هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<October 2014>
SuMoTuWeThFrSa
2829301234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930311
2345678


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
ئەمریکاو ڕوسیا لە جەنگی ساردی یەکەمەوە بۆ جەنگی ساردی دووەم


img3/2/2012 12:00:00 AM
تاهیر ساڵح شه‌ریف:

لەگەڵ هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤییەت لە ساڵی ١٩٩٠ دا، سەرانی ئەمریکاو ئەوروپا دوایین پێکی سەرکەوتنیان لە جەنگی سارددا نا بەسەریانەوە و ئاهەنگی  مەرگی سۆڤیەت و بلۆکە بە ناو سۆشیالیستییەکەیان بە سەرکەوتنی یەکجاری مۆدێلی ئابوریی بازاڕولیبراڵیزم بەسەر سەرمایەداری دەوڵەتی ژێر ناوی سۆشیالیزمدا گێڕا .

جۆرج بوشی باوک لە وتارێکیدا بە بۆنەی داگیرکردنی کوەیت لەلایەن سوپای ڕژێمی بەعسەوە، مژدەی لەدایکبوونی " سیستەمێکی نوێی جیهانی " بە گوێی خەڵکی دنیادا . لە سیستەمی نوێی جیهانی بوشدا، بڕیاربوو بەسەرکردایەتی بێ ڕەقیبی ئەمریکا، جیهانێکی ئارام و دوور لە پشێوی و ئاژاوە دروستبکرێت، بەڵام دنیای دوای کۆتایی جەنگی سارد، بوو بە دنیایەکی خوێناوی، نا ئارام و پڕ لە ئاژاوە .

بوش لە ڕۆژگارێکدا قسەی لەو سیستمە جیهانییە نوێیە دەکرد کە ڕژێمەکانی وڵاتانی سەر بە کەمپی سۆشیالیزمی جۆری سۆڤیەتی یەک بە دوای یەکدا هەرەسیان دەهێنا و ئەوە بۆ هەر چاودێرێکی سیاسیی وردبین ڕوون بوو کە وڵاتی یەکێتی سۆڤیەتیش لە پرۆسەی ئەو داڕوخان و هەڵوەشانەوەیە بەدەر نابێت . داڕوخانی سۆڤیەت نەک بۆ بوشی باوک، بەڵکو بۆ گەمژەترین کەس کە سەروکاری لەگەڵ سیاسەتدا هەبوو، شایانی پێشبینکردن بوو .

لەکاتێکدا کە ئەمریکاو ڕۆژئاوا سەرمەستی داڕوخانی سۆڤیەت و کەمپەکەی بوون، لەم دیو سنوورە داڕوخاوەکانی سۆڤیەتەوە، دەوڵەتی چین بە ئارامی خەریکی گەشەپێدانی تەکنەلۆجیا و پرۆسەی بەرهەمهێنان و ئابورییەکەی بوو . چین بە دوای مردنی ماوتسی تۆنگ و بە دیاریکراوتر لە ساڵی ١٩٧٨ وە بووە جێگای سەرنج و پشتیوانی ئەمریکاو ئەوروپا . پێدانی زانیاری تەکنەلۆجی و پشتیوانی بازرگانی لە چین، سیاسەت و تاکتیکێکی ئەمریکاو ڕۆژئاوا بوو تا ناکۆکی نێوان سۆڤیەت و چین قوڵتربکەنەوە و پەکین وەک گەورە هێزێکی ئابوریی و سەربازی بەرامبەر بە مۆسکۆی سەردەمی جەنگی سارد ڕابگرن. حکومەتی بە ناو کۆمۆنیستی چینیش زۆر هوشیارانە ئەو درزو کەلێنەی نێوان سۆڤیەت و ڕۆژئاواییەکانی بۆ گەشەکردنی ئابوریی و تەکنەلۆجی خۆی قۆستەوە .

بە دوای داڕوخانی بلۆکی بە ناوسۆشیاڵیستی ئەوروپای ڕۆژهەڵات و بەدوای ئەوەدا کە ئەمریکا دەیویست لە ڕێگای هێزنواندنی سەربازییەوە لە یگۆسڵاڤیای پێشوو، عێراق و ئەفغانستاندا ڕۆڵی سەرکردایەتی تاک لایەنەی بەسەر جیهاندا بسەپێنێت، لە هەمانکاتدا چینیش خەریکی داپۆشینی بازاڕەکانی جیهان بوو بە کاڵای هەرزان بەهای خۆی . هیندستان وبەرازیلیش پرۆسەیەکی وەک ساڵانی هەشتای چینیان بە پشتبەستن بە هێزی مرۆیی و زانستی خۆیان تەی دەکرد . ڕوسیاش پاش لەقەیرانێکی سیاسیی و حکومەتی، کە بەدوای هەڵوەشانەوەی سۆڤیەت و حوکمڕانی سەردەمی بۆریس یەڵتسندا لەگەڵیدا بەرەو ڕوو ببوەوە، لەسەر دەستی فلادمیر پوتین و حیزبەکەیدا، لە هەموو بوارەکاندا خەریکی خۆ نوێکردنەوەو خۆبنیاتنانەوە بوو. زیرەکی پوتین لەوەدا بوو کە لە ماوەی ١٢ ساڵی ڕابردوودا خۆی بە کێشە نێودەوڵەتییەکانەوە خەریک نەکردو تەنها خەریکی بنیاتنانەوەی سیستەمی ئابوریی، سیاسی و سەربازی ناوخۆی ڕوسیا بوو. پوتین کێشە نێودەوڵەتییەکانی وەک عێراق و ئەفغانستانی  بەجێهشتبوو بۆئێران، سوریا و پاکستان تا ئەو وڵاتانە ئەمریکاو ئەوروپا لەگەڵ قەیران و بن بەستێکی سەربازیدا بەرەو ڕوو بکەنەوە، لەم لایشەوە بەتەواوی لەگەڵ چین، هیندو بەرازیلدا نزیک بۆیەوە و بە مەبەستی دروستکردنی بلۆکێکی ڕانەگەیانراوی ئابوریی و تەکنەلۆجی بەهێز بەرامبەر بە ئەمریکاو ڕۆژئاوا، هەر ڕۆژە زیاتر خۆی لە جەمسەرە ئابورییە بەهێزە تازە پێگەشتووەکانی ئاسیاو ئەمریکای لاتین نزیک دەکردەوە . 

پاش هەموو ئەو گٶڕانکاریانە لە جێگاو ڕێگای نێودەوڵەتی و نێوخۆیی ڕوسیادا، جارێکی دیکە مەیل و غروری خۆبەزلزانی ڕوسی لەسەری سەرانی کرملیندا زیندوو بۆیەوە . لە بارودۆخێکی لەو جۆرەدا، ئەوەی کە بە بیری سیاسەتمەداران و ستراتیژیستەکانی ئەمریکادا نەدەهات سەربەرزکردنەوەی خێرای ڕوسیا بوو بەرامبەر ڕووداوە ناوچەیی و جیهانییەکان .

ئەمریکییەکان لەکاتی  هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت و کرانەوەی ڕوسیا لەبەردەم ئابوریی بازاڕی ئازاددا، بیریان لەوە نەدەکردەوە کە ئەو وڵاتە دەتوانێت بەزوویی هەستێتەوە و دەست بە شەڕە قۆچ لەگەڵ ئەمریکادا بکات .

 ئەو مەترسییەی کە سیاسەتمەداران و ستراتیژیستەکانی ئەمریکا بە دوای هەڵوەشانەوەی سۆڤیەتدا بیریان لێدەکردەوە، ژاپۆنێکی خاوەنی تەکنەلۆژی زەبەلاح، یەکێتی ئەوروپا، دراوی هاوبەش و بازاڕی هاوبەشی ئەوروپا بوو . ستراتیژیستەکانی ئەمریکا ئەوەندە سەرنجیان لەسەر ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا چەقی بەستبوو، تەنانەت خەریک بوو چینیشیان وەک ڕوسیا دەخستە خانەی فەرامۆشییەوە !.

ستراتیژی ڕانەگەیاندراوی ئەمریکا لە دوای هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤییەت و بە دیاریکراوتر لە دوای داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە، ئەوە بوو کە لە ڕێگای دروستکردنی جەنگە ناوچەییەکان و میلیتاریزمەوە، ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا بخاتە ژێر چەتری سیاسەتی جیهانی خۆیەوە . ئەمریکا لە ڕێگای هەمان سیاسەتەوە دەیویست باڵا دەستی ئابوریی، سیاسیی و سەربازی خۆی بەسەر جیهاندا ڕابگرێت و ئەو دوو جەمسەرە ڕەقیبە ئابورییەی ( ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا ) لە بازاڕی جیهانیدا بەچۆکدا بهێنێت، بەڵام ئەوە یەکێک بوو لە حساباتە هەڵە ستراتیژییە جیهانییەکانی ئەمریکا، کە دواتر دووچاری قەیرانێکی ئابوریی کوشندەی کرد .

ئەمریکا بودجەیەکی زۆری بۆ ماشێنی جەنگی، سەربازی و فەزاییەکەی تەرخانکرد، بەڵام چین، هیندستان، بەرازیل، ڕوسیا، ئەندۆنیزیا، کۆریای باشور و تەنانەت تورکیاش، هەلە مێژووییە ئابورییە جیهانییەکەیان قۆستەوە . لەکاتێکدا کە ئەمریکا سەرگەرمی بەهێزکردنی سوپا، تەکنەلۆژی سەربازی و فەزایی خۆیی بوو لە بەرامبەر ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپادا، وڵاتانی ناوبراو بە ئارامی خەریکی پڕکردنی بازاڕەکانی جیهان بوون لە کاڵای هەرزان بەها و بەستنی کۆنتراکتە ئابوریی و بازرگانییەکان !. لەم پرۆسەیەدا ئەمریکا کەوتە سەر ڕێگایەک کە یەکێتی سۆڤیەت لەساڵانی پەنجای سەدەی بیستەم تا سەرەتای ساڵی ١٩٩٠ بڕی بووی . ئەمریکییەکان ئەزمونیان لە سۆڤییەتییەکان وەر نەگرت .

 بە دوای کۆتایی جەنگی جیهانی دووەمدا، سۆڤییەتییەکان ویستیان لە ڕێگای دروستکردنی سوپایەکی زەبلاح و پەرەدان بە تەکنەلۆجیای سەربازی و فەزاییەوە، خۆیان وەک زلهێزێکی جیهانی لەبەرامبەر ئەمریکاو ڕۆژئاوادا پێناس بکەن و بازاڕەکانی جیهانی بە تۆپزی موشەکە  بالستیکییەکان لە ژێر دەستی خۆیاندا ڕابگرن، بەڵام ئەم سیاسەتەی سۆڤییەتییەکان نەک هەر بووە هۆی ئەوە کە لە بواری بەرهەمهێنانی کاڵا نا سەربازییەکاندا دوا بکەون و بازاڕی جیهانی بۆ کاڵا ئەوروپی، ئەمریکی، ژاپۆنی، چینی و کۆریەکان بەجێبهێڵن، بەڵکو بووە هۆی ئەوەش کە ئابوریی یەکێتی سۆڤییەت و کەمپەکەی لەگەڵ قەیرانێکی ئابوریی  کوشندەی ئەوتۆدا بەرەو ڕوو بکەنەوە کە هەڵوەشانەوەی سۆڤیەت بەدوای خۆیدا. ئەمریکا هەمان سیناریۆی سۆڤییەتییەکانی بەرامبەر بە ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا دووبارەکردەوە . ئەنجامی دووبارەکردنەوەی ئەم سیناریۆیە لەلایەن ئەمریکاوە ئەوەبوو کە ئابوریی ئەو وڵاتەی لەگەڵ قەیرانێکی ئابوریی ئاڵۆزدا بەرەو ڕووکردۆتەوە و درێژەکێشانی قەیرانی ئابورییەکەی کاریگەری قورسی لەسەر تەکنەلۆژیا سەربازی و فەزاییەکەشی داناوە و چاوەڕێ دەکرێت دامەزراوەیەکی فەزایی وەک " ناسا "ش لەگەڵ شکستدا بەرەو ڕوو بکاتەوە .

جەنگی ساردی دووەمی ئەمریکا دژ بەڕوسیا و چین   

هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت و کۆتایی جەنگی ساردی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا، ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا دەکاتە مەترسی دووەم بەسەر باڵادەستی ئەمریکاوە لە جیهاندا . ئەم قۆناغە لە ناکۆکییە ناوخۆییەکانی سیستەمی سەرمایەداری ئیمپریالیستی، قۆناغێکە لەترس و دڵەڕاوکێی ئەمریکا بەرامبەر بە ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا بۆ لێسەندنەوەی سوکانی ڕابەرایەتی جیهان . ستراتیژیست و بیریارەکانی ئەمریکا، ڕژێمە دیکتاتۆرەکان و ئەلقاعدە دەکەنە ناوەندی ساغکردنەوەی کێشەکان، قەیرانە سیاسییەکان و تەوەرە شەڕانگێزەکان .  ئەلقاعدەو ڕژێمە دیکتاتۆرەکان کرانە مەترسییە دەستکردەکان بەسەر ئاسایش و ئارامی ناوچەیی و جیهانییەوە !. لەم قۆناغەدا دەبێت ئەمریکا سەرکردایەتی سەربازی و سیاسیی جیهان بکات بۆ بنەبڕکردنی تیرۆر و ئاشوب لە ناوچە گرنگ و پڕ بایەخەکانی جیهاندا . سوپای ئەمریکا پەلاماری ڕژێمی تاڵیبان و ڕژێمی بەعس دەدات و ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپاش دەچنە ژێر پەڕوباڵی ئەمریکاوە . پاش٨ ساڵ لە داگیرکاری و لەشکرکێشی بۆ سەر ئەو دوو وڵاتە، ئەمریکا، جگە لە خەرجکردن و بەهەدەردانی سەرمایەیەکی خەیاڵی و زیانی مرۆیی، سەرکەوتنێک مسۆگەر ناکات . لەم پریۆدەدا، ئابوریی ئەمریکا لە قۆناغی ڕکودەوە دەگوازێتەوە بۆ قۆناغی ئەزمەیەکی قوڵتر . ئەزمەکە یەکێتی ئەوروپا و ژاپۆنیش دەگرێتەوە، بەڵام ئابوریی و بەرهەمهێنانی چین، ڕوسیا، هیندستان، بەرازیل، تورکیا، تایوان، ئەندۆنیزیاو سەنگاپور دەکەونە  دەرەوەی بازنەی قەیرانەکەوە، یان کاریگەرییەکی درێژماوەی لەسەریان نابێت .   

دەستپێکردنی قەیرانی ئابوریی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٨دا و گواستنەوەی خێرای قەیرانەکە بۆ سیستەمی ئابوریی و بەرهەمهێنانی ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا، ئەو بومەلەرزەیە بوو کە بیرمەندان، ستراتیژیستەکان و سیاسەتمەدارانی ئەمریکای لە مۆتەکەی ژاپۆن و یەکێتی ئەوروپا ڕزگارکردو لەو خەوە ترسناکە ڕایچڵەکاندن کە ئەوروپا و ژاپۆن ئەو مەترسییە گەورەیە بن  بەسەر ڕۆڵی تاکلایەنەی ئەمریکا لە جیهانی دوای جەنگی سارددا .

لەگەڵ دەستپێکردنی قەیرانی ئابوریی ٢٠٠٨دا بوو کە ئەمریکییەکان لەو ڕاستییە تێگەیشتن ئەو مەترسییەی هەڕەشە لە ئیمپراتۆریەتی جیهانی وڵاتەکەیان دەکات، نەک یەکێتی ئەوروپا و ژاپۆن، بەڵکو چین، ڕوسیا و هیند و بەرازیلە . ئەمریکاو هاوپەیمانە ئەوروپییەکانی لە ئەفغانستان و عێراقدا سەرگەرمی جەنگ بوون، بەڵام چین، ڕوسیا، هیندو بەرازیلیش بە ئارامی و بە ببێ هیچ زیانێکی گیانی و مالی بازاڕەکانی ئاسیای ناوەندی، خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، قەفقاز، ئەوروپای ڕۆژهەڵات، ئەفریقا، ئەمریکای لاتین و بەگشتی جیهانیان لێواو لێوکرد لەکاڵا هەرزان بەهاکانی خۆیان !. ئەم گۆڕانکارییە دراماتیکییە لە هاوکێشە ئابورییەکانی جیهاندا بووە هۆی ئەوە کە ئیمپریالیزمی ئەمریکا چاو پخشێنێتەوە بە ئامانجەکانی سیاسەتی میلیتاریستی خۆی لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئامانجێک کە خۆی لە چۆکدادان بە ئەوروپاو ژاپۆنە دەبینییەوە. ئەم چاوگێڕانەوەیەی ئیمپریالیزمی ئەمریکا بە ئامانجەکانی سیاسەتی میلیتاریستی خۆیدا، بووە هۆی ئەوە کە چین و ڕوسیا بکاتە نیشانە .   جەنگی ئەفغانستان و عێراق، یان بە واتای ئەمریکییەکان " جەنگی تیرۆر " و " تەوەرەی شەڕانگێزی "، دەبووایە بگۆڕێت بۆ " جەنگی لاوازکردنی ڕەقیبە ئابورییە نوێ"یەکان، کە چین و ڕوسیا جەمسەرە سەرەکییەکەیان پێکدەهێنا.

 چین و ڕوسیا لە داگیرکردنی بازاڕەوە بۆ دروستکردنی بەربەست لەبەردەم میلییتاریزمی ئەمریکادا

 ئەمریکا لە جەنگی عێراقدا نەیتوانی ئامانجەکانی خۆی بەدیبهێنێت . بەرهەمی ڕوخاندنی ڕژێمی بەعس، ڕژێمی ئیسلامی ئێران چنییەوە . سەرباری زەرەو زیانێکی ئابوریی و گیانی، ئەمریکا لە عێراقدا ناچار بە پاشەکشەکرا . پاشەکشەکردنی ئەمریکا لە عێراقدا، بە کردەوە بە قازانجی باڵادەستی کۆماری ئیسلامی  ئێران بەسەر ئەو وڵاتەدا تەواو بوو . لە دواشیکردنەوەدا، باڵا دەستی کۆماری ئیسلامی ئێران بەسەر بارودۆخی سیاسیی عێراقدا، باڵادەستی چین و ڕوسیایە بەسەر عێراقدا . لە ئەفغانستانیشدا ئەمریکا هیچ سەرکەوتنێکی ستراتیژی بەدەستنەهێناوە و ئاسۆی سەرکەوتنی دیار نییە . لە جەنگی ئەفغانستاندا، ئەمریکا هاوپەیمانێکی ناوچەیی لە مێژینەی خۆی ( پاکستان )ی لەدەستدا . پاکستان و ئێران توانیان گەمە بە وەرەقەی تاڵیبان و ئەلقاعیدە بکەن، کە دوو فاکتەری گرنگن لە شکستپێهێنانی یەکجاری سیاسەت و ستراتیژی ئەمریکا لە ئەفغانستاندا . دەوڵەتی پاکستان لەو ڕاستییە تێگەیشت کە دوای ئەفغانستان و ئێران، نۆرەی پەلاماردانی ئیسلام ئابادە لەلایەن ئەمریکاو ناتۆوە . دەوڵەتی پاکستان ڕووە چین وەرچەرخا . وەرچەرخانی ئیسلام ئاباد بەرەو پەکین، بەکردەوە بە واتای دروستکردنی بەربەستێکی ناوچەیی دیکەیە لە بەرامبەر هەر جۆرە خۆنزیککردنەوەیەکی سەربازی ئەمریکا لە سنورەکانی چین .

لە ساڵی ٢٠٠١دا  ئەمریکا قیرقیزستان، ئازەربەیجان و تاجیکستانی وەک ترانزێت بۆ جەبهەی ئەفغانستان بەکار هێنا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٧ – ٢٠٠٨دا ئەمریکا دەیویست ئەو هێڵە ترانزێتە بۆ خۆ نزیکردنەوەی سەربازی لەسنورەکانی چین، ڕوسیا و ئێران بەکاربهێنێت . هاوکاتیش دەوڵەتی جۆرجیای وەک دومەڵێک لە بن هەنگڵی ڕوسیادا هەڵئاوساند . ئۆکرانیا، پۆڵەندا و مۆڵداڤیاش لەلایەن یەکێتی ئەوروپا و ئەمریکاوە دژ بە ڕوسیا بەکارهێنران . گوشارێکی زۆریش خرایە سەر ڕژێمی ئێستای بێلاڕوسیا تا دەست لەدەسەڵات بەربدات و حکومەتێکی پەیڕە ئەمریکی لەجۆری حکومەتی پۆڵەندا لە مینسیکدا بێتە سەر کار . ئامانج لەو سیاسەتەی یەکێتی ئەوروپا [ کە بۆخۆی نەخشەیەکی ئەمریکییە و بە یەکێتی ئەوروپا جێبەجێی دەکات ] ئەوە بوو کە ڕوسیا لە کیشوەری  ئەوروپادا بە تاک بخەنەوە، بەڵام ئەلکساندەر لۆکانشکۆی سەرۆک کۆماری ڕوسیای سپی، وەک هاوپەیمانێکی مۆسکۆ و فلادمیر پۆتین، تەسلیم بە گوشارەکانی یەکێتی ئەوروپا نەبوو، کە تا هەنوکەش بەرامبەر بە گوشارەکانی یەکێتی ئەوروپا مقاوەمەت دەکات .

ڕوسیا و چین بە دەرککردن و تێگەیشتن لە نەخشە شەیتانییەکانی ئەمریکا، هەنگاو بە هەنگاو دەستیانکرد بە دروستکردنی بەربەست لە بەردەم سیاسەتەکانی ئەمریکادا . ئێرانیان پڕ چەککرد . دەوڵەتی کۆریای باکوریان وەک دەوڵەتێکی سەرشێتی خاوەن چەکی ئەتۆمی و بالستیکی بەرامبەر بە ئەمریکا وهاوپەیمانەکانی لە ئۆقیانوسی ئارامدا دەستپێوەگرت. لە ئەفغانستانیش پاکستانیان ڕاکێشایە جەمسەری ڕووبەڕووبوونەوەی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەمریکادا. سوپای ڕوسیاش پەلاماری جۆرجیایدا و دومەڵەکەی بن هەنگڵی تەقاند، کلک و گوێی میخائیل ساکاشڤلی سەرۆکی جۆرجیان بڕی و دوو پارچە لە خاکی جۆرجیان لەسەر نەخشەی ئەوڵاتە سڕییەوە . ئەم ڕووداوە یەکەمین هێزنواندنی ڕوسەکان بوو بەرامبەر  بە ئەمریکاو  یەکێتی ئەوروپا. لە سەرانسەری سنورەکانی ڕوسیاو ئەوروپایشدا بنکەی موشەکی و بەرگریکارانەی خۆی بەهێزکرد . لە درێژەی ئەم ڕووداوو ئاڵۆگۆڕانەدا، شۆڕشەکانی تونس و میسر ڕوویاندا . ڕوخانی بن عەلی و موبارەک، وەک دوو دیکتاتۆری نۆکەری ئەمریکاو ئەوروپا، سەرەگێژەیەکی دیکەی کاتی بۆ ئەمریکاو ئەوروپا دروستکرد، بەڵام  ئەمریکا بەزووی هەوڵیدا ئەو دوو ڕووداوە بە قازانجی ستراتیژی دژی ڕوسی و دژی چینی خۆی بشکێنێتەوە . پەلاماردانی لیبیا و ڕوخاندنی ڕژێمی قەزافی، تاکتیکێکی ئەمریکاو ئەوروپا بوو بۆ چەواشەکردنی گەلی ناڕازی عەرەب  و پیشاندانی ئەوە کە ئەمریکاو ئەوروپا پشتگیری لە گەلانی ئازادیخواز دەکەن لە دژی دیکتاتۆرە دەسەڵاتدارەکان !.. لە لایەکی دیکەشەوە تاکتیکێک بوو بۆ لێدان لە نفوز و بەرژەوەندییەکانی ڕوسیاو چین لە باکوری ئەفریقا و خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا . ئەم تاکتیکەی ئەمریکا، واتە پەروەردەکردنی دیکتاتۆر و لێدان لە دیکتاتۆر، دەیتوانی دوو بەربەستی ڕوسی و چینی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا هەڵبگرێت . ئەو دوو بەربەستەش بریتی بوون لە ئێران و سوریا . لەسەر بەرنامەی ئەتۆمی ئێرانیان خستە ژێر گەمارۆ ئابورییەکانەوە، لە سوریاش ئۆپۆزسیۆنێکی چەکداری ئیسلامی کۆنەپەرستیان بە پاڵپشتی قەتەر، سعودییە و تورکیا دروستکرد و ویستیان لەڕێگای ئەنجومەنی ئاسایشەکەشیانەوە شەرعیەتی هێرشکردنی سەربازی بۆ سەر سوریا بەدەستبهێنن، بەڵام ڕوسیاو چین، کە لە ڕووداوی ڕوخاندنی قەزافیدا دۆڕاندبوویان، ڕوخانی ڕژێمی ئەسەدیان ڤیتۆ کرد . ئەم ڤیتۆکردنە، ئیعلانی جەنگی ساردی دووەمی نێوان ڕوسیاو ئەمریکاو ڕۆژئاوا بوو لەسەر دابەشکردنەوە، یان هەیمەنەکردن بەسەر ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

ئایا جەنگی ساردی نێوان ڕوسیاو ئەمریکا دەگۆڕێت بە جەنگێکی گەرم ؟

بە درێژایی نزیک بە ٦٠ ساڵ لە جەنگی ساردی نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا بەسەرکردایەتی ئەمریکاو سۆڤیەت، بەڵام ئەو جەنگە نەگۆڕا بۆ جەنگێکی جیهانی و سەرئەنجام بە هەڵوەشانەوەی یەکێتی سۆڤیەت کۆتایی پێهات . هۆکارێکی سەرەکی نەگۆرانی ئەو جەنگە ساردە بۆ جەنگێکی جیهانی، ئەوە بوو کە ڕژێمی سەرمایەداری ئیمپریالیستی دەیتوانی بە ئاسانی قەیرانە ئابورییە دەورەییەکانی خۆی تێپەڕبکات، بەڵام گەشەکردنی تەکنەلۆجیای زانیاری و دیجتاڵیزەکردنی پرۆسەی بەرهەمهێنان لە سێ دەیەی ڕابردوودا، پرۆسەی کەڵەکردنی سەرمایەی بەجۆرێک خێراکردووە کە بواری بۆ سەرلەنوێ بەرهەمهێنانەوەی قازانج و زێدەبایی نەهێشتۆتەوە و ئابوریی ئەمریکاو ڕۆژئاوا و تەنانەت جیهانیشی نەخۆش خستووە . ئابوریی نەخۆش و پەککەوتەی ئەمریکاو ڕۆژئاوا، تەنها لە ڕێگای بەرپاکردنی جەنگێکی ناوچەیی بەرفراوان، یان جەنگێکی جیهانییەوە  ڕزگار دەکرێت، بەڵام جەنگێکی جیهانیش لەسەردەمی موشکە بالیستیکی و ئەتۆمییەکاندا، نەک بوونی دانیشتوانی وڵات و ناوچەیەک، بەڵکو بوونی هەموو مرۆڤایەتی دەخاتە ژێر پرسیارەوە . ئایا قازانجپەرستی سەرمایەداری ئیمپریالیستی ئەم ڕیسکە بە ژیانی مرۆڤایەتییەوە دەکات ؟ بێگومان ڕژێمی سەرمایەداری و چینی بۆرژوازی باڵادەست لەم ڕژێمەدا، لە پێناوی قازانجپەرستی و کەڵەکەکردنی سەرمایەدا باکی بە ژیانی مرۆڤایەتی نییە . پەرپاکردنی دوو جەنگی جیهانی یەکەم و دووەم و سەدان جەنگی گەورەو بچووکی دیکە  لە  ٣٠٠ ساڵ تەمەنی ڕژێمی سەرمایەداریدا، گەواهی ئەوڕاستییە دەدات  کە ئەم ڕژێمە لە پێناو قازنج و کەڵەکەکردنی سەرمایەدا، باکی بە نابودکردنی ژیانی مرۆڤایەتی نییە . بەمحاڵەشەوە، جەنگێکی جیهانی نوێ تارمایییەکە کە بەسەر سەرماندا هاتوچۆ دەکات . چەند ئاماژەیەک پێمان دەڵێن کە جەنگێکی جیهان لە حاڵەتی ڕووداندایە . ناکۆکی ناوخۆیی دەوڵەتە ئیمپریالیستەکان لەسەر  بەدەستهێنانی باڵا دەستی جیهانی لە حاڵی تووندبوونەوەدایە . ڕوسیاو چین، ئەمریکاو یەکێتی ئەوروپا وەک  دوو جەمسەری ئەم ناکۆکییە ئیمپریالیستییە  کەوتونەتە بەرامبەر یەکترەوە . سوریا، ئێران،  بیلاڕوسیا، کۆریای باکور و پاکستان بوونەتە ناوەندی ساخکردنەوەی ئەو کێشمەکێش و ململانێ قازانجپەرستییە ئیمپریالیستییەی نێوان ئەمریکا و ئەوروپا لەلایەک و چین و ڕوسیاش لەلایەکی دیکەوە . بۆیە بەدوور نازانرێت، جەنگی ساردی ئێستای نێوان جەمسەر ئیمپریالیستییەکان لەسەر ڕوخاندن، یان مانەوەی ڕژێمە فەرمانڕەواکانی ئەو وڵاتانە  بگۆڕێت بەشەڕێکی ڕاستەوخۆ و ڕووبەڕوو لەگەڵ یەکتردا، کە ئەوەش ئاسایشی جیهانی بە گشتی دەخاتە مەترسییەوە و بەکردەوە جەنگی سێیەم جیهانی بەرپا دەبێت . تەنها ئەو شتەی کە بەر بەم جەنگە جیهانییە بگرێت، ڕێکەوتنی زلهێزە ئیمپریالیستەکانی جیهانە لەسەر دابەشکردنەوەی نا هاوسەنگی ناوچە ستراتیژییەکانی جیهان، ( بە تایبەتی خۆر هەڵاتی ناوەڕاست و باکوری ئەفریقا )، واتە پشکی شێر بۆ ئەمریکاو ئەوروپا،  کەمترین بەشیش بۆ ڕوسیا و چین، یان بە واتایەکی دیکە هێشتنەوەی هاوکێشە سیاسیی و جیۆپۆڵیتیکیە کۆنەکان وەک خۆیان، کە مانای پراکتیکی ئەمەش یەکسان دەبێت بە جەنگێکی ساردی درێژ خایەن و خەڵکی ناوچە جێ ناکۆکەکانی نێوان نفوزی ڕوسیا، چین، ئەمریکاو ئەوروپا باجەکەی دەدەن و ڕژێمە کۆنەپەرست و دیکتاتۆرەکانی وڵاتانی ئەو ناوچانەش لەلایەن هەریەکێک لە زلهێزە ئیمپریالیستییەکانەوە بەهێز دەکرێت دژ بە دانیشتوانەکەی  .

1.3.2012

تۆرۆنتۆ