه‌ی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌وه‌ بچووککرایه‌وه‌، به‌ڵام هه‌میشه‌ ڕه‌وتێکی ئه‌کتیڤ بووه‌ به‌رامبه‌ر به‌ کڵتوور، کارکرد و سیاسه‌ته‌کانی فاشیزمی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی و ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ی ڕیسوا کردووه‌. کوردستانپۆست له‌م بواره‌دا گه‌یه‌نه‌ری په‌یامی نوێی ئه‌م ڕه‌وته‌ ڕه‌خنه‌گرییه‌ بووه‌ و وه‌ک سایتێکی ئینته‌رنێتی ڕۆڵی سه‌ره‌کی بینیووه‌ له‌ ناساندنی فاشیزمی تاڵه‌بانی و بارزانیدا و خه‌ڵکی کوردستانی له‌ مه‌ترسی ئه‌م فاشیزمه‌ کوردییه‌ ئاگادار کردووه‌ته‌وه‌.

بزووتنه‌وه‌ی فاشیزمی تاڵه‌بانی و بارزانی و ڕۆشنبیرانێکی سه‌ربه‌ومه‌دره‌سه‌ فاشیستییه‌ هه‌میشه‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌ ئه‌کتیڤه‌ نوێخوازه‌یان به‌ " ئاژاوه‌گێڕ، تابووری پێنجه‌م، فتنه‌، توندڕه‌و و نا ئه‌قڵانی " ناوزه‌دکردووه و هه‌زارویه‌ک ناو و ناتۆره‌شیان له‌ کوردستانپۆست ناوه‌ .‌ له‌م تۆمه‌تبارکردنه‌ی بزووتنه‌وه‌ی نوێگه‌رایی و ڕه‌خنه‌گری ئازادیخوازی کورددا، ڕۆشنبیرانێکی چالاک له‌ ناو کڵتووری فاشیزمی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا، هه‌میشه‌ به‌شی شێریان به‌رکه‌وتووه‌ و به‌ختیار عه‌لیش مشتێکه‌ له‌ خه‌روارێک .

مه‌سعود بارزانی و به‌ختیار عه‌لی ؛ دوو ده‌ربڕین و یه‌ک ناوه‌رۆک

مه‌سعود له‌ 4 / 9/ 2007دا و له‌ ده‌ستپێکردنه‌وه‌ی خولی دووه‌می کاره‌کانی ئه‌نجومه‌نی نیشتیمانی کوردستاندا وتی:

“دوو جۆرە رەخنه‌ هه‌یه‌ که‌یه‌ك بۆ ئه‌وەیه‌ كه‌ تۆ چاكی بكه‌یت، كه‌ له‌ دڵسۆزییه‌وه‌یه‌، له‌ په‌رۆشیه‌وەیه‌. به‌ڕاستی ئێمه‌ دەبێ ئه‌و رەخنه‌یه‌ بخه‌ینه‌ سه‌ر سه‌رمان و وەری بگرین. هه‌روەها دەبێ ئه‌و جۆرە رەخنه‌یه‌ش هه‌بێت. رەخنه‌یه‌كی دیكه‌ هه‌یه‌، كه‌ هه‌ندێ كه‌س هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ی بڵێن شتێكی نووسیووە، پێیوایه‌ ئیتر دەبێ رەخنه‌ بگرێ. تا ئاستێك مرۆڤ دەتوانێ ئه‌مه‌ش قبووڵ بكات، به‌ڵام هه‌ندێ شتی دیكه‌ هه‌یه‌، كه‌ جاران چۆن جاشایه‌تی به‌ تفه‌نگ دەكرا، ئێستا هه‌ندێ كه‌س به‌قه‌ڵه‌م دەیكه‌ن .... ئه‌گه‌ر پێیانوابێ به‌ قه‌ڵه‌می به‌كرێگیراوی خۆیان مه‌یدانمان پێ چۆڵ دەكه‌ن، هه‌ر هه‌مان شه‌رمه‌زاریان بۆ دەمێنێته‌وە ".

مه‌سعود بارزانی ڕه‌خنه‌گرانی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی به‌ چه‌ک به‌ده‌ست و جاش له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات. به‌ختیار عه‌لیش هه‌مان ده‌ربڕینه‌ دژی ئازادییه‌کانی مه‌سعود بارزانی ته‌رجمه‌ ده‌کاته‌ سه‌ر زمانه‌ ئه‌ده‌بی و ڕۆشنبیرییه‌که‌ی خۆیی و هه‌مان گروپی ڕه‌خنه‌گر، که‌ به‌ختیار به‌ گروپی " ئه‌کتڤیزمی سیاسیی " و به‌ " هه‌لوێستنووس " ناوزه‌دی ده‌کات، به‌ تفه‌نگ و شمشێر و ته‌ور به‌ده‌ست پێناسه‌ ده‌کات : " ڕۆشنبیر لای ئه‌مانه‌ که‌سێکه‌ که‌ له‌ جیاتی عه‌قڵ و ویژدان، چه‌کێک یان شمشێرێک یان ته‌ورێکی پێیه‌ - به‌ختیار هه‌مان سه‌رچاوه‌".

کێن ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ جیاتی قه‌ڵه‌م، شمشێر، یان ته‌ور و چه‌کییان پێیه‌ ؟.. ته‌ور، چه‌قۆ و شمشێر به‌ ده‌ستی نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گری بارزانی و تاڵه‌بانییه‌وه‌یه‌ یان به‌ده‌ستی به‌ختیار عه‌لی و ڕۆشنبیره‌ هاوشێوه‌کانییه‌وه‌یه‌تی؟ .... هه‌رکه‌سێك ڕاگه‌یاندنه‌ سێ قۆڵییه‌که‌ی به‌ختیار عه‌لی، مه‌ریوان وریا قانع و ئاراس فه‌تاحی خوێندبێته‌وه‌(کلیکی ئێره‌ بکه‌

 http://www.dengekan.com/doc/2007/7/baxtyarAli2.pdf) وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ وه‌رده‌گرێته‌وه‌ که‌ نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گری تاڵه‌بانی و بارزانی شمشێریان به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌ یان به‌ختیار عه‌لی وڕۆشنبیره‌ هاوشێوه‌کانی . ئیتر با هه‌ر باسی نامه‌ پڕچنێوه‌که‌ی به‌ختیاریش بۆ یاسین بانیخێڵانی نه‌که‌ین که‌ چ زمانێکی چه‌قۆ ئامێز و ته‌ورر ئامێزی تیا به‌کار براوه‌ و قه‌ڵه‌م چۆن خراوه‌ته‌ شوێنی ته‌ور و شمشێر و چه‌قۆوه‌ . ئه‌مه‌یه‌ ئه‌ڵێت دز ئازا بوو خاوه‌ن ماڵی گرت .... به‌هه‌رحاڵ، له‌ به‌شیکی دیکه‌ی ئه‌م زنجیره‌ نووسینه‌دا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر باسی ئه‌و كڵتوره‌ چه‌قۆ به‌ ده‌ست و شمشێر به‌ده‌سته‌ی به‌ختیار . لێره‌دا گرنگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ خوێنه‌ر ئاگادار بکرێته‌وه‌ له‌ هه‌ڵوێستی هاوبه‌ش و ڕوانگه‌ی چونییه‌کی به‌ختیار و مه‌سعودبازارزانی له‌ تێڕوانینیاندا بۆ نووسه‌رانی ڕه‌خنه‌گر، یان به‌ قه‌ولی به‌ختیار ئه‌کتیڤیزمی سیاسیی . با له‌به‌راوردکردنێکدا خوێنه‌ر جیاوازییه‌کان بدۆزێته‌وه‌ و خۆی داوه‌ری له‌سه‌ر قسه‌کان و ده‌ربڕینه‌کانی مه‌سعود بارزانی و به‌ختیار عه‌لی بکات.

وه‌ک وتم ، به‌ختیار و مه‌سعود بارزانی له‌ خاڵێکدا یه‌کده‌گرنه‌وه‌، واته‌ هه‌ردووکیان یه‌ک ڕوانگه‌ی هاوبه‌شیان هه‌یه‌، به‌ڵام به‌ دوو ده‌ربڕینی جیاوازه‌وه‌‌. جێگای به‌بیر هێنانه‌وه‌یه‌ که‌ مه‌سعود بارزانی 5 ساڵ له‌وه‌پێش، واته له‌ 16 ئابی ساڵی 2004 داو له‌ ساڵ ڕۆژی دامه‌زراندنی پارته‌که‌یدا،‌ هه‌مان ئه‌و قسانه‌ی به‌ختیار عه‌لی دژ به‌ ڕه‌خنه‌گران، یان به‌واتای به‌ختیار "هه‌ڵوێستنووسان" کرد و ووتی :

[ وه‌ختێک کێشه‌ی گه‌له‌که‌مان به‌ره‌و پێش ده‌چێت، ماڵی کورد به‌ره‌و ته‌بایی و هاوکاری ده‌چێت، زۆر که‌س هه‌ن هه‌وڵده‌ده‌ن زه‌هر بڕیژن، هه‌وڵده‌ده‌ن بوختان هه‌ڵبه‌ستن، نه‌وه‌ک ڕه‌خنه‌ بگرن، به‌ڵکو بوختان هه‌ڵبه‌ستن و ڕه‌ش وسپی بکه‌ن به‌ڕه‌ش . ئه‌وانه‌ بیانه‌وێت نه‌یانه‌وێت خزمه‌ت به‌ دوژمنانی کوردستان ده‌که‌ن].

به‌ختیاریش ده‌ڵێت: 

"مه‌ترسی ئه‌م هێزه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌توانێت گوتاری تووندڕه‌وانه‌ دابڕێژێت، تێزی زۆر نا ئاقڵانه‌ دروست بکات، رۆحێکی شه‌ڕانگێزی بخاته‌ بری ئه‌و ڕۆحی لێبووردن و ئارامییه‌ی هه‌موو هزرێکی مرۆڤدۆست و دیموکراس پێویستی پێییه‌تی ... به‌ختیار هه‌مان وتار".

با‌ خوێنه‌ر خۆی جیاوازییه‌که‌ له‌ ڕووی ناوه‌رۆکه‌وه‌ له‌ نێوان ده‌ربڕینه‌کانی به‌ختیار عه‌لی و مه‌سعود بارزانیدا بدۆزێته‌وه‌، که‌ به‌ بڕوای من مه‌گه‌ر ڕۆشنبیرێکی درۆزن له‌یه‌کیان جودا بکاته‌وه‌، ده‌نا هیج جیاوازییه‌کی جه‌وهه‌ری نییه‌ له‌ نێوان ئه‌و دوو ده‌ربڕینه‌دا . به‌ختیار پێی وایه‌ که‌ ئێمه‌ی ڕه‌خنه‌گران له‌ ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بارزانی و تاڵه‌بانی، تووندڕه‌وین . گوتاری نا ئاقڵانه‌ داده‌ڕیژین . قه‌ڵه‌می ده‌ستمان شمشێر، چه‌ک و ته‌وره‌ و له‌ دواییشدا ڕۆحی لێبورده‌یمان نییه‌ و ئارامی و دیموکراسی تێکده‌ده‌ین. مه‌سعودیش پێی وایه‌ که‌ قه‌ڵه‌مه‌کانی ئێمه‌ جیاوازییه‌کی له‌گه‌ڵ چه‌کی جاشه‌کاندا نییه‌ و له‌ کاتێکیشدا ماڵی کورد به‌ره‌و ئارامی و ته‌بایی ده‌چێت، ئێمه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین تێکی بده‌ین . یان پێنووسه‌کانمان خه‌ریکی زه‌هر ڕشتن و کیمابارانکردنه‌!. ئایا به‌ڕاستی ئه‌و ئه‌قڵ و ویژدانه‌ی که‌ به‌ختیار ده‌یکاته‌ بنچینه‌ و پێوه‌ری ڕۆشنبیر و مرۆڤدۆست بوونی خۆی، ئه‌وه‌یه‌  وه‌ک ئه‌و مرۆڤه‌ بپه‌ڤیت که‌ هه‌موو بنه‌ماکانی دیموکراسی و مرۆڤدۆستی خستووه‌ته‌ ژێرپێی خۆییه‌وه‌ ؟ ڕۆشنبیره‌که‌مان، ته‌وربه‌ده‌ست، شمشێر به‌ده‌ست و چه‌کبه‌ده‌سته‌ خوێنڕێژ و نا مرۆڤدۆسته‌که‌ نابینێت، یان ڕاستر بڵێم ده‌یبینێت و چاوی خۆی لێده‌پۆشێت، به‌ڵام ڕه‌خنه‌گره‌ بێ چه‌ک و بێ شمشێره‌که‌ی ئه‌و ده‌بینێت و له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیدا هاوکێشه‌که‌ پێچه‌وانه‌ ده‌کاته‌وه‌ . کورد واته‌نی " ئه‌م ماست مویه‌کی تێدایه‌!"، ده‌نا بۆچی به‌ختیار بێپه‌روا وه‌ک مه‌سعود بارزانی ده‌په‌یڤێت و له‌سه‌نگه‌ری ئه‌وه‌وه‌ و به‌ هه‌مان چه‌کی ژه‌نگاوی ته‌قه‌ له‌ نووسه‌رانێک ده‌کات که‌ ئاماده‌ی فکرفرۆشتن و ویژدان فرۆشتن نه‌بوون ؟! . به‌ختیار و مه‌سعود بارزانی له‌ به‌رخاتری ئاسایش و ئارامی ، دیموکراسی و ڕۆحی لێبورده‌یی مرۆڤ دۆستی نییه‌ که‌ به‌ یه‌ک ئاوازی دوژمنکارانه‌ ده‌خوێنن له‌ به‌رامبه‌ر ڕه‌خنه‌گرانی سیاسیی و هه‌ڵوێستنووسه‌کاندا، به‌ڵکو ئه‌م دوژمنکارییه‌ هاوبه‌شه‌ له‌ ترسێکه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت که‌ سه‌رتاپای هه‌ردووکیانی داگرتووه‌؛ مه‌سعود له‌ ترسی له‌ده‌ستدانی کورسی شاهانه‌ی نیگه‌رانه‌ و به‌ختیاریش له‌ سڕینه‌وه‌ی ڕۆڵی ئیمپراتۆرانه‌ کاغه‌زییه‌که‌ی له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م ڕه‌وته‌ نوێیه‌دا په‌شۆکاوه‌ . ئه‌م کێشه‌یه‌ نه‌ ترس هه‌ڵده‌گرێت و نه‌ نیگه‌رانی، چونکه‌ وه‌ک پلیخانۆفی مارکسیست ده‌ڵێت :

[مه‌یدانی پان و به‌رینی چالاکی ته‌نها بۆ مرۆڤه‌ گه‌وره‌کان و بۆ ئه‌وانه‌ ئاوه‌ڵا نییه‌ که‌ ده‌ستپێشخه‌ر بوون؛ بۆ هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ چاوێکیان بۆ بینین و گوێچکه‌یه‌کیان بۆ بیستن و دڵێکیان بۆ خۆشه‌ویستی که‌سانی نزیکی خۆیان هه‌یه‌، مه‌یدانی چالاکی ئاوه‌ڵایه‌ . چه‌مکی مه‌زنی، چه‌مکێکی نیسبییه‌ . به مانا‌ ئه‌خلاقییه‌که‌ی، ئه‌و مرۆڤه‌ گه‌وره‌یه‌ که‌ به‌ واتای ئه‌نجیل " ژیانی خۆی ده‌سپێرێت به‌ هاوه‌ڵاکانی " - پلیخانۆف، ڕۆڵی تاک له‌ مێژوودا] . منیش ده‌ڵێم؛ چه‌مکی مه‌زنی و خۆ فوتێکردن له‌سه‌رده‌می گڵۆباڵیزه‌یشن و له‌ به‌رده‌می مه‌زنی شۆڕشی ته‌کنۆڵۆجیای زانیاریدا، خۆ بچووککردنه‌وه‌یه‌ تا سه‌ر ئاستی خۆ نه‌بینین و دواتریش وه‌ک بڵقی سه‌رئاو ته‌قین !.

سه‌رلێشواوی تیۆری به‌ختیار عه‌لی له‌ نێوان (فه‌یله‌سوف) و (ڕۆشنبیر)دا 

 فاوڵه‌ تیۆری و فیکرییه‌کانی به‌ختیار زۆرن و له‌ ژماره‌ نایه‌ن، به‌ڵام چی له‌ خوێنه‌ری بێسه‌لیقه‌و بێئاگا له‌ دنیای فیکر و مه‌عریفه‌‌ ده‌که‌یت که‌ ناتوانێت وه‌ک داوه‌رێکی فکری تیژبین ئه‌و فاوڵانه‌ ببینێت و حوکمیان له‌سه‌ر بدات . نووسه‌رله‌ سه‌رانسه‌ری نووسینه‌که‌ی [ تیۆره‌،سیاسه‌ت، گۆڕان " ده‌رباره‌ی سنووره‌کانی ئیلتزام و بێباکی لای ڕۆشنبیر]دا، نه‌یتوانیووه‌ ئه‌و یارچییه‌ فیکرییه لێزانه‌ ‌بێت که‌ خۆی له‌ مه‌یدانه‌که‌دا نمایش کردووه‌ . یه‌که‌مین فاوڵی به‌ختیار له‌ هه‌مان نووسیندا ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ ڕووی زاراوه‌ناسی و ڕێزمانییه‌وه‌ ووشه‌ی " ڕۆشنبیر " تێناگات. له‌ به‌شی یه‌که‌می ئه‌م زنجیره‌ نووسییه‌نه‌دا پووچی و بێ مانایی ووشه‌ی "ڕۆشنبیر"م ڕاگه‌یاند .له‌وێدا من وه‌ک یه‌کێک له‌ فاوڵه‌ گراماتیکی و تێرمێنۆلۆجییه‌کانی به‌ختیار و وه‌ک بێ سه‌لیقه‌یی زمانناسانی کورد له‌ به‌کاربردنی کوێرانه‌یدا داوه‌ریم له‌سه‌ر کرد، به‌ڵام کێشه‌که‌ ته‌نها له‌ بازنه‌ی زمانناسی و زاراوه‌ناسیدا ناسوڕێته‌وه‌، به‌ڵکو کێشه‌ی به‌کاربردنی به‌هه‌ڵه‌ی زاراوه‌ی ڕۆشنبیر خۆی ده‌خاته‌ بواری تیۆری و میتدۆلۆجی میتافیزیکی به‌ختیاریشه‌وه‌ . نووسه‌ره‌که‌مان که له‌ڕووی گرماتیکی و زاراوه‌ناسییه‌وه‌ تا ئێستاش‌ نه‌زانێت واتای زاراوه‌ی "ڕۆشنبیر" چییه‌، به‌ دڵنیایشه‌وه‌ نازانێت که‌ ئه‌رک و فه‌رمانی ڕۆشنبیر چییه ‌ .

له‌ زمانی کوردیدا تائێستا وا باو بووه‌ که‌ { ڕۆمان نووس، چیرۆک نووس، شاعیر، ڕه‌خنه‌گر، ڕۆژنامه‌نووس، سیناریۆ نووس، ئه‌کته‌ر، شانۆننامه‌نووس، مێژوونووس، وێنه‌کێش، په‌یکه‌رتاش، گۆرانیبێژ، بیرمه‌ند، توێژه‌ره‌وه‌‌، ئابووریناس، کۆمه‌ڵناس و... } یان له‌ژێر چه‌تری ووشه‌یه‌کدا کۆکردووه‌ته‌وه‌ و ناویان لێناوه‌ " ڕۆشنبیر یان ڕووناکبیر "ان، یان هه‌ندێک جار پێیان وتوون توێژی ڕووناکبیران . هه‌ڵه‌بوونی ئه‌و ووشه‌یه‌ و ئیشکالییه‌تی ڕێزمانی و زاراوه‌ناسییه‌که‌ی به‌ته‌نها له‌وه‌دا نییه‌ که‌ وه‌ک سیفه‌تێکی بێمانا به‌کاربراوه ‌بۆ جیاکردنه‌وه‌ی ئه‌و توێژه‌ له‌ خه‌ڵکانێکی دیکه‌ که‌ کار له‌و بوارانه‌دا ناکه‌ن، به‌ڵکو له‌وه‌شدایه‌ که‌ هه‌م ناوو هه‌م سیفه‌تی فاعیلی ئه‌و توخمه‌ جیاوازه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ وون ده‌کات . کاتێک که‌ له‌ ئه‌ده‌بیات و مێدیای سه‌قه‌تی کوردیدا ووشه‌ی" ڕووناکبیر"انی کورد، به‌کار ده‌برێت، سنوور و هێڵێکی جیاکه‌ره‌وه‌ نابینرێت له‌ نێوان فه‌رمان و پیشه‌ی چیرۆک نووس، ڕۆژنامه‌نووس، ئابووریناس، مێژوونووس، ئه‌کته‌ر و په‌یکه‌رتاشێکدا، چونکه‌ به‌و‌ پێوانه‌ چه‌وته‌ی ڕێزمانی و ئه‌ده‌بیاتی کوردی هه‌م چیرۆکنووس، په‌یکه‌رتاش، مێژوونووس و هه‌م شانۆنامه‌نووس و گۆرانیبێژێکیش ڕۆشنبیرن . ئه‌م گه‌مژه‌یه‌تییه‌ له‌ بواری زمانناسی و گراماتیکیدا، به‌ختیاری فه‌یله‌سوف و "داهێنه‌ری فکر !"یش گرتووته‌وه‌ و سنوور و هێڵی جیاکه‌ره‌وه‌ی فه‌رمان و پیشه‌ی هه‌ریه‌کێک له‌وانه‌ی لێتێکچووه‌ و نازانێت جیاوازی ئه‌رک و فه‌رمانی نێوان ڕۆژنامه‌نووس، وتارنووسێکی سیاسیی، تیۆریست و ئه‌ندێشمه‌ندێک چییه‌ .

ئه‌وه‌ ئیتر مه‌هزه‌له‌یه‌ که‌سێک هێنده‌ خۆی به‌ زانا و داهێنه‌ری فیکری نوێ بزانێت، به‌ڵام هێنده‌ کۆڵه‌وار و بێسه‌لیقه‌ بێت له‌ بواری زمانناسیی و ڕێزمانیدا . به‌م حاڵه‌شه‌وه‌، به‌ختیار پێناسه‌ی ڕۆشنبیرمان به‌ دوو جۆر بۆ ده‌کات و سنووری نێوان ڕۆشنبیره‌ بێ واته‌که‌یی و نووسه‌رمان بۆ جیا ده‌کاته‌وه‌ :[ ڕۆشنبیر لای ئه‌مانه‌ که‌سێک نییه‌ که‌ بیرده‌کاته‌وه‌، تیۆریزه‌ ده‌کات، ئاگادار ده‌کاته‌وه‌. کایه‌کان دروست ده‌کات. ژێرخانی زانستی بۆ گوتاره‌ ئه‌خلاقی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان داده‌ڕێژێت . پارێزگاری له‌ نرخه‌ هیومانیستی و دیموکراسییه‌کان ده‌کات . چاودێره‌ به‌سه‌ر شێوازی بیرکردنه‌وه‌ و میتۆده‌کانی بیرکردنه‌وه‌دا- به‌ختیار هه‌مان وتار ] . تا ئێره،‌ ڕۆشنبیر فه‌یله‌سوفه‌ { بیر ده‌کاته‌وه‌}، تیۆریسته‌ { کێشه‌کان ده‌خاته‌ قاڵبی تیۆرییه‌وه‌، یان تیۆریزه‌یان ده‌کات }، داوه‌ره‌ و فیکه‌ی ده‌ستپێکردنی یارییه‌کان لێده‌دات{ کایه‌کان دروست ده‌کات }،‌ دیسان داوه‌ره‌ { ئاگادار ده‌کاته‌وه‌ و فاوڵه‌کان ده‌گرێت }، زاناو لێکۆڵه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ { په‌یوه‌ندییه‌ ئه‌خلاقی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌خاته‌ قاڵبی زانستییه‌وه‌ } ، گروپی فشار و ڕێکخراوه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نییه‌ { پارێزگاری له‌ نرخه‌ مرۆییه‌کان و له‌ دێموکراسی ده‌کات } و سه‌رئه‌نجام، ڕۆشنبیر پۆلیسی دیکتاتۆره‌کانه‌‌{ شێوازه‌کانی بیرکردنه‌وه‌ ده‌خاته‌ ژێر چاوه‌دێرییه‌وه‌! }.

پێناسه‌که‌ی به‌ختیار بۆ ڕۆشنبیر له‌گه‌ڵ مانای باوی ووشه‌ی ڕۆشنبیر له‌ زمانی کوردیدا جیاوازییه‌که‌ی‌ ئاسمان و ڕێسمانه‌ . ئه‌مه‌ش کێشه‌ نییه‌ و ده‌توانێت به‌ ئێمه‌ بڵێت ته‌رجمه‌ی ناو که‌وانه‌کانی ئێوه‌ هه‌ڵه‌و دڵخوازانه‌یه‌ . گریمان به‌ختیار ڕاستده‌کات ئێمه‌ هه‌ڵه‌بووین له‌ ته‌رجمه‌ی پێناسه‌که‌یدا بۆ ڕۆشنبیر، به‌ڵام کاکی نووسه‌ر پێناسه‌که‌یه‌کی ڕوونتر وکۆنکرێتترمان بۆ ڕۆشنبیر ده‌داتێ که‌ پێویستی به‌ وه‌رگێرانی بۆ سه‌ر زمانی " عه‌وام "انه‌ی ئێمه‌ نییه‌: [ ڕۆشنبیریی هیچ نییە جگە لە بیرکردنەوەیەکی بەردەوام لە شوێنی مرۆڤ لە ناو ژیان و گەردون و کۆمەڵگادا، هیچ نییە جگە لە وروژاندنی پرسیاری وجودیی گەورە و کەشفکردنی ئەگەرەکانی ناو مێژوو - به‌ختیار هه‌مان وتار ]. که‌شفکردنی ئه‌گه‌ره‌کانی ناو مێژوو، بیرکردنه‌وه‌ی به‌رده‌وام، ووروژاندنی پرسیاری بوون ده‌رباره‌ی کۆمه‌ڵگه‌ و سروشت، ئه‌وانه‌ کاری ڕۆشنبیر به‌ مانا کوردییه‌که‌ی نییه‌، به‌ڵکو به‌ مانا فه‌لسه‌فییه‌که‌ی ئه‌وه‌ کارو فه‌رمانی فه‌یله‌سوفه‌ . فه‌یله‌سوف ڕۆمانووس‌، ڕۆژنامه‌نووس، وتارنووس، په‌یکه‌رتاش، موفه‌سیری سیاسیی، ئه‌که‌ته‌ری سینه‌مایی، مێژوونووس و چی وچی دیکه‌ی زمانی کوردی نییه‌‌، به‌ڵکو که‌سێکه‌ که‌ بڕوای به‌ به‌های ئه‌قڵ و لۆژیک هه‌یه‌ و له‌ هۆیه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ڕووداوه‌کان ده‌کۆڵێته‌وه‌و ته‌فسیری عه‌قڵانه‌یان بۆ ده‌کات . هه‌ر فه‌یله‌سوفێک به‌ پێی سیسته‌می فه‌لسه‌فی خۆی له‌ په‌یوه‌ندی نێوان مرۆڤ و سروشت و له‌په‌یوندی نێوان مرۆڤ و کۆمه‌ڵگه‌ ده‌کۆڵێته‌وه‌ . فه‌یله‌سوف له‌ پرۆسه‌ی لێکۆڵینه‌وه‌ی دیاریده‌ کۆمه‌ڵایه‌تی، مێژوویی و سروشتییه‌کاندا ده‌رکی ئه‌وشتانه‌ ده‌کات که‌ نه‌زانراوه‌ و نه‌دۆزراوه‌ته‌وه، یان قسه‌یان له‌سه‌ر نه‌کراوه‌،یان قسه‌ له‌سه‌ر کردنیان حه‌رامکراوه‌‌‌. فه‌یله‌سوف هیچ شتێکی بێبه‌ڵگه‌ و بێئه‌زمون قه‌بووڵ ناکات . فه‌یله‌سوف ده‌یه‌وێت له‌ ڕێگای سیستمێکی فکریی ‌و ئه‌قڵانییه‌وه،‌ بیرکردنه‌وه‌ و تێڕوانیینی ئێمه‌ له‌ باره‌ی بوون، ژیان و جیهانی ماددی ده‌وروبه‌رمانه‌وه‌بگۆڕێت. فه‌یله‌سوف ته‌نها بیرکردنه‌وه‌ی به‌رده‌وامیش نییه‌، به‌ڵکو ڕه‌خنه‌گری به‌رده‌وامیشه‌ له‌و شتانه‌ تا هه‌نوکه‌ به‌ پیرۆزکراون له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا. فه‌یله‌سوف ده‌گه‌ڕێت به‌ دوای دۆزینه‌وه‌ی یاساکانی زاڵ به‌ سه‌ر ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و گه‌ردووندا و ئه‌و یاسایانه‌ به‌ پێی سیسته‌مه‌ فه‌لسه‌فییه‌که‌ی خۆی شیده‌کاته‌وه‌ و ده‌یانخوێنێته‌وه‌. به‌کورتی، فه‌یله‌سوف فه‌لسه‌فه‌ی بوون و ژیان به‌رهه‌م و سه‌رله‌نوێ به‌رهه‌مده‌هێنێته‌وه‌ .

فه‌یله‌سوفه‌کان ئه‌قڵه‌ بلیمه‌ت و نادره‌کانن که‌ مێژوو به‌رهه‌می هێناون، یان به‌رهه‌میان ده‌هێنێت . هه‌مووکه‌س ناتوانێت فه‌یله‌سوف بێت و ئه‌وشته‌ نه‌زانراوانه‌ به‌ ئێمه‌ بڵێت که‌ ئێمه‌ له‌باره‌ی بوون و ژیانی خۆمانه‌وه‌ نایزانین و پێویستمان به‌ زانینیان هه‌یه‌، به‌ڵام گرامشی له‌م زه‌مینه‌یه‌دا بۆچوونێکی ته‌واو پێچه‌وانه‌ی هه‌یه‌ و پێی وایه‌ که‌ هه‌موو مرۆڤه‌کان ده‌توانن فه‌یله‌سوف بن... به‌هه‌رحاڵ، دیدگای گرامشی بۆ فه‌یله‌سوف بوون لێره‌دا جێگای تێڕامان و باسه‌که‌ی ئێمه‌ نییه‌‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ جێگای سه‌رنج و تێڕامانی ئێمه‌یه‌ که‌ به‌ ختیار سنووری ئه‌رک و فه‌رمانی نێوان فه‌یله‌سوف و بیرمه‌ندێک له‌گه‌ڵ ئه‌رک و فه‌رمانی ڕۆژنامه‌نووسێک، ڕۆماننووسێک، نووسه‌رێکی سیاسیی، شاعیرێک و ئه‌وانی دیکه‌ ده‌شێوێنێت و تێکه‌ڵ به‌یه‌کتریان ده‌کات .

ڕۆژنامه‌نووس، شاعیر و مێژوونووسێک، ئه‌وانه‌ ناتوانن فه‌یله‌سوف بن، چونکه‌ کاری ئه‌وان به‌رهه‌مهێنانی فه‌لسه‌فه‌ نییه‌ . یان به‌ واتای مارکس" شاعیر شیعر به‌رهه‌م ده‌هێنێت، هونه‌رمه‌ندیش هونه‌ر و فه‌یله‌سوفیش فه‌لسه‌فه‌ به‌رهه‌مده‌هێنێت " . ئه‌وه‌ گه‌مژه‌یه‌تییه‌ ئه‌گه‌ر چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ له‌ وتارنووسێکی سیاسیی، ڕۆژنامه‌نووسێک و مێژوونووسێک بکه‌ین که‌ فه‌لسه‌فه‌مان بۆ به‌رهه‌م بهێنن، چونکه‌ وه‌ک وتم ئه‌وه‌ کار و پیشه‌ی ئه‌وان نییه‌ . ئه‌وان ده‌توانن فه‌لسه‌فه‌ بخوێنن، تێیبگه‌ن و له‌ ژیانی ڕۆژانه‌یاندا موماره‌سه‌ی بکه‌ن، به‌ڵام ناتوانن بچنه‌ جێگاو مه‌قامی به‌رزی فه‌یله‌سوفه‌کانه‌وه‌. هه‌موومان ده‌توانین فه‌لسه‌فه و فیکری فه‌یله‌سوفه‌کان و ئه‌قڵه‌ بلیمه‌ته‌کانی مێژوو‌ بخوێنین، به‌ڵام ناتوانین ببینه‌ فه‌یله‌سوف و داهێنانێک بکه‌ین له‌ بواری فکر و فه‌لسه‌فه‌دا که‌ ئه‌وان پێشتر کردوویانه‌وه‌ ده‌ستیانپێیڕاگه‌یشتووه‌. ئێمه‌ به ‌کارکردن له‌سه‌ر سیسته‌مه‌ فکری و فه‌لسه‌فییه‌کانیان ده‌توانین فیکر و فه‌لسه‌فه‌که‌یان ده‌وڵه‌مه‌ند بکه‌ین، به‌ڵام ناتوانین داهێنانێکی فیکری و فه‌لسه‌فی به‌ ناوی خۆمانه‌وه‌ تۆمار بکه‌ین که‌ ئه‌وان پێش له‌ ئێمه‌ ده‌ستیانپێیڕاگه‌یشتووه‌‌.

کێشه‌که‌ له‌ تێكه‌ڵاو کردنی شوناسی ئه‌و نووسه‌رانه‌دا نییه‌ که‌ به‌ ختیار به‌ " هه‌ڵوێستنووسی بێفکر " و " ئه‌کتیڤیزمی سیاسیی " له‌ قه‌ڵه‌میان ده‌دات و ده‌یه‌وێت بیانخاته‌ شوێنی فه‌یله‌سوفه‌کانه‌وه‌، به‌ڵکو کێشه‌که‌ له‌ تێگه‌شتنی هه‌ڵه‌ی ئه‌ودایه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌رکی وتارنووسێک، ڕۆژنامه‌نووسێک و فه‌یله‌سوف و بیرمه‌ندێکدا. سه‌رچاوه‌ی ئه‌م به‌هه‌ڵه‌ تێگه‌یشتنه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌کاربردنی عه‌وامانه‌ی ووشه‌ی " ڕۆشنبیر " و سه‌رنجنه‌دان له‌سه‌ردیوه‌ ڕێزمانی وتێرمێنۆڵۆجییه‌که‌ی له‌لایه‌ن ئه‌وه‌وه‌. نووسه‌ره‌که‌مان فه‌یله‌سوف و بیرمه‌ندێک ده‌خاته‌ جێگای ڕۆژنامه‌نووس یان وتارنووسێکی سیاسسیه‌وه‌، چونکه‌ " ڕۆشنبیر " له‌ تێگه‌یشتنی هه‌ڵه‌ی به‌ختیاردا ئه‌و فاعله‌یه که‌ فیکرو فه‌لسه‌فه‌ به‌رهه‌مده‌هێنێت، به‌ڵام له‌ کوردیدا ووشه‌ی "ڕۆشنبیر" ئه‌و سیفه‌تێکه‌ که‌ ده‌درێته‌ پاڵ خاوه‌ن به‌هره و پیشه‌ جیاواز‌(ڕۆژنامه‌نووس، چیرۆک نووس، ڕۆمانووس، شاعیر، په‌یکه‌رتاش، وێنه‌کێش ...)ه‌کان. هه‌ردوو پێناسه‌که‌ بۆ که‌سانی خاوه‌ن به‌هره‌و پیشه‌ی فیکری هه‌ڵه‌ن، چونکه‌ له‌لایه‌ک دابه‌شکردنی بیرو مێشکی مرۆڤ به‌ ڕۆشن و تاریک، نه‌ک به‌ توانایی زیاد و که‌م، له‌ لۆژیکه‌وه‌ دووره‌ و له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ تێکه‌ڵکردنی پیشه‌ و فه‌رمانی وتارنووسێک، ڕۆژنامه‌نووسێک و تاد... له‌گه‌ڵ پیشه‌ و فه‌رمانی فه‌یله‌سوف و بیرمه‌ندێکدا، ‌ئه‌وه‌ ئیتر بۆخۆی ده‌روازه‌ ده‌کاته‌وه‌ به‌ڕووی جیهانی بێمه‌عریفه‌ییدا . ئه‌م بێمه‌عریفه‌یی و نه‌زانیه‌ش له دواجاردا ده‌چێته‌‌ چوارچێوه‌ی میتۆدی شیکردنه‌وه‌ی به‌ختیاره‌وه‌ له‌بواری ده‌ستنیشانکردنی نه‌خۆشییه‌ جۆراوجۆره‌کانی ئه‌و توێژه‌ی که‌ ئه‌و به‌ ڕۆشنبیری کورد ناوزه‌دی ده‌کات ، چونکه‌ نازانرێت که‌ مه‌به‌ستی نووسه‌ر له‌ ڕۆشنبیر فه‌یله‌سوفه‌، یان هونه‌رمه‌ند وئه‌دیب و ئه‌وانی دیکه‌یه‌ ؟ به‌ پێێ پێناسه‌ی دووه‌می به‌ختیار ڕۆشنبیر یه‌کسانه‌ به‌ فه‌یله‌سوف، به‌پێ ڕێزمانی کوردیش یه‌کسانه‌ به‌ که‌سانی خاوه‌ن به‌هره‌ی دیکه‌ . ئه‌م ناڕۆشنی و نه‌زانییه‌ی به‌ختیار‌ له‌ بواری زاراوه‌ناسی و ڕێزمانیدا، له‌دواشیکردنه‌وه‌دا پێگه‌و ئه‌تمۆسفێری کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌و توێژه‌ پیشانی خوێنه‌ر نادات و پێمان ناڵێت‌ پێگه‌و ژینگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ‌ڕۆشنبیر چییه‌و کامه‌یه‌؟ یان جێگاو شوێنی ڕۆشنبیر له‌ کاردابه‌شکردنی کۆمه‌ڵایه‌تیدا چییه‌ ؟ له‌ حاڵیکدا که‌به‌ختیار ئه‌رک و فه‌رمانی " ڕۆشنبیر "ه‌ ‌که‌ی نه‌زانێت، بێگومان شوێنی ئه‌و توێژه‌ له‌ کاردابه‌شکردنی کۆمه‌ڵایه‌تیشدا نازانێت . نه‌زانینی جێگاو شوێنی ڕۆشنبیر له‌ کاردابه‌شکردنی کۆمه‌ڵایه‌تیدا، هۆیه‌کی سه‌ره‌کییه‌ بۆ ئه‌و ڕوانگه‌ ئه‌مپریکی (ئه‌زمونگه‌رایی)یه‌ی که‌ به‌ختیار له به‌رامبه‌ر به‌ سیاسیی بوون، به‌حیزبی بوون و هه‌ژاری تیۆری به‌ ناوڕۆشنبیرانی کورددا ده‌یهێنێته‌ کایه‌وه‌ . ڕوانگه‌ی ته‌سک وئه‌زمونگه‌رایی به‌ختیار له‌ پرۆسه‌ی شیکردنه‌وه‌ی دیاریده‌ی به‌ سیاسیی بوون، به‌حیزبی بوون و هه‌ژاری تیۆری ئه‌و توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌دا که‌ ئه‌و به‌ "ڕۆشنبیر" وه‌سفی ده‌کات، گه‌وره‌ترین خاڵی لاوازی میتۆدی شیکردنه‌وه‌که‌یه‌تی . ئه‌م خاڵه‌ لاوازه‌ جێگای مناقشه‌کردنی ئه‌ڵقه‌کانی داهاتوومان ده‌بێت . ‌‌

کادری حیزبی وه‌ک " ڕۆشنبیر " له‌ تیۆره‌ کاریکاتێره‌که‌ی به‌ختیار عه‌لیدا 

 ته‌وه‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی نووسینه‌که‌ی به‌ختیار په‌یوه‌ندی نێوان " ڕۆشنبیر" و"سیاسه‌ت"، "ڕۆشنبیر" و "حیزب"، " هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیر " و " لامبالاتی هه‌ڵوێستگیری ڕۆشنبیر" له‌ ئاست کێشه‌ سیاسییه‌کانی کوردستاندا پێکده‌هێنێت . لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌ په‌راوێزییه‌کانی دیکه‌ی باسه‌که‌ی به‌ختیارم (وه‌ک باسی ئه‌کتیڤیزمی سیاسیی، نووسه‌ری بێفکر و نووسه‌ری له‌ دواڕۆژدا فاشیست) ‌له‌دووبه‌شی ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌دا خسته‌ ژێرباس و سه‌رنجی ڕه‌خنه‌گرانه‌وه‌. له‌ به‌شی یه‌که‌م و پێنجه‌می ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌دا پووچی زاراوه‌ی ڕۆشنبیرم ڕوونکرده‌وه‌ و وه‌ک خاڵی لاوازی تیۆری و وه‌ک بێ مه‌عریفه‌یی به‌ختیار له‌ بواری ڕێزمانی و زاراوه‌ناسیدا جه‌ختم له‌سه‌ر کرد . لێره‌دا دووباره‌کردنه‌وه‌ی ئه‌و کێشانه‌‌ پێویست نییه‌ . ته‌نها خاڵێک که‌ لێره‌دا پێویسته‌ به‌ بیری خوێنه‌ری بهێنمه‌وه‌‌ ئه‌مه‌یه؛ به‌ختیار فه‌رمان و پیشه‌ی جیاوازی ئه‌و توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌ ‌ نازانێت که‌ له‌ زمانی کوردیدا به‌ ڕۆشنبیر ناوزه‌دکراوه‌ . به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ ئه‌و چاوه‌ڕوانییه‌کی فه‌یله‌سوفانه‌ی له‌م توێژه‌ هه‌بووه‌ و ئه‌رک و فه‌رمانی ئه‌و توێژه‌ی یه‌کسان کردووه‌ به‌ ئه‌رک و فه‌رمانی فه‌یله‌سوفه‌کان‌ . ئه‌م نه‌زانییه‌ له‌ بواری زاراوه‌ناسی و ڕێزمانیدا، خاڵێکی بنچینه‌یی لاوازتر له‌ بواری میتۆدی شیکردنه‌وه‌که‌ی به‌ختیاردا ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌ که‌ له‌ دوائه‌نجامدا پێگه‌و ئه‌تمۆسفێری کۆمه‌ڵایه‌تی ڕۆشنبیر له‌ ته‌پۆتۆزی گه‌ڕه‌لاوژێکه‌یدا نوقم ده‌کات .

ڕۆشنبیره‌ جێگا سه‌رنجه‌که‌ی به‌ختیار، محه‌لێکی له‌ ئیعرابدا نییه‌و جێگاو شوێنی ڕۆشنبیر له‌ کار دابه‌شکردنی کۆمه‌ڵایه‌تیدا قسه‌یه‌کی له‌سه‌ر نه‌کراوه‌. نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ش، به‌ڵکو نکوڵیش له‌جێگاوشوێنی (ڕۆشنبیران)ی کورد له‌ کاردابه‌شکردنی کۆمه‌ڵایه‌تیداده‌کات.... به‌هه‌رحاڵ، ئه‌م باسه‌ له‌ شوێنی خۆیدا ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ری، به‌ڵام خاڵی جێگا سه‌رنج و مشومڕ له‌م ئاسته‌ له‌ باسه‌که‌ماندا، دۆزینه‌وه‌ی که‌تگۆر { پێناس‌}ه‌  و چه‌مکی " ڕۆشنبیر "ه‌ له‌ فکر و جیهانبینی میتافیزیکی به‌ختیاردا. ئه‌م ئاسته‌ له‌ باسه‌که،‌ دووباره‌ ئێمه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌م پرسیاره؛‌ ‌"ڕۆشنبیر" کێیه و ‌له‌ده‌زگای فکری شێواوی به‌ختیاردا چ جێگایه‌کی هه‌یه‌؟ . ئه‌و پێشتر چاوه‌ڕوانییه‌کی فه‌یله‌سوفانه‌ی له‌ " ڕۆشنبیر " هه‌بوو . پێی وا بوو که‌ ڕۆشنبیر بیرکردنه‌وه‌یه‌کی به‌رده‌وامه‌ له‌ شوێنی مرۆڤ له‌ گه‌ردون و له‌ کۆمه‌ڵگه‌داو سه‌رئه‌نجامیش که‌شفکردنی ئه‌گه‌ره‌کانی ناو مێژووه‌، به‌ڵام به‌ختیار له‌ درێژه‌ی باسه‌ پڕ له ‌ناکۆکییه‌که‌یدا ده‌ست له‌و چاوه‌ڕوانییه‌ فه‌یله‌سوفانه‌یه‌ی بۆ " ڕۆشنبیر هه‌ڵده‌گرێت و ڕۆشنبیر تا ئاستی " کادرێکی حیزبی " ڕووت و ئه‌بستراک ده‌هێنێته‌ خواره‌وه‌. به‌ختیار ده‌ڵێت : [ لە دوای ڕاپەڕینەوە بیرکردنەوەی تیوری ئەو کادێرانەی تیورە دەکەنە پراکتیک دەبنە هێزێکی بچوک و پەراوێزی، لەبری ئەوان لەشکرێک فەرمانبەر دروستدەبێت، کە بکەری ڕاستەقینەی ناو هیچ پڕۆژەیەکی گەورە نین، بەڵکو ئیشیان تەنیا ئەوەیە ئیدارەکان بۆ دەسەڵات بەڕێبکەن و هیچی تر، واتە زۆربەیان لە ڕۆشنبیرەوە دادەبەزن بۆئەوەی ببن بە ئیداری و فەرمانبەری بچوک و فەرامۆشکراو لە دەزگاکاندا- به‌ختیار هه‌مان وتار ]. ئه‌و کادره‌ به‌ په‌راوێزکراوانه‌‌ کێن و پرۆژه‌ تیۆری و فکرییه‌کانیان چی بووه‌و چییه‌؟ ئه‌مه‌یان من نایزانم و (ته‌نها) گومان ده‌که‌م خودی به‌ختیار و گروپی ڕه‌هه‌ندییه‌کان بن که‌ هه‌م (به‌ناو) کاری تیۆرییان کردووه‌ و هه‌م کاری حیزبایه‌تیشیان له‌ ژێر په‌ڕوباڵی یه‌کێتیدا ئه‌نجامداوه‌... به‌هه‌رحاڵ، ئه‌وه‌ کێشه‌ نییه‌و هه‌ر مرۆڤێک ئازاده‌ له‌پرۆژه‌ سیاسییه‌کان و له‌ ئیختیاراتی سیاسیی خۆیدا، به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ لایه‌نێکی ئیختیاریتر ده‌دات به‌ باسه‌که‌ی به‌ختیار و ده‌یکاته‌ کاریکاتێرێک له‌ کایه‌ فیکری و مه‌عریفییه‌کاندا، یه‌کسانکردنی "ڕۆشنبیری فه‌یله‌سوف!"ه‌ به‌ " کادری حیزبی ". ئه‌و ئه‌م کادره‌ حیزبیانه‌ش ده‌کات به‌ دوو به‌شه‌وه‌؛‌ به‌شێکی که‌میان خه‌ریکی کاری تیۆرین و به‌شه‌ زۆرو زه‌به‌نده‌که‌شیان داده‌به‌زێنرێن بۆ فه‌رمانبه‌ری بچووک و فه‌رامۆشکراو له‌ده‌زگاکاندا!. لێره‌دا ده‌بینین ‌ڕۆشنبیری فه‌یله‌سوفانه‌ی به‌ختیار، بریتییه‌ له‌ " کادرێکی حیزبی " به په‌راوێزکراو، یان به‌ " فه‌رمانبه‌ر "کراو له دائیره‌و‌ ده‌زگاکاندا !. هه‌روه‌ک پێشتر وتم، به‌ختیار چاوه‌ڕوانییه‌کی فه‌یله‌سوفانه‌ی له‌ ڕۆشنبیر هه‌بوو. ئه‌و پێی وابوو ڕۆشنبیر ده‌بێت کار و فه‌رمانی فه‌یله‌سوفانه‌ ئه‌نجامبدات (بگه‌ڕێره‌وه‌ بۆ به‌شی پێنجه‌می ئه‌م زنجیره‌ وتاره) به‌ڵام ئێستا ئاشکرا بوو که له‌ تێڕوانی ئه‌ودا‌ " ڕۆشنبیر " بریتییه‌ له‌" کادرێکی حیزبی " به‌ په‌راوێزکراو یان به‌ " فه‌رمانبه‌رکراو " له‌ ده‌زگاکاندا !... واته‌ (ڕۆژنامه‌نووس، مێژوونووس، ڕۆماننووس، چیرۆکنووس، شاعیر، هونه‌رمه‌ندو هه‌موو ئه‌و به‌هره‌مه‌ندانه‌ی دیکه‌ که‌ له‌ زمانی کوردیدا ناونراون ڕووناکبیر یان ڕوناکبیران) هیچ کام له‌وانه‌ له‌ دیدگای به‌ختیاره‌وه‌ " ڕۆشنبیر " نین و ته‌نها " کادێرانی حیزبی " ڕۆشنبیرن . ئه‌مه‌ ئه‌و خاڵه‌ بوو که‌ من له‌ به‌شی پێنجه‌مدا ئاشکرام نه‌کردبوو . بێگومان به‌ مه‌به‌سته‌وه‌ ڕوانگه‌ی شێواوی به‌ختیارم له‌ تێروانینیدا بۆ " ڕۆشنبیر " نه‌خستبووه‌ ڕوو تا له‌ خوێنه‌ری بگه‌یه‌نم که‌ " ڕۆشنبیر" ه‌ پۆست مۆدێڕنیسته‌که‌مان جگه‌ له‌ سه‌فسته‌ و درێژدادڕییه‌کی بێ واتا، شتێکی دیکه‌ی به خوێنه‌ر نه‌وتووه‌.

ئه‌وه‌ گه‌مژه‌یه‌تییه‌‌ پێت وابێت له‌ دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ " کادری حیزبی"، یان هه‌مان ڕۆشنبیره‌که‌ی به‌ختیار، بووه‌ته‌ ڕۆبۆتێکی پرۆگرامکراوی حیزبی . کادری حیزبی چ له‌ پێش و چ له‌پاش ڕاپه‌ڕینه‌وه‌، یان ڕوونتره‌ بڵێم به‌ درێژایی مێژووی سه‌رهه‌ڵدانی حیزبه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی له‌ کوردستاندا، هه‌میشه‌ کۆیله‌ و گوێڕایه‌ڵ و جێبه‌جێکه‌ری کوێرانه‌ی فه‌رمانه‌کان و بڕیاره‌کانی سه‌ره‌وه‌ی خۆی بووه‌ . له‌دوای ڕاپه‌ڕینیشه‌وه‌ ده‌بێت هه‌مان ڕۆڵ ببینێت . ئه‌وه‌ هیچ که‌شفێکی تازه‌‌ی تێدا نییه‌و هه‌رکه‌سێک ئه‌لف و بایه‌کی کاری حزبایه‌تی له‌ کوردستاندا خوێندبێت ده‌زانێت که‌ " کادری حیزب " ی، واته‌ "کۆیله‌ی مۆدێرنی حیزب "ی، چونکه‌ سروشتی حیزبایه‌تی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی (به‌چه‌پ و ڕاست و ئیسلامییه‌وه‌) له‌ سه‌ر چه‌مکی کۆیله‌دار و کۆیله‌ دامه‌زراوه‌، نه‌ک له‌سه‌ر‌ چه‌مکی مۆدێرنی " حیزب " ئامڕازێکه‌ بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ به‌ گیروگرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووریی، سیاسیی و کڵتوورییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و هه‌رکاتێک حیزب یه‌ک هه‌نگاو له‌و ئه‌رکه‌ سیاسییانه‌‌ی دوورکه‌وته‌وه، کادریش سه‌دان هه‌نگاو له‌ حیزب دوور بکه‌وێته‌وه‌‌ .

جێگای که‌سانی هوشیار و خاوه‌ن تیۆری، ناو حیزبه‌کان نه‌بووه و نییه‌، چونکه‌ سیسته‌می ئاغا و ڕه‌عیه‌تی، یان سیسته‌می کۆیلایه‌تی ناوحیزبه‌کانی پێ هه‌زم نه‌کراوه‌ و پێشی هه‌زم ناکرێت . کادری حیزبه‌کان، هه‌روه‌ک هه‌موو ئه‌ندامه‌ ئاساییه‌کانی دیکه‌ی حیزب،‌ به‌ هه‌ندێک ئیمتیازی زیاتره‌وه (‌ڕه‌نگه‌ هه‌ڵگرتنی ناوی " کادر" یه‌کێک بێت له‌و ئیمتیازاتانه‌)، جگه‌ کۆیله‌یه‌ک زیاتر شتێکی دیکه‌ نه‌بووه‌. بۆیه‌ ده‌کرێت زۆر به‌ ڕاشکاوانه‌ بڵێم مێژووی حیزبایه‌تی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستاندا، مێژووی کۆیلایه‌تی هاوچه‌رخی مرۆڤی کورده‌ . ئه‌م مێژووی کۆیلایه‌تییه‌ به‌ ئاگر، ئاسن، خوێن، جه‌هاله‌ت و گه‌مژه‌یه‌تی نووسراوه‌ته‌وه‌ . ئه‌م مێژووه‌ پێچه‌وانه‌یه‌ و ده‌بێت بگۆڕێت، به‌ڵام گۆڕانکاری له‌م مێژووه‌دا به‌ بێ ناسینی هێز و میکانیزمی خودی گۆڕانکارییه‌که‌، به‌بێ تیۆری و میتۆدێکی زانستی که‌ بتوانێت ڕیشه‌ فکری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی ئه‌و شێوه‌ کۆیله‌دارێتییه‌ مۆدێرنه‌ ڕوون بکاته‌وه و بیداته‌به‌ر ڕه‌خنه‌ی ڕووخێنه‌ر‌، ته‌نها خه‌یاڵپڵاوی ڕۆشنبیرانه‌ی وورده‌بۆرژوازییه‌ . تیۆری و میتۆدێکیش که‌ به‌ختیار ئه‌و مێژووه‌ی پێده‌خوێنێته‌وه، هیچ شتێک نییه‌‌ جگه له‌ دووباره‌ تیۆریزه‌کردنه‌وه‌ی کۆمیدیانه‌ی ئه‌و مێژووه‌ پڕ له‌ گه‌مژه‌یی و پڕ له‌کاره‌ساته‌ . ڕه‌خنه‌ی به‌ختیار له‌و مێژووه‌، ڕه‌خنه‌یه‌که‌‌ له‌ سه‌ر بنه‌مای ده‌رکی حسی و بینینی ڕووکه‌شانه‌ی دیاریده‌کاندا بنیاتنراوه‌ . به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ ناتوانێت ڕه‌خنه‌یه‌کی جه‌وهه‌ری و کاریگه‌ر بێت و تیۆرییه‌کی ده‌وڵه‌مه‌ندمان بداته‌ ده‌ست تا ئه‌و مێژووه‌ی به‌ڕاستی و دروستی پێ بخوێنینه‌وه‌ و بیکه‌ینه‌ میتۆدێک بۆ ڕزگارکردنی مرۆڤی کورد له‌ دیلێتی و کۆیله‌یه‌تی حیزبی، چونکه‌ به‌ختیار خۆی هێشتا دیلی هه‌ژاری تیۆری و دیلی کڵتووری حیزبایه‌تییه‌ ‌. هه‌ژاری تیۆری و ده‌رنه‌چوون له‌ سنووره‌ ڕه‌شه‌کانی کڵتووری حیزبایه‌تی، به‌ختیاری به‌ ئاستێک گه‌یاندووه‌ که‌ ناتوانێت به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی و دیاریکراو پێمان بڵێت واتای ڕۆشنبیر چییه‌و ڕۆشنبیر کێیه‌ ؟ ئیتر چۆن ده‌توانێت به‌ شێوه‌یه‌کی زانستی پێمان بڵێت هۆیه‌کان و زه‌مینه‌کانی به‌ سیاسیی بوون و به‌حیزبی بوونی ڕۆشنبیر کامانه‌یه‌ ؟ یان چۆن ده‌توانێت تیۆرییه‌کمان بداتێ که‌ سنووری نێوان سیسته‌می حیزبایه‌تی و سیسته‌می کۆیلایه‌تی سیاسیی له‌یه‌کتر جودا بکاته‌وه ؟‌ .

هه‌ژاری تیۆری به‌ختیار عه‌لی و ڕۆشنبیر؛ وه‌ک به‌شێک له‌ جه‌هاله‌تی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی

له‌ هیچ یه‌کێک له‌ نووسراوه‌کانی به‌ختیاردا وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ ؛ "تیۆری چییه‌؟ فکر چییه‌؟ په‌یوه‌ندی ئه‌و دووانه‌ پێکه‌وه‌ چییه‌؟" وه‌رناگرینه‌وه‌ . ئه‌و ته‌نها گه‌ڕه‌لاوژه‌ به‌ ناوی تیۆری و فکره‌وه‌ ده‌کات، ده‌نا هیچ پێناسه‌یه‌کی تایبه‌تی و دیاریکراوی بۆ فکر، تیۆری و مه‌عریفه‌ پێ نییه‌. به‌محاڵه‌شه‌وه‌، گه‌ڕه‌لاوژه‌که‌ی به‌ختیار ده‌رباره‌ ڕۆشنبیر، په‌لده‌هاوێژێت بۆ کێشه‌ی هه‌ژاری تیۆری له‌لای ڕۆشنبیر. له‌ دیدگای ئه‌وه‌وه‌، ڕۆشنبیری کورد دووچاری هه‌ژاری و ئیفلیجی تیۆری بووه‌. له‌ ئاستی بینینی حسی و ئه‌زمونی ئه‌م دیاریده‌یه‌دا، کێشه‌یه‌کم له‌گه‌ڵ به‌ختیاردا نییه‌ و هه‌موومان ده‌زانین، که‌ له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌، به‌ ناو ڕۆشنبیری کورددووچاری چ هه‌ژارییه‌کی بێ وێنه‌یه‌، به‌ڵام کێشه‌که‌ له‌وه‌دایه‌ که‌ ئه‌مه‌ تێڕوانینێکی گشتی و عه‌وامانه‌یه‌ و له‌ ئاستی مشاهداتی حسی ئێمه‌ تێپه‌ڕناکات . ئه‌و تێڕوانینه‌ هه‌رگیز ناتوانێت هۆیه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی هه‌ژاری تیۆری به‌ ناو ڕۆشنبیری کوردمان بۆ ڕوونبکاته‌وه. له‌وه‌ش گرنگتر، کاتێک قسه‌ له‌ تیۆری ده‌که‌ین، ده‌بێت به‌ شێوه‌یه‌کی کۆنکرێت بزانین قسه‌ له‌ کام تیۆری ده‌که‌ین، چونکه‌ له‌ دنیای ئه‌مڕۆدا یه‌ک تیۆری نییه، به‌ڵکو به‌ سه‌دان تیۆری جۆراوجۆر هه‌یه‌ که‌ هه‌ریه‌که‌یان تایبه‌ته‌ به‌ بوارێکی دیاریکراوی‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌.

چه‌واشه‌کاری به‌ختیار له‌وه‌دایه‌ که‌ هه‌میشه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی قسه‌ ده‌کات و جورئه‌تی ئه‌وه‌ی نییه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌تی له‌سه‌ر هیچ دیارده‌و شتێک ‌بۆچوونی خۆی بخاته‌ ڕوو. ئێستا ئه‌وه‌مان له‌ به‌ختیار قه‌بوڵکرد که‌ به‌ناو ڕۆشنبیری کورد له‌ ڕووی تیۆری و فکرییه‌وه له‌ ژێر پله‌ی هه‌ژارییه‌وه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌و پێمان ناڵێت که‌ له‌ کام یه‌ک له‌ بواره‌ دیاریکراوه‌ فکری و تیۆرییه‌کاندا ڕۆشنبیری کورد، یان به‌ تێگه‌یشتتنی فه‌یله‌سوفه‌که‌مان "کادری حیزبی"، دووچاری هه‌ژاری هاتووه‌ ؟ له‌ سه‌رتاسه‌ری نووسینه‌که‌ی به‌ختیاردا، به‌شیوه‌یه‌کی کۆنکریت وه‌ڵامی ئه‌وپرسیاره‌ وه‌رناگرینه‌وه‌ . کێشه‌که‌ له‌ بواری "گشتی وتن"دا نییه‌ به‌ته‌نها‌، به‌ڵکو له‌ تێگه‌یشتنی جاهیلانه‌ی به‌ختیاریشدایه‌ له‌ باره‌ی هۆیه‌کانی هه‌ژاری تیۆری و فکری به‌ ناو ڕۆشنبیری کورده‌وه‌ . بزانین فه‌یله‌سوفه‌ بێ فه‌لسه‌فه‌که‌مان چۆن هۆیه‌کانی ئه‌م هه‌ژارییه‌مان بۆ ده‌ستنیشان ده‌کات . به‌ختیار ده‌ڵێت:

"[ دیارە وێرانبوونی کایەی تیوریی وایکرد ڕۆشنبیر لە دونیای کورددا هەر لە بنەڕەتەوە بە ئیفلیجی لە دایک ببێت، وایکرد ڕۆشنبیری کورد شوێنی کاری خۆی بدۆڕێنێت و لە کایەی تیوری و بەرهەمهێنانی فیکر دووربکەوێتەوە. ئەم وێرانبوونە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ باڵادەستی مارکسیزم وەک تیورەیەکی تۆتالیتار کە کارێکدەکات ڕۆشنبیر جگە لە ڕۆڵێکی تەنفیزی بۆ ئەم تیورەیە کارێکی تری نەبێت، واتە مارکسیزم هەر لەگەڵ سەرەتاکانی سەرهەڵدانی ڕۆشنبیردا بە شێوە مۆدێرنەکەی ئەوەی بەسەردا دەسەپێنێت کە کایەی تیوری جێبهێڵێت، کایەی بەرهەمهێنانی فیکر جێبهێڵێت و ببێتە بکەرێکی پراکتیکی، لێرەوە ڕۆشنبیر زۆر ئاسان و خێرا شوناسی لەگەڵ سیاسیدا تێکەڵاودەبێت - به‌ختیار هه‌مان وتار].

له‌ڕوانگه‌ی به‌ختیاره‌وه‌ هۆی سه‌ره‌کی هه‌ژاربوونی تیۆری ڕۆشنبیری کورد و به‌ سیاسیبوونی ڕۆشنبیر، تیۆری مارکسیزمه‌!. به‌رله‌وه‌ی بێمه‌ سه‌ر شرۆڤه‌کردنی ڕوانگه‌ی ئایدیالیستی به‌ختیار به‌رامبه‌ر به‌ دیاریده‌ی هه‌ژاری تیۆری به‌ناو ڕۆشنبیری کورد، هه‌روه‌ها به‌رله‌وه‌ی بێمه‌ سه‌ر خستنه‌ ڕووی ڕوانگه‌ی خۆم له‌ باره‌ی هۆیه‌ سه‌ره‌کییه‌کانی هه‌ژاری تیۆری به‌ ناو ڕۆشنبیری کورد، یه‌ک فاکت به‌بیری خوێنه‌ر ده‌هێنمه‌وه‌. فاکته‌که‌ش ئه‌مه‌‌یه‌،‌ ئه‌و په‌ره‌گرافه‌ی له‌پێشه‌وه‌ی نه‌قڵمانکرد‌، ڕاستی به‌شی شه‌شه‌می ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌ ڕه‌خنه‌ییه‌ ده‌سه‌لمێنێت که‌ که‌تگۆڕی ڕۆشنبیرم له‌ده‌زگای فکری به‌ختیاردا وه‌ک " کادری حیزبی " دۆزیبووه‌وه‌ و کادری حیزبیش له‌ هه‌مان ده‌زگای شه‌ق و شڕی فکری ئه‌و‌دا، به‌شێوه‌یه‌کی ناشیانه‌ خرابووه‌ شوێنی فه‌یله‌سوفه‌وه‌ ! (بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ به‌شی پێنجه‌م و شه‌شه‌می ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌). له‌به‌رئه‌وه‌، کاتێک له‌م به‌شه‌شدا قسه‌ له به‌ناو ‌ڕۆشنبیر ده‌که‌م، هه‌روه‌ک به‌ختیار، کادری حیزبیم له‌به‌رچاوگرتووه‌.

به‌ بۆچوونی کاکی ڕۆشنبیر، هۆی سه‌ره‌کی هه‌ژار بوونی تیۆرییانه‌ی ڕۆشنبیری کوردو ڕاکردنی ئه‌و له‌بواری مه‌عریفه‌، تیۆری تۆتالیتاریزمی مارکسه‌ !. پێش له‌ هه‌مووشتێک، جه‌هلی به‌ختیار لێره‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات که‌ نازانێت مارکسیزم به‌رله‌وه‌ی تیۆرییه‌ک بێت، بۆخۆی جیهانبیییه‌که‌ له‌ سه‌ربنچینه‌ی تێڕوانینی ماتریالیستی بۆ مێژوو دامه‌زراوه‌ . ستراکچه‌ری ئه‌م جیهانبینییه،‌ کۆکراوه، یان درێژه‌کراوه‌ی ڕه‌خنه‌گرانه‌ی فه‌لسه‌فه‌ی کلاسیکی ئه‌ڵمانیا، سۆشیالیزمی فه‌ڕه‌نسی و ئابووریی ئینگلته‌ره‌یه‌ . ئه‌م باسه‌ به‌شێکی ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌ له‌خۆ ده‌گرێت و له‌ شوێنی خۆیدا به‌ دوورو درێژی ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ری، به‌ڵام ئه‌و خاڵه‌ ناڕۆشنه‌ی که‌ له‌م ئاسته‌ له‌ باسه‌که‌ماندا، گرنگه‌ و پێویسته‌ ‌ بۆ خوێنه‌ر ڕوونی بکه‌ینه‌وه‌، هه‌مان تێروانینی ئایدیالیستی به‌ختیاره‌ له‌مه‌ڕ هۆی سه‌ره‌کی هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد، که‌ له‌ تێروانی ئه‌ودا یه‌کسانکراوه‌ به‌ کادری حیزبی .

لێره‌دا پرسیارێک سه‌ربه‌رزده‌کاته‌وه‌؛ ڕۆشنبیری کورد، یان به‌ تێگه‌یشتنی به‌ختیار، کادره‌حیزبییه‌کان بۆچی له‌ ڕووی تیۆرییه‌وه‌ هه‌ژارن؟ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ هه‌رگیز له‌ چوارچێوه‌ی زاڵبوونی تیۆری مارکسیزمدا نییه،‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی نووسه‌ره‌ لیبراڵه‌که‌مان تێیگه‌شتووه‌. به‌ واتایه‌کی دیکه‌، ئه‌م کێشه‌یه‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به‌ تیۆری مارکسیزمه‌وه‌ نییه، به‌ڵکو په‌یوه‌ندی به‌بزووتنه‌وه‌یه‌کی چه‌ته‌گه‌ریی وورده‌بۆرژوازی یاخییه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ له‌ مێژووی سه‌رهه‌ڵدانی خۆیدا خاوه‌نی هیچ جیهانبینی و تیۆرییه‌ک نه‌بووه‌ . بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی، له‌ڕووی مێژوویی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، بزووتنه‌وه‌ی یاخی وورده‌بۆرژوازی کورده‌ که‌ هه‌ڵگری مه‌یلی فاشیزمی کوردی بووه‌. ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌ی که‌ جێگامه‌به‌ستی باسه‌که‌ی به‌ختیارن‌، له‌ناو ئه‌و بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌ وورده‌بۆرژوا فاشیستییه‌ یاخی بووه‌دا ئامانج و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ سیاسیی و ئابوورییه‌کانی خۆیان دیوه‌ته‌وه‌ و به‌شێک بوون له‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ . هۆکاری سه‌ره‌کی به ‌سیاسیبوونی به‌ ناو ڕۆشنبیری کورد، له‌ لێکهه‌ڵپێکانی به‌رژوه‌ندییه‌ ئابووریی و سیاسییه‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی و ڕۆشنبیراندایه‌‌، نه‌ک له‌ هیچ هۆکارێکی دیکه‌دا. هۆکاری هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیرانیش، هه‌روه‌ک هۆکاری به‌ حیزبی بوون و به‌ سیاسیی بوونه‌که‌ی، ده‌بێت له‌ چوارچێوه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی مێژوویی و کۆمه‌ڵایه‌تی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا خوێندنه‌وه‌ی بۆ بکرێت و شیبکرێته‌وه، نه‌ک له‌ تۆمه‌تبازی لیبراڵیانه‌دا دژ به‌ مارکسیزم .

کێشه‌ی هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد،‌ له‌ چوارچێوه‌ی کێشه‌ی که‌لله‌ی به‌تاڵی بزووتنه‌وه‌یه‌کدا خۆی پێناس ده‌کاته‌وه‌‌ که‌ ناوی بزووتنه‌وه‌ی" کوردایه‌تی"یه‌ . بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی نه‌زانیوویه‌تی و نه‌ده‌زانێت جیهانبینی، تیۆری و فکر چییه‌، ئیتر چۆن ده‌کرێت چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ی لێبکه‌یت که‌ کادری ده‌وڵه‌مه‌ندت له‌ بواری تیۆری و فکردا بۆ به‌رهه‌مبهێنێت ؟ ئه‌م چاوه‌ڕوانیه‌ی به‌ختیار‌، جاهیلانه‌تر له‌ خودی بزووتنه‌وه‌ کوردایه‌تییه‌ که‌لله‌بۆشه‌که‌یه‌. له‌و چاوه‌ڕوانییه‌ش جاهیلانه‌تر، له ‌پرۆسه‌ی شیکردنه‌وه‌ی دیاریده‌ی هه‌ژاری تیۆری و مه‌عریفی ڕۆشنبیری کورددا، جیاکردنه‌وه‌ی ڕۆشنبیره‌ وه‌ک " به‌شێک "له‌"گشت" ستراکچه‌ری ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه،‌ که‌ به‌ بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی ناسراوه‌. به‌ختیار جه‌هل به جه‌هل شیده‌کاته‌وه‌، چونکه‌‌ جه‌هلی تیۆری ڕۆشنبیره‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی وه‌ک به‌شێک له‌ گشت جه‌هلی تیۆری ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ نابینێت و به‌ شێوه‌یه‌کی دڵخوازانه‌ لێکیان جیاده‌کاته‌وه‌. به‌ختیار جه‌هاله‌تی بزووتنه‌وه‌ کوردایه‌تییه‌که‌ نابینێت. به‌م هۆیه‌شه‌وه،‌ خۆی نوقمی ئه‌م جه‌هاله‌ت ده‌کات که‌ گوایه‌ مارکسیزم ڕێگرێک بووه‌ له‌ به‌رده‌م چوونه‌ سه‌ری ئاستی تیۆری کادره‌ حیزبییه‌ ڕۆشنبیره‌کانی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا ‌. ئه‌و ئه‌وه‌ نابینێت که‌ جاهیلبوونی خودی بزووتنه‌وه‌ کوردایه‌تییه‌که‌یه‌ ڕێگر بووه‌ له‌ به‌رده‌می چوونه‌ سه‌ری ئاستی تیۆری کادره‌کانی و ته‌نانه‌ت چوونه‌ سه‌ری ئاستی هوشیاری کڵتووری و فیکری گشت خه‌ڵکی کوردستانیشدا.

 لێنین ڕاستی گوت که‌ " هیچ بزووتنه‌وه‌یه‌کی شۆڕشگێڕانه‌ به‌ بێ تیۆرییه‌کی شۆڕشگێڕانه‌ نابێت - کتێبی ده‌بێت چی بکرێت؟ نووسینی لێنین". بزووتنه‌وه‌ی وورده‌بۆرژوازی کوردایه‌تی هیچ کاتێک خاوه‌نی تیۆری شۆڕشگێڕانه‌ نه‌بووه‌ ، یان له‌ ڕاستیدا خاوه‌نی هیچ تیۆرییه‌ک نه‌بووه‌ بۆ گۆڕینی بارودۆخی ئابووریی، کۆمه‌ڵایه‌تی، کڵتووری و مێژوویی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان، ئیتر چۆن کادره‌کانی  سه‌رقاڵ بکات به‌ کێشه‌ فکری و تیۆرییه‌کانه‌وه؟ ئه‌م بزووتنه‌وه‌ که‌لله‌ بۆشه‌ فاشیستییه‌ ته‌نها به‌ دوای گرتنه‌ ده‌ستی ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وه‌ بووه‌. ئه‌و ڕۆشنبیرانه‌ش که‌ له‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ کۆبوونه‌ته‌وه‌، به‌ ناچاری و به‌شێوه‌یه‌کی ئۆتۆماتیکی له‌ کاری فکری و تیۆری دوور ده‌که‌ونه‌وه‌ و ده‌بنه‌ مرۆڤه‌ سیاسییه‌ دابڕاوه‌کان له‌ لۆژیک و له‌ ئه‌قڵی سه‌لیم.

ئه‌گه‌ر به‌ختیار له‌و ووته‌یه‌ی پێشتری لینین تێبگه‌شتبایه‌، چاوه‌ڕوانییه‌کی گه‌مژانه‌ی ئه‌وهای له‌ ڕۆشنبیری کورد نه‌ ده‌بوو که‌ تیۆری بۆ به‌رهه‌م بهێنن . ئه‌و ووته‌یه‌ی پێشتری لینین خۆی کورترین به‌ڵگه‌یه‌ بۆ بۆ پووچه‌ڵکردنه‌وه‌ی تۆمه‌تی له‌و جۆره‌ که‌ به‌ختیار دروستیکردووه‌ بۆ مارکسیزم.

به‌ختیار زۆر گه‌مژانه‌ ده‌یه‌وێت مارکسیزم به‌ دیاریده‌یه‌کی پووچ تاوانبار بکات که ‌هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به‌و کێشه‌یه‌وه‌ نییه‌، چونکه‌ تیۆرییه‌ک به‌ ناوی تیۆری مارکسیزمی تێکست و ده‌قه‌کان، ‌له‌ مێژووی کوردستاندا (له‌ ئه‌ڵقه‌ی داهاتوودا ئه‌م کێشه‌یه‌ ڕوون ده‌که‌مه‌وه‌) پراکتیزه نه‌کراوه‌‌، به‌ڵام به‌ختیار به‌ ده‌ست ئه‌نقه‌ست ئه‌م تۆمه‌ته‌ ده‌خاته‌ پاڵ مارکسیزم و ده‌یه‌وێت بێتوانایی خۆی له بواری ‌ته‌حلیلکردنی بابه‌تییانه‌ی دیاریده‌ هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کوردا، له‌ پشت ئه‌م تۆمتسازییه‌وه‌ دژ به‌ مارکسیزم بشارێته‌وه‌. به‌ختیار ئه‌وه‌نده‌ ئه‌قڵی ته‌نگ و کورته‌ که‌‌‌ ناتوانێت ئه‌و ڕاستتییه‌ بابه‌تی و مێژووییه‌ به‌ خوێنه‌ر بڵێت که‌ هۆکاری سه‌ره‌کی هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیر و ئاست نزمی هوشیاری کڵتووری خه‌ڵکی کوردستان بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌ که‌ زیاتر له‌ 70 ساڵه‌ به‌ که‌لله‌ی به‌تاڵه‌وه،‌ کاری به‌ ناو سیاسه‌ت و حیزبایه‌تی ده‌کات . گه‌مژه‌یی به‌ختیار ته‌نها له‌وه‌دا نییه‌ که‌ هۆکاری لاوازی تیۆری ڕۆشنبیر کورد ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ مارکسیزم، به‌ڵکو له‌وه‌شدایه‌ که‌ هۆکاری هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ دوای ڕاپه‌ڕین، به‌ڵام ئه‌وه‌ نابینێت که‌ ڕۆشنبیری کورد، یان هه‌مان کادری حیزبی، پێش له‌ ڕاپه‌ڕین و به‌درێژایی 70 ساڵی ڕابردوو له‌ بوئسی تیۆریدا نوقم بووه، ئه‌م نوقم بوونه‌شیان ئه‌نجام و ڕێچکه‌ی ڵۆژیکی خۆ هه‌ڵواسینی ئه‌وانه‌ به‌ که‌شتی شکاو و بێ کاپتنی بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا.

ده‌مه‌وێت زۆر به‌ڕاشکاوانه‌ به‌ به‌ختیار بڵێم که‌ نه‌خۆشییه‌ فکرییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌که‌مان به‌ ئه‌قڵێکی نه‌خۆش شیناکرێنه‌وه‌ . ئه‌قڵێکی سالم، له‌ هه‌نگاوی یه‌کمدا ده‌توانێت، نه‌خۆشییه‌ فکرییه‌کان ببینێت. له‌هه‌نگاوی دووه‌مداهۆکاره ماددی ومێژووییه‌کانی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و نه‌خۆشیانه‌ بدۆزێته‌وه‌ و ده‌ستنیشانیان بکات . له‌ هه‌نگاوی سێیه‌میشدا چاره‌سه‌ریان بۆ پێشنیار بکات. ئه‌و هه‌نگاو به‌هه‌نگاوه‌ له‌ بینین، ناسین و شیکردنه‌وه‌ی دیاریده‌و شته‌کاندا،‌ ئه‌وه‌ هه‌مان پرۆسه‌ی ته‌جریدی دیالکتیکییه‌ که‌ ڕۆشنبیری گه‌مژه‌ی وه‌ک به‌ختیار‌ تێیناگات. ئه‌و پرۆسه‌ی ته‌جریداته‌، ته‌نها به‌میتۆدێکی دیالکتیکی ئه‌نجامده‌درێت، نه‌ک به‌ گه‌ڕه‌لاوژێیه‌کی بێسه‌وادانه‌و حاقدانه‌ی ڕۆشنبیرانه‌. میتۆدی ماتریالیزمی دیالکتیکی، زانستی لێکۆلینه‌وه‌ی دیاریده‌وشته‌کانه له‌ فکری مرۆڤ و له‌ گه‌ردوندا، یان به‌ واتای ئه‌نگلس " زانستی لێکۆڵینه‌وه‌یه‌‌ له‌ یاساکانی فکری ئینسانی - ئه‌نگلس ئه‌نتی دورینگ". ئه‌م میتۆده‌ زانستییه‌ نه‌ک هه‌ر خۆی له‌گه‌ڵ هه‌موو داهێنانێکی نوێدا ده‌سازێنێت، به‌ڵکو‌ ئامڕازێکیشه‌ بۆ داهێنانی نوێ له‌ بواره جۆراوجۆره‌‌کانی ژیاندا. ئه‌م میتۆده‌ دیالکتیکییه‌شه‌ که‌ هه‌میشه‌ و له‌ هه‌ر قۆناغێکدا، ڕۆحێکی‌ تازه‌گه‌ری، نوێخوازی و زیندوو ده‌به‌خشێت به‌ جیهانبینی مارکسیزم و تیۆرییه‌کانی مارکس کۆن ناکات. به‌کورتی، ماتریالیزمی دیالکتیک، زانستێکه‌ که‌ ڕۆشنبیرانێکی فکرشێواوی وه‌ک به‌ختیار له‌به‌رده‌میدا به‌ میکرۆسکۆبیش نابینرێن... به‌هه‌رحاڵ، کێشه‌که ‌له ‌تۆمه‌تبارکردنی مارکسیزم و خوێندنه‌وه‌ی ئایدیالیستانه‌ی به‌ختیار بۆ هۆی یه‌که‌می نه‌خۆشی هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد زیاتر ده‌ڕوات و فراوانتر ده‌بێته‌وه‌. جیاوازییه‌کانمان له‌ سه‌ر ئاستی تێڕوانیندا بۆ بوئسی تیۆری ڕۆشنبیر، باسه‌که‌مان ده‌باته‌ ئاستێکی دیکه‌وه‌. ئاستێک که‌ ده‌مانگه‌یه‌نێت به‌ هۆکاری دووه‌م له‌ ناسین و شیکردنه‌وه‌ی نه‌خۆشی به‌کۆیله‌ بوونی ڕۆشنبیری کورددا بۆ ده‌سه‌ڵات و بۆ حیزب. ئه‌م ئاسته‌ له‌ باسه‌که‌، لایه‌نی دوومی جیاوازی تێڕوانینی من و به‌ختیار، له‌باره‌ی زه‌مینه‌ مێژووییه‌کانی سه‌رهه‌ڵدانی دیاریده‌ی به‌حیزبی بوونی ڕۆشنبیر کورد، به‌و پێیه‌ش هه‌ژاری تیۆری ئه‌وتوێژه‌، پێکده‌هێنێت. له‌ ڕوانگه‌ی به‌ختیاره‌وه‌، هۆکاری دووه‌می سه‌رهه‌ڵدانی هه‌مان نه‌خۆشی ئفلیج بوونی تیۆری ڕۆشنبیری کورد و ملشۆڕکردنی ڕۆشنبیر بۆ ده‌سه‌ڵات و حیزب، یان به‌ سیاسیی بوونی، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‌ بۆ بارودۆخی بابه‌تی و کۆمه‌ڵایه‌تی پاش له‌ ڕاپه‌ڕین. ئه‌و ده‌ڵێت:

[هۆی دووەمیش ئەو دۆخی کۆیلەیەتییە کە ڕۆشنبیران دوای ڕاپەڕین بێئاگای خۆیان تێیدەکەون، کاتێک دەسەڵات لە کاری خۆیان دووریان دەخاتەوە و ژیان و بوون و قەوارەی کۆمەڵایەتیان دەخاتە ژێر ئەو مەرجانەوە کە ئەو دیاریاندەکات - به‌ختیار هه‌مان وتار].

به‌ بۆچوونی من، له‌ ڕووی تیۆرییه‌و‌ه‌، ڕاپه‌ڕین دوو خاڵی پۆزه‌تیڤی تێدا بووه‌ . ده‌کرێت ئه‌و دووخاڵه‌ش له‌و واقیعه‌وه ئیستنتاج بکه‌ین : یه‌که‌م، ڕاستی ئه‌و شیکردنه‌وه‌ مارکسیستییه‌ ده‌سه‌لمێنێت که‌ پێی وایه‌ بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی، له‌ڕووی مێژوویی و چینایه‌تییه‌وه،‌ بزووتنه‌وه‌ی وورده‌بۆرژوازی هه‌ڵپه‌کاری کورد بووه‌ بۆ بوون به‌ سه‌رمایه‌دارێکی دیکتاتۆر و فاشیست له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان و له‌ بازاڕی کوردستاندا . دووه‌م، به‌ کۆیله‌بوونی زیاتری ڕۆشنبیرانێک که‌ به‌ختیار ده‌یانچوێنێت به‌ "کادر"ی حیزبی، له‌ هه‌مان پرۆسێس و له‌ سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازیانه‌ی دواتری بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا .

لێره‌دا گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ڕاپه‌ڕینی ئازاری 1991، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ سه‌ره‌تای ده‌ستپێکردنی پرۆسه‌ی گۆڕان و وه‌رچه‌رخانێکی گه‌وره‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریی‌‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا. ‌هه‌مان پرۆسه‌، به‌شێک له‌ کۆیله‌کانی پێش ڕاپه‌ڕین (سه‌رکرده‌کان و مه‌سئولینی بزووتنه‌وه‌ی بێمێشکی کوردایه‌تی) له‌ کۆیلایه‌تی سیاسیی و ئابووریی،  له‌ ئۆردوگانشینی ئێران و له‌ ئه‌شکه‌وتنشینی شاخه‌کانی کوردستان ڕزگار ده‌کات و ده‌یانکاته‌ خاوه‌ن کۆیله‌یه‌کی نوێ، به‌ڵام به‌ختیار له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ هه‌ژاره نازانێت ئه‌م سیسته‌مه‌ کۆیلایه‌تییه‌ نوێیه،‌ که‌ له‌سه‌رده‌ستی کۆیله‌کانی پێش له‌ ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ بنیاتنراوه‌، سیسته‌می پاره‌سالارییه‌ و بناغه‌ ئابوورییه‌که‌ی له‌ سه‌ر پاره‌په‌رستی و که‌ڵه‌که‌کردنی سه‌رمایه‌ بنیاتنراوه‌ .

سیسته‌می کۆیله‌داری، به‌بێ بناغه‌یه‌کی ئابووریی، سیسته‌مێکی بێ واتا و بێ پێناسه‌یه‌ . به‌ختیار ده‌ڵێت ڕۆشنبیران له‌ بێئاگاییه‌وه‌ خراونه‌ته‌ دۆخی کۆیلایه‌تی پاش ڕاپه‌ڕینه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و پێمان ناڵێت که‌ ئه‌و دۆخی کۆیلایه‌تییه‌ له‌سه‌ر چ بنه‌مایه‌کی ئابووریی دامه‌زراوه‌؟ . کورتبینی و جه‌هلی تیۆرییانه‌ی به‌ختیار له‌وه‌دا به‌رجه‌سته‌ ده‌بێته‌وه‌ که‌ ناتوانێت له‌به‌ر درخته‌کان ناوجه‌نگه‌ڵه‌که‌ ببینێت . ئه‌و له‌ دووره‌وه‌ کۆیله‌کان و خاوه‌ن کۆیله‌کان ده‌بینێت، به‌ڵام زنجیری ده‌ست و پێی ئه‌وان نابینێت . کۆیلایه‌تی به‌رله‌وه‌ی چه‌مکێکی تیۆری بێت، چه‌مکێکی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووریی، مێژوویی، سیاسیی و کڵتوورییه‌‌ . مرۆڤایه‌تی به‌ سه‌دان ساڵه‌ قۆناغی کۆیله‌داری تێپه‌ڕاندووه‌، به‌ڵام به‌ سه‌دان ساڵیشه‌ که‌ ژماره‌یه‌کی که‌م سه‌رمایه‌دار و خاوه‌ن سه‌روه‌ت و سه‌رمایه،‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌زۆری مرۆڤایه‌تیان کردووه‌ته‌ کۆیله‌ی کرێ و موچه‌وه‌رگرتن. کادرێکی حیزبی، یان به‌ واتای به‌ختیار، ڕۆشنبیرێکیش له‌م بارودۆخه‌ ئابوورییه‌ کۆیلایه‌تییه‌ نوێیه‌ به‌ده‌ر نییه‌ . کرێکارێک، شاعیرێک، ڕۆژنامه‌نووسێک، ڕۆمانووسێک، مێژوونووسێک، مامۆستایه‌کی زانکۆیه‌ک، ئه‌کته‌رێک، پارێزه‌رێک، دادوه‌رێک، گۆرانی بێژێک و ته‌نانه‌ت کادرێکی حیزبی بێ به‌هره‌و په‌ڕپووتیش له‌ کوردستاندا، له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌و بارودۆخه‌ ئابوورییه‌ کۆیلایه‌تییه‌ نوێیه‌، واته‌ سیسته‌می ئابووریی کرێ و مووچه‌وه‌رگرتن به‌ده‌ر نییه‌ . ئه‌وانه‌ هه‌روه‌ک کرێکارانێکی کرێ وه‌رگر، به‌ڵام به‌م جیاوازییه‌وه‌ که‌ ئه‌وان‌ هه‌ندێک چاوڕوانی و خه‌یاڵی پووچی خۆ ده‌وڵه‌مه‌ندکردن و قۆستنه‌وه‌ی هه‌لێکیان هه‌یه‌ بۆ گه‌یشتن به‌و ستراتیژییه‌ خه‌یاڵییه (ئه‌و فاکته‌رش ده‌کرێت وه‌ک یه‌کێک له‌ هۆیه سایکۆڵۆجییه‌‌کانی گه‌نده‌ڵی ئیداری قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێت)‌، به‌شێوه‌یه‌کی نائاگایانه‌ (وه‌ک به‌ختیار به‌لنگه‌وقوچ لێیتێگه‌شتووه‌) ، یان به‌شێوه‌یه‌کی دڵخوازانه ‌و ئاگایانه‌، نه‌خراونه‌ته‌ ناو ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ ئابوو‌رییه‌ کۆیله‌دارییه‌وه‌، به‌ڵکو ئه‌و چینه‌ی که‌ له‌باری ئابوورییه‌وه‌ زاڵه‌ و سه‌رمایه‌و داهاتی کوردستانی له‌ژێر ده‌ستدایه‌ ناچاری کردوون به‌ هاتنه‌ ناو ئه‌و بارودۆخه‌ کۆیلایه‌تییه‌وه‌.ده‌سه‌ڵاتی سیاسیی و ئیداری ئه‌و چینه‌ش ئه‌وه‌ی بۆ دیاریکردووه‌ که‌ کارو پیشه‌ی ئه‌و چی بێت، چی بڵێت، چی بنووسێت، چۆن بیر بکاته‌وه‌، له‌ پشت مێزی کاره‌که‌یه‌وه‌ چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ موراجیعه‌کانیدا بکات و چۆن کاره‌ ئیدارییه‌کانی به‌ڕێوه‌ ببات‌.

له‌ کوردستاندا که ‌شێوه‌ی به‌رهه‌مهێنان و ئابووریی له‌ ئاستێکی زۆر نزمدایه‌ و پیشه‌سازی و ته‌کنۆڵۆجیا له‌ ژێر سفره‌وه‌یه و کۆمه‌ڵگه‌که‌ کراوه‌ته‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مسته‌وره‌د و موستهلک، ئه‌رستۆکراتی مالی بارزانی و تاڵه‌بانی ده‌سه‌ڵاتدار به‌سه‌ر ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا، به‌شێکی گه‌وره‌و به‌رچاوی له‌دانیشتووانه‌که‌ی کردووه‌ته‌ موچه‌خۆر و کرێ وه‌رگر . ئه‌م موچه‌خۆرییه‌شی خستووه‌ته‌ گره‌وی ئه‌وه‌وه‌ که‌ تاچه‌نده‌ له‌ ڕووی سیاسیی و فیکرییه‌وه‌ کۆیله‌یه‌کی گوێڕایه‌ڵی ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ ده‌بیت . گوێڕایه‌ڵ نه‌بوون بۆ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته، یان هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ له‌م ده‌سه‌ڵاته‌، به‌جیا له‌وه مه‌ترسی گیانی بۆ کۆیله‌که‌ هه‌یه‌، مووچه‌بڕین و تیرۆری ئابووریش به‌ دواوه‌یه‌ . له‌به‌ر ئه‌وه، له‌ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئابووریی و سیاسیی بارزانی و تاڵه‌بانیدا، ئازادی کارو پیشه‌، پرۆفیشیناڵ بوون و به‌هره‌مه‌ندبوون یه‌ک ئانه‌ی سه‌رده‌می مه‌لیکی ناکات، چونکه‌ له‌ڕوانگه‌ی بارزانی و تاڵه‌بانی و ده‌سه‌ڵاته‌که‌یانه‌وه‌، جیاوازییه‌ک نییه‌ له‌ نێوان کار و  پیشه‌ی کرێکارێک، مێژوونووسێک، ڕۆماننووسێک، مامۆستایه‌کی زانکۆ، پارێزه‌رێک، دادوه‌رێک و جه‌لادو پۆلیسێکی زیندانه‌کانی پاراستن و زانیاریدا‌‌و به‌ پێی ئه‌قڵی داڕزاوی تاڵه‌بانی و بارزانی هه‌موویان موچه‌وه‌رگرن و به‌م هۆیه‌شه‌وه،‌ هه‌موویان کۆیله‌و خزمه‌تکاری ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی ئه‌وانن. لێره‌وه‌ ده‌بینین ‌که‌ نه‌ک هه‌ر له‌ڕووی کاراکته‌ری کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، به‌ڵکو له‌ڕووی مه‌عنه‌وی و زاتیشه‌وه‌ ئه‌و توێژه‌ به‌هرمه‌ند و ئه‌قڵه‌ تۆکمانه‌ی کۆمه‌ڵی کوردستان ده‌که‌نه‌ کۆیله‌ و ئه‌وه‌یان به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنن چی بنووسن، چۆن بیر بکه‌نه‌وه‌، چ جێگاو شوێنێکی ئیداری، سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تیان هه‌بێت. ئه‌گه‌ر شاعیرێک، ڕۆژنامه‌نووسێک، هونه‌رمه‌ند و مامۆستایه‌کی زانکۆ ده‌بێته‌ کادرێکی حیزبی و له‌ ئه‌نجامیشدا ده‌بێته‌ کۆیله‌یه‌کی سیاسیی و فیکری ده‌سه‌ڵاتی تاڵه‌بانی و بارزانی، ئه‌مه‌ له‌ ناهوشیاریی و بێئاگاییه‌وه‌ نییه‌، وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ به‌ختیار به‌ لنگه‌وقوچ لێیتێگه‌یشتووه‌، به‌ڵکو ئه‌مه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی هوشیارانه‌یه‌‌، به‌ڵام له‌ڕووی ناچارییه‌وه‌ و بۆ دابینکردنی بژێوی خۆی، ئه‌و شێوه‌ ژیانه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ و هاتووه‌ته‌ ناو ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ ئابوورییه‌ کۆیله‌دارییه‌وه‌ . به‌واتایه‌کی دیکه‌، جێگاوشوێنی ئابوورییه‌که‌ی ئه‌وه‌ی لێده‌خوازێت که‌ وه‌ک شاعیر، ڕۆژنامه‌نووس، ڕۆمانووس، مێژووناس، کۆمه‌ڵناس و ئه‌کته‌ر و چی و چی بیر نه‌کاته‌وه‌، به‌ڵکو وه‌ک کادرێکی حیزبی و وه‌ک کۆیله‌یه‌کی سیاسی بیربکاته‌وه‌ و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ دونیای ده‌وروبه‌ریدا بکات. ئه‌وه‌ تحلیلی مارکسییانه‌ بۆ هه‌ژاری تیۆری و به‌ حیزبی بوونی ڕۆشنبیره‌کانی به‌ختیار، ته‌حلیلێک که به‌ پشتبه‌ستن به‌ میتۆدی دیالکتیکی‌ په‌نجه‌ ده‌خاته‌ سه‌ر هۆیه‌ ماددیی و بابه‌تییه‌کانی به‌ حیزبی بوون و هه‌ژار بوونی تیۆری ڕووناکبیرانه‌. نه‌ک گه‌ڕه‌لاوژێی ڕۆشنبیرانه‌ که‌ گوایه‌ زاڵبوونی فکری مارکسیزم و بێئاگابوونی ڕوناکبیران له‌ هاتنه‌ ناو بارودۆخی کۆیلایه‌تی پاش ڕاپه‌ڕین، فاکته‌ری هه‌ژاری تیۆری و به‌حیزبی بوون و به‌سیاسیی بوونی ڕۆشنبیره‌.

ئه‌گه‌ر هه‌ندێک به‌ زانستی و به‌ ڕاستگۆیانه‌ به‌دوای ئه‌و فاکته‌ره‌دا بگه‌ڕێیت، که‌ حه‌قیقه‌ت چۆن له‌ موتڵق بوون ڕزگار بکرێت و بکرێته‌ حه‌قیقه‌تێک ڕێژه‌یی، دۆزینه‌وه‌ی زۆر ئاسانه، به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی له‌وه‌ تێبگه‌یت که‌ له‌ تیۆری مه‌عریفه‌دا، گه‌مژه‌یش ڕێژه‌ی دیاریکراوی خۆیی هه‌یه‌ کاک به‌ختیاری ڕۆشنبیر! .

فه‌یله‌سوفه‌کان جیهانیان ته‌فسیرکردووه‌، به‌ختیار عه‌لیش ته‌زویرکردووه‌!

 ئیریک فرۆم له‌ به‌شی یه‌که‌می کتێبه‌ به‌نرخه‌که‌یدا (مرۆڤ له‌ ڕوانگه‌ی مارکسه‌وه‌) ئاماژه‌ به‌و بێ ویژدانییه‌ ده‌کات که‌ تیۆریسێنان و نووسه‌رانی بۆرژوازی ده‌رهه‌ق به‌ ته‌زویرکردنی بیرو بۆچوونه‌کانی کارڵ مارکس ده‌یکه‌ن . ئیریک فرۆم ده‌ڵێت " ته‌زویرکردنی بیرو بۆچوونه‌کان، یه‌کێکه‌ له‌ گاڵه‌ته‌جاڕییه‌کانی مێژوو .... له‌ باره‌ی ئه‌م دیاریده‌یه‌، نموونه‌یه‌کمان له‌وه‌ کاریگه‌رگه‌رتر به‌رچاو ناکه‌وێت که‌ چی به‌سه‌ر بیرو بۆچوونه‌کانی کارڵ مارکسدا هێنراوه‌.... هه‌رکه‌سێک ڕاست ده‌بێته‌وه،‌ ڕێگا به‌ خۆی ده‌دات که‌ له‌ باره‌ی مارکسه‌وه‌ قسه‌ بکات، به‌ڵام به‌ بێ ئه‌وه‌ی بۆ یه‌کجاریش تیۆرییه‌کانی ئه‌وی خوێندبێته‌وه‌، یان لانی که‌م ئه‌وه‌نده‌ مارکسی ناسیبیێت که‌ وێنه‌یه‌کی گشتی له‌ ‌ سیسته‌می وورد و ئاڵۆزی فکری ئه‌وی به‌ده‌ستهێنابێت- بڕوانه‌: ئیریک فرۆم http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=12007991 " . به‌ختیار عه‌لی یه‌کێکه‌ له‌و گاڵته‌جاڕانه‌ی مێژوو که‌ فرۆم ئاماژه‌ی پێدا . ئه‌و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ ئاگادارییه‌کی له‌ سیسته‌می فکری مارکس هه‌بێت و به‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ خوێندنه‌وه‌یه‌کی بۆ تیۆری و بۆچوونه‌کانی مارکس هه‌بێت ، یه‌کسه‌ر ده‌ستیکردووه‌ به‌ ته‌زویرکردنی بۆچوونه‌کانی ئه‌و بیرمه‌نده‌.

به‌ختیار شه‌رم له‌خۆی ناکات که‌ له‌ وه‌ڵام به‌ پرسیاری یه‌کێک له‌ ڕۆژنامه‌کانی کوردستاندا ده‌ڵێت " كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ هه‌ڵبژاردن ته‌زویرده‌كرێت یان نا، كێشه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو پرۆسه‌ی دیموكراسییه‌ت له‌كوردستاندا ته‌زویركراوه‌" . منیش ده‌ڵێم به‌ته‌نها کێشه‌که‌ له‌وه‌دانییه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاتی فاشستی بارزانی و تاڵه‌بانی ته‌زویری دیموکراسی ده‌که‌ن، به‌ڵکو ترسناکی ئه‌م ته‌زویرکاری و ساخته‌گه‌رێتییه‌ش‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ وه‌ک حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌نی ڕۆشنبیر، به‌هاوکاری له‌گه‌ڵ ده‌زگای به‌دناوی پاراستندا مێژووی ژیانی نووسه‌رێک ته‌زویر بکه‌یت و وه‌ک به‌ختیار عه‌لی ڕووناکبیریش، هه‌م دزی فکری بکه‌یت و هه‌م بیروبۆچوونی بیرمه‌ندێکی مه‌زنی وه‌ک کارڵ مارکس ته‌زویر بکه‌یت !. ته‌زویر و ساخته‌کاری، واته‌ شێواندنی ڕووی ڕاستی ڕووداو و شته‌کان . ته‌زویرکردن له‌ ژیان و فکری که‌سێکدا، هیچ جیاوازییه‌کی نییه‌ له‌گه‌ڵ ته‌زویرکردن له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنێکدا . ته‌زویرکردن هه‌میشه‌ پیشه‌و کرداری که‌سانی لاواز و دۆڕاوه‌ . ئه‌گه‌ر به‌ختیار ئه‌و ڕاستییه‌ قه‌بوڵ بکات که‌ ته‌زویر و ساخته‌کردن،‌ پیشه‌ی که‌سانی لاواز و دۆڕاوه‌، ئه‌وا ده‌بێت خۆیشی ئه‌و ته‌زویره‌ی که‌ له‌ بۆچوونه‌کانی مارکسدا کردوویه‌تی، وه‌ک مرۆڤێکی لاواز و دۆڕاو له‌ به‌رامبه‌ر فکری ئه‌ودا، قه‌بوڵ بکات .

بابزانین ئه‌م خاڵه‌ لاوازه‌ی به‌ختیار له‌ به‌رامبه‌ر مارکسدا چییه‌ و ئه‌و ته‌زویره‌ی له‌ کوێدا کردووه‌ ؟ . ته‌زویره‌که‌ی ڕۆشنبیره‌که‌مان له‌ ده‌ستکاریکردن و شێواندنی تێزێکی مارکسدایه‌ : [ وەک لەوەو پێشیش ئاماژەم پێداوە: ئەو ڕستە هەرە کوشندەیەی «مارکس» کە دەڵێت فەیلەسوفان تا ئێستا دونیایان تەفسیرکردوە، ئیدی کاتی ئەوە هاتووە بیگۆڕن، لە ڕۆشنبیری ئێمەدا تاعوونی دروستکردوە. مارکس پێیوابوو ئەو یەکجار تەفسیری دونیای کردوە و ئیتر کاری ڕۆشنبیران ئەوەیە ئەو تیورەیە پراکسیسبکەن- به‌ختیار تیۆره‌، سیاسه‌ت، گۆڕان ]. یه‌که‌م، ئه‌وه"‌ ڕسته "‌یه‌ک نییه‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ تێزی یازده‌هه‌مه‌ له‌ سه‌ر فه‌یلسوفی ماتریالیستی ئه‌ڵمانی " لۆدویگ فیورباخ " و ڕه‌نگه‌ به‌سه‌دان دیراسه‌ی له‌ سه‌ر نووسرابێت. دووه‌م، مارکس له‌ هیچ سه‌رچاوه‌یه‌کیدا ئاماژه‌ی به‌وه‌ نه‌کردووه‌ که‌ ئه‌و دنیای یه‌کجار ته‌فسیر کردووه‌ و ئێستا ده‌بێت هه‌مووان ته‌فسیره‌که‌ی ئه‌و قه‌بوڵ بکه‌ن بۆ گۆڕینی دونیا . سێیه‌م، شه‌کرت شکاند کاکی ڕوناکبیر، ئه‌و تێزه‌ هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی به‌ باسی ڕۆشنبیره‌وه‌ نییه و ڕۆشنبیر فاریزه‌یه‌کی ناو ئه‌و تێزه‌ش نییه‌‌ . چواره‌م، تا مارکس خۆی له‌ ژیاندا بوو، ئه‌و 11 تێزه‌ی له‌ سه‌ر فیورباخ بڵاونه‌کرده‌وه و ته‌نانه‌ت چاویشی پیانه‌خشاندنه‌وه‌‌ . ئه‌و یازده‌ تێزه‌ی مارکس ده‌رباره‌ی فیورباخ، 5 ساڵ دوای مردنی ئه‌و، واته‌ له‌ساڵی 1888دا، له‌لایه‌ن فریدره‌ک ئه‌نگڵسی هاوڕێیه‌وه‌، وه‌ک پاشکۆی کتێبه‌که‌ی خۆی (لۆدویگ فیورباخ و کۆتایی فه‌لسه‌فه‌ی کڵاسیکی ئه‌ڵمانیا) بڵاوکرایه‌وه‌ . تا مارکس له‌ ژیاندا بوو، بۆ یه‌کجاریش نه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ سه‌ر ئه‌و 11 تێزه‌ له‌ سه‌ر فیورباخ و نه‌ گه‌ڕایشه‌وه‌ سه‌ر کتێبه‌ به‌ ناو بانگه{ئایدیۆڵۆژی ئه‌ڵمانیا} که‌یشی.

به‌ختیار شه‌رم نایگرێت ئه‌و ته‌زویره‌ له‌ فکری مارکسدا ده‌کات و ئه‌و درۆیه‌ به‌ ناوی ئه‌وه‌وه‌ ده‌کات که‌ گوایه‌ مارکس وتییه‌تی " من دنیام به ‌یه‌کجار ته‌فسیر کردووه‌ و ئیتر کاری ڕۆشنبیر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و تیۆره‌ پراکتیزه‌ بکه‌ن !" . من ته‌حدای به‌ختیار ده‌که‌م ئه‌گه‌ر ئه‌و بتوانێت یه‌ک تێکستی مارکسمان بداتێ که‌ بیسه‌لمێنێت ئه‌و وتبێتی " من دونیام به‌ یه‌کجاری ته‌فسیر کردووه‌ و ڕۆشنبیر ئێوه‌ کارتان ئه‌وه‌یه‌ پراکتیزه‌ی ئه‌م ته‌فسیره‌ی من بکه‌ن " . ئه‌وه‌ درۆیه‌کی گه‌وره‌ و ته‌زویرکردنێکی گاڵته‌جاڕانه‌ی به‌ختیاره‌ که‌ له‌بیرو بۆچوونه‌کانی مارکسدا کردوویه‌تی . دیسان من ته‌حدای به‌ختیار ده‌که‌م ئه‌گه‌ر ئه‌و بزانێت که‌ مارکس له‌ چ سه‌رده‌مێکدا ئه‌و تێزانه‌ی نووسیووه‌ و له‌ په‌یوه‌ند به‌ چ کێشه‌یه‌کیشدا ئه‌و تێزه‌ی هێناوه‌ته‌ ناو کایه‌ فه‌لسه‌فییه‌کانه‌وه‌ .

ئه‌سڵی ئه‌و تێزه‌ که‌ به‌ختیار شێواندوویه‌تی،له‌وه‌رگێڕانه‌ ئینگلیزییه‌که‌یدا ئه‌وها هاتووه‌:" The philosophers have only interpreted the world, in various ways; the point is to change it ‌- واته‌ : فه‌یله‌سوفه‌کان ته‌نها جیهانیان به‌ ڕێگای جۆراوجۆر ته‌فسیر کردووه‌، به‌ڵام کێشه‌که‌ له‌سه‌ر گۆڕینی ئه‌وه" . لێره‌دا مارکس، وه‌ک به‌ختیار ناڵێت :" ئیدی کاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ بیگۆڕن " . له‌ تێکسته‌که‌ی مارکسدا کێشه‌که‌ له‌سه‌ر گۆڕینی دونیایه و کێشه‌که‌ ته‌واو نه‌بووه‌، واته‌ کێشه‌ی " ته‌فسیر "و " گۆڕێنی " دنیا، بۆخۆی بۆچوونێکی کێشه‌ئامێزه‌ له‌ نێوان مارکس و فه‌یلسوفه‌کانی دنیا به‌ گشتی و به‌ تایبه‌تیش فه‌یله‌سوفه‌ ئه‌ڵمانییه‌کاندا، که‌ هێشتایه‌کللایی نه‌کراوه‌ته‌وه . ‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا، واته‌ له‌ ساڵی 1845دا، مارکس به‌ پێچه‌وانه‌ی فیورباخ و ئه‌و هیگڵییه‌ لاوه‌ ماتریالیستیانه‌ی که‌ له‌ قوتابخانه‌ی هیگڵ جودا بوونه‌وه‌ته‌وه‌، کار بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ نه‌ک هه‌ر ته‌فسیر بکات، به‌ڵکو دنیاش بگۆڕێت. له‌ تێکسته‌که‌ی به‌ختیاریشدا که‌ به‌ ناوی مارکسه‌وه‌ ده‌ریبڕیوه‌، مارکس کێشه‌که‌ی له‌گه‌ڵ فه‌یله‌سوفه‌کاندا یه‌کللایی کردووه‌ته‌وه‌ و ده‌ستی به‌گۆڕینی دنیا کردووه‌!. ته‌زویره‌که‌ی به‌ختیار‌ له‌ " زه‌مه‌ن "ێکی دیاریکراودایه‌‌ و بۆچوونی مارکسیش په‌یوه‌سته‌ به‌ زه‌مه‌نێکی دیاریکراوه‌وه‌. به‌ واتایه‌کی ڕوونتر، مارکس له‌ کات و سه‌رده‌مێکی دیاریکراودا کێشه‌یه‌کی له‌گه‌ڵ فه‌یله‌سوفه‌کاندا هه‌یه‌ که‌ یه‌کللایی نه‌کردۆ‌ته‌وه‌، به‌ڵام به‌ختیار زۆر گه‌مژانه‌ بۆی یه‌کللایی ده‌کاته‌وه‌ !. ئه‌گه‌ر به‌ پێی هه‌مان ته‌زویرکاری به‌ختیار بووایه‌، ده‌بووایه‌ مارکس کتێبی " سه‌رمایه‌ " و سه‌دان کتێب و وتاری دیکه‌ی نه‌ نووسیبایه‌، چونکه‌ ئیتر کاری مارکس پاش له‌ نووسینی ئه‌و تێزه " فه‌یله‌سوفه‌کان دنیان ته‌فسیرکردوو... " ‌ ته‌واو بوو بوو !. گه‌مژه‌یی به‌ختیار به‌ته‌نها له‌ ته‌زویره‌ ناشیانه‌که‌یدا نییه‌، به‌ڵکو له‌‌وه‌شدایه‌‌‌ که‌ ئه‌و درۆ به‌ناوی مارکسه‌وه‌ ده‌کات که‌ گوایه‌ ئه‌و یه‌کجار دونیای ته‌فسیرکردووه‌ و ئیتر ده‌بێت ڕۆشنبیر تیۆرییه‌که‌ی پراکتیزه‌ بکات ! . ئه‌وه‌ درۆیه‌کی ڕۆشنبیرانه‌ی به‌ختیاره‌ که‌ به‌ ناوی مارکسه‌وه‌ کردوویه‌تی . له‌ فه‌لسه‌فه‌ و تێڕوانینی مارکسدا، ڕۆشنبیر، په‌راوێزترین کێشه‌یه، به‌م واتایه‌ که‌ مارکس هه‌رگیز گۆڕانی مێژووی مرۆڤی په‌یوه‌ست نه‌کردووه‌ته‌وه‌ به‌ ڕۆڵی ڕۆشنبیرانه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ر بیرکردنه‌وه‌ی یۆتۆپیانه‌یان، یان به‌هۆی به‌رگریکردنیان له‌ موڵکداری تایبه‌تی سه‌رمایه‌داری، ئه‌و‌ به‌رده‌وام ڕه‌خنه‌ی لێگرتوون و زۆرجاریش به‌ کۆنه‌په‌رست له‌ قه‌ڵه‌میداون .

ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌ڵقه‌ی ناوه‌ندی له‌ فه‌لسه‌فه‌ی مارکسدا پێکده‌هێنێت و سه‌نته‌ری ئه‌م فه‌لسه‌فه‌یه‌یه‌، پرۆلیتاریایه‌ وه‌ک چینێکی کۆمه‌ڵایه‌تی ومێژوویی . مارکس فه‌لسه‌فه‌ له‌ پرۆلیتاریا، یان له‌ هه‌مان چینی کرێکاردا ده‌دۆزێته‌وه‌. به‌هه‌مانشێوه، پرۆلیتاریاش له‌ فه‌لسه‌فه‌دا ده‌دۆزێته‌وه‌ . با ئه‌م ڕاستییه‌ له‌ زمانی خودی مارکسه‌وه‌ ببیستین [ هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ی که‌ فه‌لسه‌فه‌ که‌ره‌سته‌ی چه‌کی خۆی له‌ پرۆلیتاریادا ده‌دۆزێته‌وه‌‌، به‌هه‌مان شێوه،‌ پرۆلیتاریاش هێزی مه‌عنه‌وه‌ی خۆی له‌فه‌لسه‌فه‌دا ده‌بینێته‌وه‌. - مارکس به‌شداریکردنێکی ڕه‌خنه‌گرانه‌ له‌ فه‌لسه‌فه‌ی مافی هیگڵدا- کڵیک له‌سه‌ر ئه‌و لینکه‌ بکه‌:

http://www.marxists.org/archive/marx/works/1843/critique-hpr/intro  ]

کرێکار، پێویستی به‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌، چونکه‌ ڕزگاری خۆی له‌ فه‌لسه‌فه‌دا ده‌بینێته‌وه‌. فه‌لسه‌فه‌ی هاوچه‌رخیش به‌بێ ناسینی کرێکار وه‌ک دینامیزمی گۆڕانی مێژووی هاوچه‌رخ، ته‌نها خولانه‌وه‌یه‌ له‌ بازنه‌ی چه‌نه‌بازییه‌کی ڕۆشنبیرانه‌ی بێسه‌رئه‌نجامدا. له‌و په‌ره‌گرافه‌ی مارکسدا، قسه‌یه‌ک له‌ ڕۆشنبیرو قوبڵکردنی فکری مارکس له‌لایه‌ن ڕۆشنبیره‌وه‌ نه‌کراوه‌، ئیدی من نازانم  بۆچی به‌ختیار ئه‌و درۆیه‌ به‌ناوی مارکسه‌وه‌ ده‌کات ؟! . ئه‌گه‌ر به‌ختیار پێی وابێت که‌ به‌ ته‌زویرکاری له‌ فکری مارکسدا، فێڵ له‌ خوێنه‌ر ده‌کات، بێگومان وه‌ک ته‌زویرکارییه‌که‌ی حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌ن و مه‌سعودبارزانی، ته‌نها گێلێتی خۆی جه‌خت لێده‌کاته‌وه‌‌ .

ته‌فسیر،تیۆری،پراکتیک و دزییه‌کی ناشیانه‌ی به‌ختیار عه‌لی له‌ مارکسیزم

به‌ختیار هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد و ملکه‌چ بوونی ئه‌و بۆ ده‌سه‌ڵاتی بارزانی و تاڵه‌بانی به‌ تاعون ده‌زانێت . به‌ بۆچوونی به‌ختیار، ئه‌و تاعونه‌ له‌م تێزه‌ی مارکسه‌وه‌ گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆ به‌ ناو ڕۆشنبیری کورد ‌‌ که‌ ده‌ڵێت: " فه‌یله‌سوفه‌کان به‌ ڕێگای جۆراو جۆر دنیایان ته‌فسیرکردووه‌، به‌ڵام کێشه‌که‌ له‌ سه‌ر گۆڕینی دنیایه‌ " . له‌ به‌شێکی ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌دا به‌ دوورودرێژی‌ هۆیه ‌ماددییه‌کانی سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و تاعونه‌، واته‌ هه‌ژاری تیۆری و ملکه‌چ بوونی به‌ناو ڕۆشنبیری کوردم خسته‌ ژێر شیکردنه‌وه‌وه‌. به‌پێچه‌وانه‌ی ڕوانگه‌ی ئایدیالیستی به‌ختیاره‌وه،‌خاڵی ده‌سپێکردنی شیکردنه‌وه‌ ماددییه‌که‌ی من بۆ ئه‌و دیاریده‌یه‌، جێگاو شوێنی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌ناو ڕۆشنبیری کوردو لێکهه‌ڵپێکانی به‌رژه‌وه‌ندی ماددی و سیاسیی ئه‌و توێژه‌ بوو له‌گه‌ڵ بزووتنه‌وه‌ی بێمێشکی کوردایه‌تیدا. خاڵی ده‌ستپێکردنی شیکردنه‌وه‌ ئایدیالیستییه‌که‌ی به‌ختیاریش بۆ ئه‌و دیاریده‌یه،‌ فکری مارکسیزم بوو . ئه‌وه‌ که‌ کام یه‌کێك له‌و دوو شیکردنه‌وه‌یه‌، بابه‌تی و واقعییه‌، با خوێنه‌ری هوشیار داوه‌ریان له‌سه‌ر بکات، به‌ڵام پرسیارێکی ئاسانتر ده‌توانێت ڕاستی و بابه‌تی بوونی شیکردنه‌وه‌که‌ی من و به‌ختیار بۆ زه‌مینه‌کانی سه‌رهه‌ڵدانی هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد و ملکه‌چ بوونی ئه‌و بۆ ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی له‌ سه‌نگی مه‌حه‌ک بدات؛ ئایا ڕۆشنبیری کورد کاری له‌ سه‌ر هه‌مان تێزی مارکس کردووه‌ ؟ به‌ هه‌زارو یه‌ک به‌ڵگه‌ی بابه‌تی و تیۆری ده‌یسه‌لمێنم  وه‌ڵامی پرسیاره‌که‌ " نه‌خێر "ه‌ . نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ش، به‌ڵکو له‌وه‌ش دڵنیام تائێستا ڕۆشنبیرانی کورد، که‌ له‌ شیکردنه‌وه‌که‌ی به‌ختیاردا یه‌کسانکراون به‌ کادری حیزبی، نه‌ ده‌زانن ئه‌و تێزه‌ چییه‌و نه‌ تێگه‌یشتنێکی مێژوویی و فه‌لسه‌فیشیان له‌سه‌ر هه‌مان تێز هه‌یه‌ .  ئه‌م کێشه‌یه‌، پرسیارێکی دیکه‌ ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌؛ ئایا تێزێک که‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌ هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کوردو ملکه‌چکردنی ئه‌و بۆ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ نییه‌، بۆچی به‌ختیار ئه‌و تێزه‌ ده‌کاته‌ تاعونی ڕۆشنبیری کورد ؟ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ بۆ شوێنی خۆی به‌جێده‌هێڵم. ئه‌وه‌ی که‌ له‌م به‌شه‌دا ده‌مه‌وێت قسه‌ی له‌سه‌ر بکه‌م دوو بابه‌ته‌؛ یه‌که‌میان  کێشه‌ی تێگه‌یشتنی هه‌ڵه‌ی به‌ختیاره‌ له‌ سه‌ر هه‌مان تێزی مارکس و دووه‌میان ئاشکراکردنی دزییه‌کی میتۆدی به‌ختیاره‌ له‌ مارکسیزم  . له‌ کێشه‌ی یه‌که‌میانه‌وه‌ ڕۆده‌چم بۆ ناو باسه‌که‌ . 

پرسیارێکی ساده‌ی وه‌ک ئه‌مه‌؛ " ته‌فسیر " چییه‌ ؟ لاوازی فکری به‌ختیار له‌ " ته‌فسیر "کردنی خودی زاراوه‌ی" ته‌فسیر " دا ده‌خاته‌ ڕوو . به‌ واتایه‌کیتر، به‌ختیار ته‌فسیری بۆ ته‌فسیر نییه‌ . پرسیارێکی ئاسانتر له‌و پرسیاره‌ش، ده‌توانێت ده‌روازه‌ به‌ڕووی بێئاگایی و جه‌هاله‌تی به‌ختیار به‌رامبه‌ر به‌ هه‌مان تێزی مارکسدا بکاته‌وه‌؛‌ ئایا میتۆدی مارکس،" ته‌فسیرکردن " ڕه‌تده‌کاته‌وه‌ ؟ وه‌ڵامی به‌ختیار بۆ پرسیاره‌که‌ پۆزه‌تیڤه‌ : [ مارکس پێیوابوو ئەو یەکجار تەفسیری دونیای کردوە و ئیتر کاری ڕۆشنبیران ئەوەیە ئەو تیورەیە پراکسیسبکەن، بەڵام ئەمڕۆ ئێمە دەزانین «تەفسیری دونیا» پرۆسەیەکی هەمیشە و ڕۆژانە و بێسنوور و نەوەستاوە، وە ڕۆشنبیران تەنیا لە ڕێگای «تەفسیرکردن و دووبارە تەفسیرکردنەوەی دونیاوە» دەتوانن جیهان بگۆڕن ] . له به‌شی 8 دا وه‌ڵامی ئه‌و له‌خۆوه‌ ڕه‌قه‌م لێدانه‌ی به‌ختیارمدایه‌وه‌ که‌ له‌ جیاتی مارکس قسه‌ ده‌کات . ئه‌و کاره‌ی ئه‌وم وه‌ک شێواندن و ته‌زویری فکری مارکس‌ له قه‌ڵه‌مدا . ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر پرسیاری یه‌که‌م " ته‌فسیر چییه‌ ؟ "، ئه‌و گومانه‌م نامێنێت که‌ به‌ختیار نازانێت هه‌مان مه‌قوله‌ی " ته‌فسیر"‌ چ جێگایه‌کی له‌ سیسته‌مه‌ فه‌لسه‌فییه‌کان به‌گشتی و به‌تایبه‌تیش له‌ سیسته‌می فه‌لسه‌فی و فیکری کارڵ مارکسداداگیر کردووه‌ .

‌ته‌فسیرکردن به‌رله‌وه‌ی ووشه‌یه‌کی به‌کارهێنراوی ئاسایی و ڕۆژانه‌ی ئێمه‌ بێت بۆ ڕوونکردنه‌وه‌ی زیاتری شته‌کان و دنیای ده‌وروبه‌رمان، بۆخۆی چه‌مکێکی فه‌لسه‌فییه‌ که‌ به‌شێوه‌یه‌کی ئۆتۆماتیکی په‌یوه‌ست ده‌بێته‌وه‌ به‌ په‌یوه‌ندی دیالکتیکی نێوان تیۆری و پراکتیکه‌وه‌ . تیۆری و پراکتیش، ئه‌و دوو که‌تگۆڕی و مه‌فهومیه‌ که‌ گه‌وره‌ترین پانتایی له‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌و فه‌لسه‌فه‌ی مێژوودا داگیرکردووه‌ . کێشه‌ی ته‌فسیرکردن، ناکرێت به‌ ته‌جریداکراو له‌ کێشه‌ی تیۆری و پراکتیک باسی لێوه‌بکرێت .

له‌ ئاستێکی گشتی و ته‌جریبیدا، ته‌فسیرکردن به‌ واتای بینن و تێگه‌یشتنی جیاوازی ئێمه‌یه‌‌ به‌رامبه‌ر به‌ دیاریده‌و ڕووداوه‌کانی دنیای ماددی ده‌وروبه‌رمان. خوێندنه‌وه‌ی ئه‌قڵی ئێمه‌یه‌ بۆ دیاریده‌و شته‌کانی دنیای ماددی ده‌ره‌وه‌ی مێشکمان . له‌گه‌ڵ بینیی دیاریده‌ و ڕووداوه‌کاندا، بینه‌ر، یان بیسه‌ری ئه‌و دیاریده‌ ، یان ڕووداوانه‌ ده‌ست ده‌کات به‌بیرکردنه‌وه،‌ شیکردنه‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ . هه‌مان پرۆسێسی بیرکردنه‌وه‌، شیکردنه‌وه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌ش، بۆ خۆی خاڵی ده‌ستپێکردن و کۆتایی هه‌یه‌، به‌ڵام گشت پرۆسه‌که بریتییه‌ له‌ " ته‌فسیرکردن "ێکی بینه‌ر، یان بیسه‌ر بۆ ئاڵوگۆڕو ڕووداوه‌کانی دنیای ده‌ره‌وه‌ی مێشکی خۆی . بینه‌ر ده‌کرێت به‌شێک له‌ ڕووداوه‌کان و دیاریده‌ گۆڕاوه‌کان بێت، یان ده‌کرێت ته‌نها ته‌ماشاکه‌رو بینه‌رێکیان بێت . له‌ هه‌ردوو حاڵه‌ته‌که‌دا، ئه‌وه‌ هیچ له‌و ڕاستییه‌ بابه‌تییه‌ ناگۆڕێت که‌ مێشکی وه‌ک ئاوێنه‌یه‌کی لێدێت و ڕووداو و دیارده‌کانی دنیای ماددی ده‌ره‌وه‌ له‌خۆیداڕه‌نگ پێده‌داته‌وه‌ . ئه‌مه‌ دیوێکی ڕاستییه‌که‌یه‌ که‌ مێشکی ئێمه‌ توانای کۆپییه‌کردن و ڕه‌نگدانه‌وه‌ دیاریده‌ و شته‌کانی دنیای ماددی ده‌ره‌وه‌ی خۆیی هه‌یه‌ و مرۆڤ ده‌توانێت ته‌فسیریان بۆ بکات و وێنه‌یه‌کی گشتییان لێبه‌ده‌سته‌وه‌ بدات. له‌م ئاسته‌  ته‌جریبی و ته‌جریدییه‌دا، کێشه‌که‌ له‌وه‌دا نییه‌ که‌ شته‌کان له‌خۆیاندا گۆڕاون بۆ شته‌کان له‌ مێشکی ئێمه‌دا، واته‌ بوونه‌ته‌ ئایدیاکان و وێنه‌ فکرییه‌کان لای ئێمه‌، به‌ڵکو کێشه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئایا مێشکی ئێمه‌ ده‌توانێت ته‌فسیرێکی ڕاست و دروست له‌ شته‌کان و دیاریده‌کان بکات هۆیه‌کانی گۆڕانکاری ئه‌وانه‌ بزانێت ؟ یان به‌ جۆرێکی دیکه‌، ئایا مێشکی ئێمه‌ ده‌توانێت ده‌رکی یاساکانی زاڵ به‌سه‌ر جووڵانه‌وه‌ و گۆڕانکاری دیارده‌و شته‌کان(یان سروشت و کۆمه‌ڵگه‌) دا بکات و ئه‌و یاسا بنچینه‌ییانه‌ بدۆزێته‌وه‌ که‌ سه‌رچاوه‌ی گۆڕان و ئاڵوگۆڕی دیاریده‌و شته‌کانن له‌ ئاستێکه‌و بۆ ئاستێکیتر ؟ . له‌ نووسراوه‌ی " فه‌لسه‌فه‌ی به‌عناسی یان هه‌ژاری فه‌لسه‌فیدا- بۆ خوێندنه‌وه‌ی کڵیکی ئه‌م لینکه‌ بکه‌ ‌‌ http://archives.rwanin.net/R2004/taher5.htm  "به‌ شێوه‌یه‌کی کۆنکرێت وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌م داوه‌ته‌وه‌ . لێره‌شدا ناچارم له‌ ڕوویه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌مان کێشه‌ له‌گه‌ڵ به‌ختیاردا یه‌کلایی بکه‌مه‌وه‌ .

مه‌قوله‌ی ته‌فسیرکردن، به‌هه‌ر جۆرێک که‌ ته‌فسیری بکه‌ین، له‌ دواشیکردنه‌وه‌دا ده‌چێته‌ خانه‌ی تیۆری زانینه‌وه‌‌ . ته‌فسیرکردن، تێگه‌یشتن و ناسینی‌ ئێمه‌یه‌ له‌باره‌ی شته‌کان و دیاریده‌کانه‌وه‌ . ته‌فسیرکردن، به‌شێکه‌ له‌ پرۆسه‌ی ته‌جرید و  به‌رهه‌می میتۆدێکه‌ بۆ  ناسین و شیکردنه‌وه‌ی دیاریده‌و شته‌کان، به‌ڵام مه‌رج نییه‌ هه‌موو ته‌فسیرێک، میتۆدێکی زانستی و واقعی له‌ پشتییه‌وه‌ ڕاوه‌ستا بێت . خودی ته‌فسیره‌که‌ی به‌ختیار بۆ تاعونی ڕۆشنبیری کورد، ته‌فسیرێکه‌ که‌ به‌ پشتبه‌ستن به‌ میتۆدێکی ئایدیالیستی و ناواقعی کراوه‌‌، چونکه‌ ئه‌و هه‌ژاری تیۆری ڕۆشنبیری کورد و کۆیلایه‌تی ئه‌و بۆ ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بارزانی و تاڵه‌بانی ده‌بینێت و له‌ مێشکیدا ڕه‌نگده‌داته‌وه‌، به‌ڵام له‌ پرۆسه‌ی ته‌جریدا دووچاری سه‌ره‌گێژه‌ ده‌بێت و به‌ شێوه‌یه‌کی ئیختیاری تێزێکی مارکس ده‌کاته‌ هۆکاری تاعونه‌که‌ی ڕۆشنبیری کورد، که‌ ئه‌وه‌ش هیچ په‌یوه‌ندییه‌کی دیالکتیکی و بابه‌تی له‌ نێوانیاندا دروست ناکات . هۆی ئه‌وه‌ چییه‌ که‌ به‌ختیار تووشی سه‌رلێشێوان بووه‌ له ته‌فسیرکردن و ده‌ستنیشانکردنی نه‌خۆشی ڕۆشنبیری کورددا؟ هۆکاره‌که‌ ئاشکرایه‌؛ به‌ختیار خاوه‌نی میتۆدێکی دیالکتیکی و زانستی نییه‌ له‌ پرۆسه‌ی ته‌جرید، یان له‌ پرۆسه‌ی تیۆری مه‌عریفه‌دا. ئه‌گه‌ر ئه‌و که‌مێک مێشکی خۆی فراون بکردایه‌وه‌، ده‌یتوانی له‌ دیاریده‌ی تایبه‌تی هه‌ژاری تیۆری و کۆیلایه‌تی ڕۆشنبیری کورد زیاتر بڕوات و بگات به‌ مقولات و مه‌فاهیمی گشتیتر و بنچینه‌یتر له‌ پرۆسه‌ی ناسین و شیکردنه‌وه‌که‌یدا . له‌ هه‌مان پرۆسه‌ی ته‌جریددا، ده‌یتوانی بگاته‌ ئه‌و ئاسته‌ له‌ تێگه‌یشتن که‌ له‌پشتی هه‌ژاری تیۆریی ڕۆشنبیری کورده‌وه‌، بزووتنه‌وه‌یه‌کی ماددی و کۆمه‌ڵایه‌تی بێ تیۆری و بێ مه‌عریفه‌و بێفکر ڕاوه‌ستاوه‌ که‌ ناوی بزووتنه‌ی کوردایه‌تییه‌. ئه‌و ده‌یتوانی ئه‌و ڕاستییه‌ تێبگات که‌ ڕۆشنبیری کورد به‌شێکی دانه‌بڕاو و جیانه‌کراوه‌‌بووه‌، یان جیانه‌کراوه‌یه‌ له‌ گشت بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تی سه‌رده‌می بێده‌سه‌ڵاتی و سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتدارییه‌که‌ی. ده‌یتوانی له‌وه‌ تێبگات ڕۆشنبیری وورده‌بۆرژوازی کورد، به‌رژه‌وه‌ندی ئابووریی و سیاسیی خۆی له‌ چوارچێوه‌ی هه‌مان بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تیدا دیوه‌ته‌وه‌، که‌ مه‌لا مسته‌فا و ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و تاڵه‌بانی سه‌رکردایه‌تیانکردووه‌. بینینه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ماددیی و سیاسییه‌که‌ی بووه‌ته‌  هۆی ئه‌وه‌که‌ ببێته‌ به‌شێک له‌و بزووتنه‌وه‌ ده‌به‌نگه‌ بێفکر و بێ تیۆرییه‌ . ته‌فسیرکه‌ی به‌ختیار بۆ تاعونی ڕۆشنبیری کورد، ته‌فسیرێکه‌ که‌ له‌ سه‌ر بنه‌مای خه‌یاڵی خۆی دامه‌زراوه‌ و له‌ دنیای ماددی ده‌ره‌وه‌ی فکری ئه‌ودا کێشه‌یه‌کی له‌و جۆره‌ بوونی نییه‌، به‌ڵام ته‌فسیری مارکسیانه‌ ئه‌و ته‌فسیره‌یه‌ که‌ له‌سه‌ر واقعی  ماددی ده‌ره‌وه‌ی مێشک و خه‌یاڵی ئێمه‌ دامه‌زراوه‌ . ته‌فسیرێک که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای خه‌یاڵ و فکر بنیاتنرا بێت، ته‌فسیرێکی دوور له‌ واقع و زانسته‌ و ته‌نانه‌ت ناشتوانێت دووباره‌ دنیا ته‌فسیر بکاته‌وه‌ . ئه‌وه‌ میتۆدی دیالکتیکی مارکسه‌ که‌ هه‌میشه‌و به‌رده‌وام ده‌توانێت دووباره‌ دنیا ته‌فسیر بکاته‌وه‌، چونکه‌ میتۆدی دیالکتیکی مارکس له‌ سه‌ر ئه‌و تێزه‌ بنیاتنراوه‌ که‌ هه‌م سروشت و هه‌م کۆمه‌ڵگه‌ له‌ گۆڕانکاری هه‌میشه‌یی و به‌رده‌وامدا ده‌بینێته‌وه‌. به‌و  پێوه‌ر و ڵۆژیکه‌ش،  ده‌بێت هه‌میشه‌ گۆڕانکارییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و سروشت شی بکرێنه‌وه‌ و سه‌رله‌نوێ ته‌فسیر بکرێنه‌وه‌.

پرۆسه‌ی ته‌جرید له‌ تیۆری مه‌عریفه‌ی مارکسدا، بریتییه‌ له‌ پرۆسه‌ی تێپه‌ڕ‌ین له‌ تایبه‌ته‌وه‌ بۆ گشت و له‌ گشتیشه‌وه‌ بۆ تایبه‌ت . ئه‌م پرۆسه‌یه‌ فکرییه ته‌جریدییه‌‌، بۆخۆی هه‌م شیکردنه‌وه‌یه‌ و هه‌م ته‌فسیره‌ . له‌و ڕووه‌ مارکس کێشه‌یه‌کی له‌گه‌ڵ ته‌فسیردا نییه،‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی به‌ختیار به‌ لنگه‌وقوچی لێیتێگه‌یشتووه‌ . کێشه‌ی سه‌ره‌کی مارکس له‌گه‌ڵ هه‌موو فه‌یله‌سوفه‌کاندا، به‌تایبه‌تی له‌گه‌ڵ فیورباخدا، کێشه‌یه‌ له‌ سه‌ر سه‌لماندنی ڕاستی و دروستی ته‌فسیر و تیۆری له‌ مه‌یدانی پراکتیکدا .

چۆن ئێمه‌ بتوانین ڕاستی و دروستی، زانستی بوون و نازانستی بوونی تیۆرییه‌ک بزانین یان بیسه‌لمێنین ؟ مارکس وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌مان له‌ تێزی دووه‌میدا له‌سه‌ر فیورباخ، به‌م شێوه‌یه‌ ده‌داته‌وه‌ : " ئه‌م پرسیاره‌‌ که‌ ئایا فکری مرۆڤ ڕاستیییه‌کی بابه‌تییه‌ یان نا، پرسیارێکی تیۆری نه‌بووه‌، به‌ڵکو پرسیارێکی پراکتیکییه‌. له‌ کرده‌وه‌دایه‌ که‌ مرۆڤ ده‌بێت ڕاستی و توانایی بیرکرنه‌وه‌که‌ی بسه‌لمێنێت . مشتومڕکردن له‌سه‌ر ڕاستی و ناڕاستی تیۆری، به‌دابڕاو و جودا له‌ پراکتیک، ته‌نها پرسیارێکی سکۆلاستیک(خوێندنگا)ییه‌. بڕوانه‌ :" کارڵ مارکس له‌ http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/theses/theses.htm  ". تیۆری به‌ دابڕاو له‌ پراکتیک مانایه‌کی نییه‌ . ته‌فسیرکردن که‌ به‌شێکه‌ له‌ تیۆری مه‌عریفه‌، به‌ بێ پراکتیک نرخ و مانایه‌کی نییه‌ . مێژووی مرۆڤایه‌تی، کۆمه‌ڵگه‌ و سروشت به‌ ته‌فسیر و تیۆری (هه‌رچه‌نده‌ که‌ تیۆرییه‌کان زانستیش بوو بن یان زانستیش بن) نه‌گۆڕاون‌ و نایشگۆڕێن، به‌ڵکو له‌ ڕێگای پراکتیکه‌وه‌ ده‌گۆڕێت . له‌ دیدگای مارکسه‌وه‌، تیۆری ده‌توانێت ڕێنماییکه‌ری پراکتیک بێت و تیۆری (به‌ هه‌موو جۆره‌کانییه‌وه‌) کاتێک ڕاستی و دروستی خۆی ده‌سه‌لمێنێت که‌ بگۆڕێت بۆ هێزێکی ماددی و له‌ سه‌ر ئه‌رزی واقع موماره‌سه‌بکرێت . ڕه‌خنه‌ی مارکس له‌ فه‌یلسوفه‌کان، به‌ته‌نها له‌ سه‌ر خودی ته‌فسیرکردنی ئه‌وان نییه‌ بۆ دنیا، به‌ڵکو له‌سه‌ر پراکتیکی مرۆڤه‌ وه‌ک هێزێکی ئاڵوگۆڕبه‌خش له‌ سروشت و له‌ مێژوودا. ڕه‌خنه‌ی مارکس له‌ فه‌یله‌سوفه‌کان، ته‌نها ڕه‌خنه‌یه‌کی تیۆری نییه‌ ، به‌ڵکو ڕه‌خنه‌یه‌کی پراکتیکیشه‌ . مارکس بڕوای وایه‌ که‌ کۆمه‌ڵگه‌و مێژوو له‌ ڕێگای به‌کاربردنی تیۆری و ڕه‌خنه‌وه‌ ناگۆڕێت، به‌ڵکو له‌ ڕێگای کرده‌وه‌ و پراکتیکی شۆڕشگێڕانه‌وه‌ ده‌گۆڕێت. به‌م شێوه‌یه‌ مارکس، نه‌ک ڕه‌خنه‌ له‌ چینه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌‌کان، به‌ڵکو " شۆڕش " ده‌کاته‌ میکانیزمی کۆتایی هێنان به‌ ده‌سه‌ڵاتی چه‌وسێنه‌رانه‌یان و  پراکتیکی شۆڕشێڕانه‌ به‌هێزی بزوێنه‌ری گۆڕانکاری کۆمه‌ڵگه‌و مێژووی مرۆڤ ده‌زانێت .

هه‌مان تێزی 11 ی مارکس له‌سه‌ر فیورباخ، جگه‌ له‌ هێڵه‌ فه‌لسه‌فییه‌ جیاکه‌ره‌وه‌که‌ی له‌ فه‌لسه‌فه‌ ئایدیالیستی و ماتریالیستییه‌کانی پێش خۆی، جگه‌ له‌ جه‌وهه‌ره‌ پراکتیکییه‌ ڕه‌خنه‌گرانه‌که‌ی، له‌هه‌مانکاتدا تێزێکیشه‌ بۆ گۆڕانکاری له‌ سروشت و له‌ مێژوودا. له‌ خوێندنه‌وه‌یه‌کی تیۆری و ئه‌بستراکدا ده‌توانم بڵێم که‌ گۆڕانی مێژووی مرۆڤ تا ئێستا، له‌ سه‌ر ده‌ستی فه‌یله‌سوفه‌کان و یان به‌ قه‌ولی به‌ختیار ڕۆشنبیره‌کان ڕووی نه‌داوه و ڕوویش نادات‌، ته‌نانه‌ت له‌سه‌ر ده‌ستی چینه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیش ڕووی نه‌داوه‌ و ڕوو نادات، به‌ڵکو له‌ ئه‌نجامی گه‌شه‌کردنی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ ڕوویان داوه‌ و ڕوو ده‌ده‌ن، که‌ چینه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و مێشکه‌ داناو زاناکانیش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئینسانی هێزه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێنان بوون له‌ هه‌ر قۆناغێکی دیاریکراوی مێژووییدا . ئه‌وه‌ی که‌ وتم تێڕوانینی ماتریالیستی مێژوویی مارکسه‌، به‌ڵام له‌ ئاستی تیۆری مه‌عریفه‌که‌یدا، شیکردنه‌وه‌ی دیاریکراو بۆ هه‌لومه‌رجی دیاریکراو، میتۆدی ته‌فسیریکردنی مارکسه‌ بۆ دیاریده‌و شته‌کان . ئه‌و میتۆده‌ ‌پشت ده‌به‌ستێت به‌ پرۆسه‌ی ته‌جریدی واقیعیانه‌ و ماددیییانه‌، نه‌ک ته‌جریدی دڵخوازانه‌و خه‌یاڵیانه‌ . له‌ هه‌مان پرۆسه‌ی ته‌جریدا، به‌ کۆمه‌ڵێک مه‌قولات و مه‌فاهیمی تیۆری ده‌گه‌ین که‌ وه‌ک ڕێنماییکاری پراکتیکی هوشیارانه‌  له‌ مێژوودا به‌کاریان ده‌به‌ین . ئه‌و میتۆده‌ دیالکتیکییه‌ی مارکس نه‌ک هه‌ر له‌باره‌ی خودی تیۆرییه‌که‌ی ئه‌وه‌وه‌‌ ڕاسته‌، به‌ڵکو له‌باره‌ی هه‌ر جۆره‌ تیۆرییه‌کی دیکه‌شه‌وه‌ ڕاسته‌و ته‌نانه‌ت خودی به‌ختیاریش ئه‌م ڕاستییه‌ به‌ دیوێکی دیکه‌دا دانپیاده‌نێت :[ بەواتایەکی دی ڕۆشنبیر گەر تیوری نەبوو ناتوانێت پراکسیسیشی هەبێت، مەبەستیشم لە تیور، ئەو تیورە ئامادە و حازربەدەستانەی وەک مارکسیزم نییە، بەڵکو مەبەستم لەو هەوڵە تیورایانەیە کە کادێرە فیکرییەکانی ناو کۆمەڵگایەک لە تێڕامانی ساتی مێژوویی خۆیانەوە و بە هاریکاری زانستەکانی دی بەرهەمیدەهێنن - به‌ختیار تیۆره، سیاسه‌ت، گۆڕان ] . کۆمیدیای باسه‌که‌ی به‌ختیار  له‌وه‌دایه‌ که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی نا ئاقڵانه‌‌ ئه‌و میتۆده‌ مارکسییه‌ قه‌بوڵ ده‌کات که‌ تیۆری چاودێر ده‌کات به‌ سه‌ر پراکتیکدا! . به‌ختیار به‌شێوه‌یه‌کی ناشیانه‌ هاتووه‌ باسه‌ کۆنه‌کانی مارکسیزمی له‌ باره‌ی تیۆری و پراکتیکه‌وه، یان له‌باره‌ی ڕۆڵی هوشیاری له‌ گۆڕانی مێژوویی و له‌به‌ره‌وپێشه‌وه‌بردنی خه‌باتی چینایه‌تیدا، یان باسی توخمی هوشیار له‌ ناوچینی کرێکاری دزیووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌کی ناقۆڵا و ناشیانه‌ ته‌عمیمی کردووه‌ به‌سه‌ر ڕۆشبیردا. باسی تیۆری و پراکتیک باسێکی کۆنی زیاتر له‌ سه‌دساڵه‌یه‌ که‌له‌ نێوان مارکسییه‌کانی دنیادا له‌ کایه‌دایه‌ و تازه‌ به‌ تازه‌ به‌ختیار کڵێشه‌سازییه‌کی ناشیانه‌ی له‌و باسانه‌کردووه‌ و به‌ نرخی ڕه‌خنه‌گرتن به‌ مارکس و مارکسیسته‌کانی ده‌فرۆشێته‌وه‌ !. ئه‌مه‌ش دزییه‌کی میتۆدییه‌ که‌ به‌ختیار له‌ مارکسیزمی کردووه‌ و له‌ دژی خودی مارکس به‌کاری ده‌باته‌وه‌ . ئه‌و‌ دزییه‌ فکرییه‌ی به‌ختیار هیچ شتێک نییه‌ جگه‌ له‌ گه‌ڕه‌لاوژێیه‌کی دیکه‌،چونکه‌ میتۆدی مارکسیزم ئه‌و میتۆده‌یه‌ که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی دڵخوازانه‌ له‌گه‌ڵ جیهانبینییه‌کی لیبراڵیدا ناگونجێت و به‌ تێڕوانینی لیبراڵیانه‌شه‌وه، به‌تایبه‌تی‌ له‌ بواری باس و لێکۆڵینه‌وه‌ سۆسیۆڵۆجییه‌کاندا، ناتوانرێت به‌شێوه‌یه‌کی زانستیانه‌و واقعیانه‌ کار به‌م میتۆده‌ بکرێت. گه‌مژانه‌تر له‌و دزییه‌ میتۆدییه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌ختیار پێی وایه‌ مارکسیزم ڕاکردنه‌ له‌ تیۆری :[ لێرەوە تیورییەکانی وەک « مارکسیزم و ناسیونالیزم وئیسلامگەرایی» هەرگیز تیورە نەبوون، بەڵکو ڕاکردنی بەردەوامبوون لە تیورە،خۆدزینەوەی عەقڵ بوون لە تیورە، ئەلتەرناتیڤی بیرکردنەوە بوون و مەکینەی غەیبکردن و بەلاوەنانی عەقڵ بوون- به‌ختیار هه‌مان وتار]. بزووتنه‌وه‌ی کوردایه‌تییه‌که‌ی تاڵه‌بانی و بارزانی، که‌ به‌ختیارو کۆمۆنیسته‌ حیکمه‌تیستییه‌کان به‌ ناسیۆنالیزمی پێناس ده‌که‌ن، له‌ مێژه‌ که‌ نووسه‌ری ئه‌م بابه‌ته‌ پێی ووتووه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی که‌لله‌ به‌تاڵ له‌ تیۆری و له‌مه‌عریفه‌ . ئه‌وانه‌شی که‌ خۆیان به‌ لایه‌نگرانی مارکس ناساندووه‌ له‌ کوردستاندا، له‌ ساڵی 1994دا پێم وتن ئێوه‌ حیکمه‌تیستین نه‌ک مارکسیسست . پاش یه‌ک ده‌یه‌ زیاتر خۆیان به‌وه‌ گه‌یشتن که‌ ئه‌وان حیکمه‌تیستن و ناوه‌که‌ی خۆیشیان گۆڕی بۆ حیکمه‌تیست . که‌لله‌ی به‌تا‌ڵ و بێ تیۆری  ئه‌وانیشم له‌ ووتارێکی ساڵی 1994دا، له‌ ژێر تایتڵی : (ڕوانگه‌ باوه‌کان بۆ پێکهێنانی حیزب و جیاوازییه‌کانمان) خسته‌ ڕوو . ئیتر من نازانم به‌ختیار مه‌به‌ستی له‌ کام مارکسیزمه‌ که‌ له‌ تیۆری ڕاده‌کات ؟ له‌ ڕاستیدا مارکسیزم له‌‌ ڕووی تیۆرییه‌وه‌  ئه‌وه‌نده‌جیهانبینییه‌کی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ که‌ له‌ 150 ساڵی ڕابردوودا، هه‌موو ناوه‌نده‌ ئه‌کادیمی و سیاسییه‌کانی دنیای به‌ ته‌واوی به‌خۆیه‌وه‌ سه‌رگه‌رم و سه‌ره‌گێژکردووه‌. ئه‌مڕۆیش ئه‌و سه‌رگه‌رمی و سه‌رگێژییه،‌ به‌ختیاریشی لولداوه‌ .

به‌ختیار عه‌لی فکری ئێمه‌ی دزیوه!‌

 به‌ختیار عه‌لی هه‌ر به‌دزیکردن له فیکری‌ نووسه‌رانی بیانییه‌وه‌ نه‌وه‌ستاوه‌ته‌وه‌، به‌ڵکو زۆر بێباکانه‌ دزی له‌ نووسه‌رانی ئه‌م بابه‌ته‌ش کردووه‌ که‌ له‌خواره‌وه‌ ده‌یخوێننه‌وه‌. به‌ختیار له ‌نووسراوه‌ی "تیۆر، سیاسه‌ت، گۆڕان، ده‌رباره‌ی سنووره‌کانی ئیلتیزام و بێباکی لای ڕۆشنبیران"دا، زۆر پرۆفیشناڵانه‌ دزیی فکری و میتۆدی له‌و نووسراوه‌یه‌ی ئێمه‌ کردووه ‌که ‌له‌ ساڵی 2003 له‌چه‌ند سایتێکی کوردیدا بڵاومانکرده‌وه‌. به‌ختیار پاش شه‌ش ساڵ ده‌یه‌وێت وا له‌خوێنه‌ر بگه‌یه‌نێت، که‌ ئه‌و داهێنانێکی  گرنگی له ‌بواری تیۆریی و کێشه‌کانی ڕۆشنبیری و ڕۆشنبیراندا کردووه‌!.

له ‌به‌شه‌کانی 1 تا 7 ئه‌م زنجیره‌ وتاره‌دا، پووچی و بێ مانایی زاراوه‌ و چه‌مکی ڕۆشنبیرم له‌ ده‌زگای فکری میتافیزیکی به‌ختیاردا خسته‌ڕوو. له‌م به‌شه‌یشدا مه‌به‌ستمه ‌سه‌رنجی خوێنه‌ر بۆ به‌راوردکردنێک له‌ نێوان ئه‌و نووسراوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ی ئێمه‌ و نووسراوه‌که‌ی به‌ختیاردا ڕابکێشم، تا هه‌موو لایه‌ک ئه‌و ڕاستییه‌یان بۆ ڕوونبێته‌وه‌، که‌ به‌ختیار چ دزییه‌کی فکری له‌ ئـێمه‌ کردووه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ ئاماژه‌ به ‌به‌های نووسینه‌که‌ی من و " که‌یهان عه‌زیز" بکات. بێگومان نووسینه‌که‌ی ئێمه‌ مۆرکی هه‌لومه‌رج و بارودۆخه‌که‌ی خۆی پێوه‌دیاره‌ و ده‌ستکاریکردنم له‌نووسینه‌که‌دا به‌ڕه‌وا نه‌بینی، چونکه ‌به‌ته‌نها موڵکی من نییه‌ و به‌ئیمزای من و که‌یهان عه‌زیز بڵاوکراوه‌ته‌وه‌. ته‌نها ده‌ستکارییه‌ک که ‌له ‌ده‌قی وتاره‌که‌دا کردوومه‌، ڕاستکردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ ئیملاییه‌کان، گۆڕینی فۆنته‌که‌ی بووه ‌له‌فۆنتی عه‌لییه‌وه ‌بۆ فۆنتی یونیکورد و دانانی 9 په‌راوێزه‌که ‌ئه‌و کات به‌بێ ئه‌وه‌ی ناوی هیچ نووسه‌ر و سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌و به‌ڕێوه‌به‌ری وێب سایتێک بهێنین، ئاماژه‌یه‌کی نه‌بینراو به ‌وتار و هه‌ڵوێسته‌کانیان ده‌که‌ین. له‌و 9 په‌راوێزه‌دا، که ‌له ‌بڵاوکردنه‌وه‌ی دووباره‌یدا بۆم داناوه،‌ ئاماژه‌ به‌ناوه‌کان ده‌که‌م . ئه‌و که‌سانه‌ی ‌که ‌‌له‌په‌راوێزه‌کاندا ناوه‌کانیانم ‌به‌دوای یه‌کدا ڕیزکردووه‌، ئه‌و که‌سانه‌ن که ‌ئێمه ‌له‌وێدا به‌شێوه‌یه‌کی ناڕاسته‌وخۆ داوماننه‌ته ‌به‌ر توانجی سیاسیی و ئه‌ده‌بی خۆمان.

پێویسته‌ ئه‌وه‌ش به‌بیر بهێنمه‌وه‌، که‌ کاک "عه‌لی سیرینی"ش ماوه‌یه‌ک له‌وه‌ پێش پێیڕاگه‌یاندم "به‌ختیار له‌هه‌مان نووسینی"ڕاکردن لە بۆشایی"دا دزییه‌کی له‌و به‌ڕێزه‌ش کردووه‌. ده‌قی ئه‌و ئیمه‌یڵه‌ی که ‌کاک "عه‌لی سیرینی بۆ منی ناردووه‌" به‌باشمزانی وه‌ک بابه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ له ‌ته‌نیشت ئه‌م بابه‌ته‌ی خۆمه‌وه ‌له ‌کوردستانپۆستدا دایبه‌زێنم.

کاک عه‌لی له ‌نامه‌که‌یدا، به‌کورتی به‌راوردێک ده‌کات له‌ نێوان وتارێکی خۆی، که‌ به‌ عه‌ره‌بیی نووسیوێتی، له‌گه‌ڵ وتاره‌که‌ی به‌ختیاردا ده‌کات، که‌ له‌ڕووی ناوه‌رۆکه‌وه‌ کتومت یه‌ک شتن، به‌ڵام به‌ختیار وه‌ک دزێکی ئه‌ده‌بی و فیکری پرۆفیشناڵ، به‌هه‌ندێک ده‌ستکاریکردن له‌شێوه‌ی داڕشتنه‌که‌یدا، فکره‌که‌ی کاک عه‌لیش ده‌دزێت و به‌ناوی خۆیه‌وه‌ تۆماری ده‌کات!.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی وتاره‌که‌ی کاک عه‌لی له ‌سایتی ئیلافدا، کلیک له‌سه‌ر ئه‌م لینکه ‌بکه‌:

 http://www.elaph.com/ElaphWeb/ElaphWriter/2007/2/214423.htm

له ‌وتاره‌که‌ی من و که‌یهانیشدا، قسه ‌له‌وه ‌ده‌که‌ین که ‌هه‌رکه‌س وتارێکی نووسی ڕۆشنبیر نییه‌، یان هه‌ر که‌س وه‌ک به‌ختیار دزییه‌کی ئه‌ده‌بی و فیکری کرد، ڕۆشنبیر نییه‌. که‌چی به‌ختیار هه‌مان فکری ئێمه‌ی هێناوه‌ و پاش 6 ساڵ ده‌دزێت، ده‌ڵێت:

[ یەکەمیان ڕۆشنبیر لە وەزیفە فیکرییە راستەقینەکانی دادەبڕێت، بە چەشنێک وای لێدێت هەر کەسێک هەندێ دێڕی لەسەر سیاسەت نوسی، یان بەدەنگی بەرز هەندێ هەڵوێستی سیاسی درکاند، خۆی لێدەبێتە ڕۆشنبیر، بەجۆرێک وای لێدێت لە بری ئەوەی ڕۆشنبیر هەڵوێست دروستبکات، واتە مەوقعییەتی فیکری نرخ بدات بە هەڵوێست، هەڵوێست خۆی دەبێت بە پیشەسازییەک کە ڕۆشنبیر دروستدەکات. لێرەوە ئەو نوسەرانە دروستدەبن کە جگە لەوەی تەسویقی هەڵوێستی سیاسی دەکەن، لە هیچ بوارێکی دیکەی دونیای فیکر و داهێناندا بەشدارییەکی دیکەیان نییە. دیارە دەکرێت مرۆڤ ڕێز لە هەڵوێستی ئەم نوسەرانە بگرێت، بەڵام ئەم ڕێزگرتنە نابێت بگاتە ئەو ئاستەی شوناسیان لەگەڵ ڕۆشنبیردا تێکەڵاوبکرێت. گەورەبوونی ڕوبەری میدیا لە دونیای ئێمەدا وایکردوە لەم ساڵانەدا هەزاران «هەڵوێستنوسی بێفیکر» لەدایکبوون کە شوێنی خۆیان لەگەڵ شوێنی ڕۆشنبیردا لێتێکچووە. ئەم گروپە گرنگی خۆیان و مەترسی خۆشیان هەیە، گرنگییەکەیان ئەوەیە کاتێک بە کۆ وەریاندەگرین دەتوانین شتێک لە سەر ئاڕاستەی «ڕای گشتی» لە کۆمەڵگادا بخوێنینەوە، واتە ژمارەی هەرە زۆری نوسینی ئەم گروپە هیچ ناخاتە سەر مێژووی داهێنان و فیکر و نوسین –به‌ختیار تیۆره‌، سیاست، گۆڕان]

من هیچی دیکه ‌ناڵێم و لێره‌وه‌ داوا له‌خوێنه‌ر ده‌که‌م که‌ به‌شی کۆتایی ئه‌و نووسینه‌ی خواره‌وه، ‌ئێمه‌(نووسین و ووتار بڵاوکردنەوە یاخود گاڵتە کردن بە نووسین و ڕۆشنبیری؟) بخوێنێته‌وه ‌تا بزانن به‌ختیار چ دزێکه ‌و چۆن بێشه‌رمانه‌ دزی فکری له ‌نووسه‌رانی دیکه ‌ده‌کات به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاماژه ‌به‌ سه‌رچاوه‌که‌ی بکات. فه‌رموون له‌گه‌ڵ نووسینه‌که‌ی من و که‌یهان عه‌زیز، که ‌له‌ساڵی 2003 دا بڵاومانکردۆته‌وه‌*.

نووسین و ووتار بڵاوکردنەوە یاخود گاڵتەکردن بە نووسین و ڕۆشنبیری؟

خۆڕۆشنبیرکردن و بوون بە نووسەر پرۆسەیەکی دژوار، ئاڵۆز و درێژخایەنە . پاش زیاتر لە هەژدە ساڵ خوێندنەوەی بەردەوام وچڕ و پڕ لە هەموو بوارەکانی ڕۆشنبیری دا و شەونخونی کردن و مەترسی دانە بەرخۆ و یارکردن بە ئاگر، هێشتا ئێمە خۆمان بە خوێنەرێکی باش دەزانین تا نووسەرێکی باش . نووسەرێکی باش و سەرکەوتوو ئەو کەسەیە کە زۆربخوێنێتەوە و کەم بنووسێت . کاری نووسین وەک ئەو گۆمە وایە کە قووڵاییەکەی تاناو قەدمان دێت، بەڵام خوێندنەوە ئەو دەریا قووڵەیە کە ئێمە هەرگیز ناتوانین بگەینە خاڵی مەبەست . نووسین، هەروەک ژیان خاڵی سەرەتاو کۆتایی خۆی هەیە، بەڵام خوێندنەوە خاڵێکی بێ کۆتاییە. دیسان خوێندنەوەش تەنها پێوەری بوون بە نووسەر و ڕۆشنبیر بوون نییە،بەڵکو لە تەنیشتی ئەوەوە پێوەرێکی تر هەیە کە نووسەر پێوانە دەکات، ئەویش ئەوەیەکە تۆ تواناییەکانی خۆتت هەڵسەندگاندبێت و بزانیت لە کامە بواری ڕۆشنبیریدا دەتوانیت ئەسپی خۆت تاو بدەیت . دەکرێت وێنەیەکی گشتی لە زۆربوارێکی ڕۆشنبیری دا بەدەست بهێنیت و بە دیواری خانەکانی مێشکتەوە هەڵیان بواسیت (بۆ نووسەر بەدەستهینانی ئەو وێنەیە زەروری یە) ، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە تۆ لەو بوارانەدا بتوانیت بە سەرکەوتوویی بنووسیت و نوسینەکانت تینوێتی خوێنەر بشکێنێت . ڕۆشنبیری وەک درەختێکی بەرزە . ئێمە دەتوانین هەموو لق و پۆکانی درەختەکە ببینین، بەڵام ناتوانین بەسەر هەمووی دا سەربکەوین، چونکە دەکەوینە خوارەوە و ملی خۆمان دەشکێنیین و چەند لقێکی دیاریکراوی دەرختەکەیش دەشکێ و بەم کارەش هەم زیان لە خۆمان دەدەین و هەم لە جوانی درەختەکەیش کەم دەکەینەوە . لەمەوە دەگەینە ئەو ئەنجامە کە ڕۆشنبیری مەیدانێکی فراوان و بێ سنورە، توانای مێشکی مرۆڤیش سنووردارە . لە بەرئەوە، نووسەری باش، ئەو نووسەرەیەکە پسپۆڕی لەو بوارە ڕۆشنبیرییەدا بە دەست دەهێنێت کە بۆخۆیی دیاریکردووە .

نووسەرێکی باش و سەرکەوتوو ئەوکەسەیە کە بەپێی مزاج و ئارەزووە تایبەتییەکانی خۆی نەنووسێت و ووشەی بێ ناوەرۆک ڕیز نەکات و خوێنەر تووشی بێزاری و مەلەل نەکات . نووسەری سەرکەوتوو ئەو کەسەیە کە لە سەر حسابی پڕکردنەوەی کاتە بۆشەکانی خۆی کاغەزو قەڵەم بە دەستەوە نەگرێت و بۆ کوشتنی کاتی خەڵکی تریش لاپەڕەی سپی ڕەش نەکاتەوە . بۆ نووسەرێکی سەرکەوتوو، ووشەکان و ڕستەکان و پەرەگرافەکان و تەنانەت نوقتەو فاریزەکان و نیشانەی پرسیارو سەر سووڕمانەکانیش بێ پەیوەندی و بێ مەبەست و بێ ئامانج نین و ئەوانە هەموویان لە پەیوەندی یەکی ئۆرگانی دا لەگەڵ هەستەکانی نووسەردان . بەرهەمەکانی نووسەرێکی سەرکەوتوو، ئەنجامی ئەو کارو کاردانانەوەیە کە لە دنیای ماددی دەرەوەی فکری ئەودا ڕوو دەدەن و ئەمیش لە ڕێگای سۆزو هەستەکانییەوە و لە ڕێگای پێنووسەکەیەوە وێنایان دەکات و سەرنجی خوێنەریان بۆ ڕادەکێشێت . کاری نووسین ، کارێکی هونەری یە، واتە نووسەر بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی دەبێتە هونەرمەندێکی وێنەگر و نیگار کێش ، بەڵام بەم جیاوازییەوە کە ئەم نە کامێرای پێیەو نە فڵچەو ڕەنگەکان . نووسەرێکی باش و سەرکەوتوو، دەتوانێت ڕووداوی دڵتەزێنی وەک کوشتنی بە ئەنقەستی منداڵێک لەمنداڵدانی دایکدا بەجۆرێک وێنه‌بکات و سۆزی خوێنەری لە سەر ببزوێنێت کە لە کورت ماوەدا بێت یان لە درێژماوەدا گۆڕانکاریەک لە یاساکانی تاوانکاریدا بەدی بهێنێت .

تۆ ناتوانیت فەیلەسوف ولێکۆڵەرەوەیەکی وەک هیگڵ ، کانت ، دیکارت ، فیورباخ، سارتەر، نیتچە، پۆپەر، جاک دریدا،داریوشی شایگان و بابەکێکی ئەحمەدی بیت و لە هەمان کاتیشدا ڕۆمان نووسێکی وەک پۆشکین، تۆڵستۆی یەشارکەمال و هیدایەت و عباسی مەعروفی بیت"1" .. تۆ ناتوانیت ڕەخنەگرێکی سیاسی و زمانناسێکی وەک چۆمسکی بیت، لە هەمان کاتیشدا شاعیرێکی وەک موزەفەر نەواب، شاملۆ و گۆران و نالییەک بیت و ڕۆژێک ستایشی دیموکراتی وعیلمانی بوونی سەرانی سیاسیی کورد بکەیت و ڕۆژێکی دیکە بۆستایش کردنی بۆش و مارنیز میعر بهۆنیتەوە "2 " .. تۆ ناتوانیت شێخ ڕەزای سیاسەت و چاخانە ئەلکترۆنی یەکەی " پێشکەوتوخوازان " بیت و لە هەمان کاتیشدا مارکس بە شاگردی خۆت ڕانەگریت، لە سەر ئەزموونی کۆمۆنەی پاریس و بزووتنەوەی کرێکاری و سۆشیالیستی فەڕەنسا و بەنووسینی دووپەڕەونیو! لە قسەی بێدەست و پا، پەڕتووکی) جەنگی ناوخۆیی لە فەڕەنسا1871) ی مارکس و (دەوڵەت و شۆڕش)ەکەی لینین بکەیتە گۆرانییە فۆلکلۆرەکان و چیرۆکەکانی مەلا نەسرە دین"3".. تۆ ناتوانیت چیرۆک نووسێکی سەرکەوتووی وەک سەمەدی بەهرەنگی و حسەین عارف بیت و لە هەمان کاتیشدا لێکۆڵەرەوەیەک بیت لە سیاسەتی جیهانی و ڕۆژێک لە بارەی گڵۆباڵبزەیشنەوە بنووسیت و ڕۆژێکی تر ببیتە دەرهێنەرێکی سینەمایی و لەیلا عەلەویمان پێ بناسێنیت و بۆمان بهێنیتە کوردستان" 4".. تۆ ناتوانیت شاعیرێکی سەرکەوتووی وەک فەروغ فەروغ زاد و محەمەد عومەر عوسمان بیت و لە هەمان کاتیشدا خۆتمان لێبکەیتە لێکۆڵەرەوەیەکی کۆمەڵایەتی و ووتارمان لە بارەی کێشەکانی ژنانەوە بۆ بنووسیت، یان ڕۆژێکی تر ببیتە سۆسیۆڵۆجیست و هۆیەکان و ئەنجامەکانی ئەنفالمان بۆ شیبکەیتەوە، یان لێمان ببیتە ئابووریناسێک و شیکردنەوەی ئابووریمان بخەیتە بەرچاو"5".. تۆ ناتوانیت بەو ئاستەکەم ونزمە لە ڕۆشنبیریتەوەو بەو بێئاگاییە ئاکادیمیەتەوە لە پرەنسیپەکانی نووسین و ڕۆژنامەگەری ببیتە سەرنووسەری گۆڤارێک، یان ڕۆژنامەو سایتێکی ئینترنێتی بەپێزو سەرکەوتوو"6".. تۆ کەپاش پێنج ساڵ لەدانانی سایتێک ، تائێستایش سەروتار و ناونیشانی ووتارت لێدەبێتە یەک شت و جیاوازی نێوانیان نازانیت، هەقی خۆتە سانسۆری نووسینی نووسەرانێکی بەئەزموون بکەیت و دێڕی لێکەم بکەیتەوە ، یان بۆی زیاد بکەیت و هەرچی کۆلکە نووسەر و نەخوێندەواری وەک خۆیشت هەیە ئەلبومێکیان بۆ بکەیتەوە"7" .. تۆ بەو سکتاریزم و ئەقڵە تەسکە حیزبییەتەوە ، کەسانسۆری فکری و تەنانەت ناوی نەیارانی ڕێکخراوەکه‌ت دەکەیت لە سایتە جوانەکەتەوە، لە پۆلیسێک و ئاسایشێک وحیزب اللەییەکی جێ بەجێکەری یاسای دژی ئازادی فکر قەبیحتر دێیتە بەرچاوان و هەرگیزیش سایتەکەت نابێتە بروسکەیەک لە ئاسمانی ڕۆشنبیری کوردی وسۆشیالیستی دا"8" .. تۆ .. تۆ ......

ناوەندی ڕۆشنبیری کوردی بووەتە مەزادخانە و کاراکتەری بە ناو ئەدیب و ڕۆشنبیر و نووسەرەکانیشی لە کاراکتەری دەڵاڵەکانی مەزادخانەکان دەچێت . ئەو کەسەی کە ئەمڕۆ و لەم کاتەدا، لەمەزادخانە کەدا فەرش دەفرۆشێت، ئەوا سبەینێ و لەهەمان کات ژمێری دیاریکراودا بیبینەرەوە ، دەبینیت تەلەفیزۆن و سەلاجە و تەباخی عەشتار دەفرۆشێت و دوو بەیانیش قەمسەڵەی ئەمریکی و پەتووی سەربازی خستووەتە هەڕاجەوە . بۆ دەڵاڵێکی مەزادخانەکان گرنگ نییە کە چ جۆرەکاڵایەک دەفرۆشێت و تاچەندە بەکەڵکی کڕیارەکەی دێت، بەڵکو گرنگ ئەوەیە کە کڵاوێک لە سەری کڕیار دابنێت و لەم ڕێگایەشەوە دەرامەدی دابین بکات و ئیسپاتی بوونی خۆی بکات لە بازاڕدا و ئەوە کە ئەو دەتوانێت شتە بێ کەڵکەکان بفرۆشێتەوە بەخەڵکانی گێلتر لەخۆی .... بەناو نووسەر و ڕۆشنبیرەکانی ئەمڕۆیش هەمان کاراکتەریان هەیە . گرنگ ئەوەیە کە ئەو، ناوو وێنەی خۆی لە سەر گۆڤارو ڕۆژنامەو سایتێک دا ببینێتەوە وپێ ی بڵێن نووسەرە !! ، ئیتر ئەوە گرنگ نییە کە چ بابەتێکی بێناوەرۆک و بێ پێزی دەرخواردی خوێنەرداوە .. گرنگ ئەوە نی یە کە ناوەرۆکی بابەتەکەی چەندە دوورە لە ناونیشانەکەیەوە .. گرنگ ئەوەیە کە ئەو بوونی خۆی وەک کچێک بەرانبەر بە شاعیرە ناسک و شۆخەکەی ڕەقیبی بسەلمێنێت کە ئەمیش توانای دارە دارەو گڕوگڤەی نووسین و ووتارنووسینی تیامەوەتەوە و شەخسیەتە ناودارەکانی جیهانی عەرەبیش لە جوانی و شۆخ و شەنگی یەکەی سەرسام بوون !! .. گرنگ ئەوەیەکە ئەوی مۆدێڕن و ئەمی پۆست مۆدێڕن توانیوییانە ببنە دەزگایەکی فۆتۆکۆپی دەستی دوو و توانای کۆپی کردنەوەی شێواویان لە نووسین و پەڕتووکەکانی بیریار و ئەدیبە کانی دنیا (بەتایبەتی نووسەر وئەدیب و شاعیرە فارسەکان) هەیە. دزی کردنی ئەدەبی و فکری بۆ ئەوان عەیبە نییه‌، چونکە کۆمەڵگەکەمان بە قەیران و هەژاری مەعریفی و ڕۆشنبیری دا تێپەڕ دەبێت و مۆدێل، مۆدێلی بازاڕی ئازادیشە!..گرنگ ئەوە نییە کە تاچەندە پسپۆڕ و سەرکەوتووە لەو بوارەدا کە لە بارەیەوە نووسیوویەتی، گرنگ ئەوەیە خۆی وانیشان بدات کە ئەو لە فەلسەفە ، ئابووری، سیاسەت،زمان، ئەدەب، هونەر ، فکر و عەولەمە و عەلەوی و هەموو زانستە بەشەرییەکان دەزانێت9.... لەڕاستی دا ئەو کارە نابەجێیەی کە ئەو بەناو ڕۆشنبیر و نووسەرانە دەیکەن هیچ شتێک نییە جگە لە تووش بوون بە ڤایرۆسی عەشقی خۆ بوون و خۆدەرخستن . ئەمانە نە ڕۆشنبیرن و نە نووسەرن .. ئەمانە وەک ڤایرۆسی سارس چوونەتە جەستەی ڕۆشنبیرییەوە و ئەگەر کۆنترۆڵ نەکرێن هەموو لقەکانی رۆِشنبیری لە ناو دەبەن .. ئەمانە نەئەیانەوێت ڕۆشنبیری خەڵکی کورد ببەنە سەرەوە و نە ڕەوتێکی ڕۆشنبیری مۆدێرێن قەوارە بگرێت .. ئەمانە گروپێکی گاڵتەگەران بە ئەدەب و هونەر و فکرو سیاسەت . ئەوانە تووشی نەخۆشی یەکی سایکۆلۆجی بوون و دەیانەوێت بە گاڵتە کردن بە ڕۆشنبیری و بەنووسینی هێڵنج ئامێز چارەسەری نەخۆشییەکانیان بکەن.... ئەمانە پێویستیان بە چارەسەر کردنی زانستیانە هەیە بۆ ئەوەی لەوە زیاتر ژینگەو پێگەی ڕۆشنبیری کوردی پیس نەکەن و چیتر نەک هەر گاڵتە بەخۆیان، بەڵکو گاڵتەش بە رۆشنبیری و سەرمایەی مەعنەوی مرۆڤایەتی نەکەن .

قسەی خۆمم کرد ، ڕۆحی خۆمم ڕزگار کرد- وەرگیراو لە نامیلکەی " ڕەخنە لە بەرنامەی گۆتای کارڵ مارکس " .

١٧ی ئەگۆستی ٢٠٠٣

سەرچاوەو په‌راوێزه‌کان:

1. Jonah Goldberg, Liberal Fascism. New York, 2009, p284.

2. Jonah Goldberg, Liberal Fascism. New York, 2009, p 24.

3. Jonah Goldberg, Liberal Fascism. New York, 2009, p303.

١. مه‌به‌ستمان له‌" به‌ختیار عه‌لی " بوو له‌و کاته‌دا که‌ئه‌م نووسراوه‌مان نووسی .

٢. مه‌به‌ستمان نووسه‌ری خۆفرۆش و داته‌پیوو " حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌ن " بوو .

٣. مه‌به‌ستمان " عه‌لی مه‌حمود " ی ناوه‌ندی چاک بوو که‌بابه‌تێکی له‌سه‌ر کۆمۆنه‌ی پاریس نووسی بوو له‌ساڵی 2003 دا .

٤.مه‌به‌ستمان " کازیوه‌ساڵح بوو " که‌له‌و ساڵانه‌دا چیرۆکی ئاشقیخۆبوونی ده‌نووسیه‌وه‌.

٥. مه‌به‌ستمان " مه‌هاباد قه‌ره‌داغی " خۆفرۆش بووکه‌له‌ساڵی 2003 دا له‌هه‌موو ئاوازێکی ده‌خوێند تا تواناییه‌کانی خۆی له‌بواری نووسین و گه‌مژه‌یه‌تیدا بۆ ماڵی بارزانی ده‌ربخات و باشتر بیکڕن .

٦. مه‌به‌ستمان هه‌موو سه‌رنووسه‌ری گۆڤار و ڕۆژنامه به‌ناو ئازاده‌‌کانی کوردستان بوو که‌هه‌تا ئه‌مڕۆیش به‌تووندی سانسۆرمان ده‌که‌ن .

٧.مه‌به‌ستمان له‌عومه‌ر فارسی به‌ڕیوه‌به‌ری کوردستانێت بوو که‌نووسینێکی لاقرت کردبووین و تێبینییه‌کی بێسه‌روبنیشی له‌سه‌ر ئه‌م نووسینه‌دانابوو .

٨. مه‌به‌ستمان حه‌میدی به‌ڕێوه‌به‌ری سایتی بروسکه‌ی کۆمه‌ڵه‌که‌ی عه‌بدوڵائاغای موهته‌دییه‌.

٩. مه‌به‌ستمان گروپی ڕه‌هه‌ندییه‌کان و چه‌ند که‌سێکی دیکه‌یه‌ که‌ ناویان له‌سه‌ره‌وه‌ هاتووه‌‌.