هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<September 2018>
SuMoTuWeThFrSa
2627282930311
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30123456


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
کێشەی کورد لە : ستراتیژی " یەکگرتووی ئیسلامی " دا بـــــــــــــــــــزانـن !


img10/28/2011 12:00:00 AM
تاهیر ساڵح شه‌ریف:

پێشـەکی

بوونی ئیسلام، وەک بیروباوەڕێکی ئەفسانەیی لە ناو نەتەوەی کورددا، ڕیشەیەکی مێژوویی قوڵی هەیە و دیاریدەیەکی نوێ نییە، بەڵکو دیاریدەیەکی کۆنە کە بە درێژایی زیاتر لە هەزار ساڵە بونیاد و ژێرخانی فکری مرۆڤی کوردی پێکهێناوە .

لەسەرەتادا، بڕوا هێنانی مرۆڤی کورد بەم ئاینە لەڕووی قەناعەت و بەشێوەیەکی دڵخوازانە نەبووە، بەڵکو بەزۆری سەرەنێزە و شمشێر و لە ڕێگای داگیرکارییەوە هێنراوەتە ناو کوردستانەوە و کراوەتە بیر و باوەڕی گشتی مرۆڤی کورد و دانیشتوانی ئەم سەر زەوییە . لەو ڕووەوە، دەکرێت بگوترێت کە لە باری مێژوویییەوە، ئاینی ئیسلام، ئاینێکی بەزۆر سەپێنراوە بەسەر مرۆڤی کورددا . بیرو ڕایەکیش کە بەزۆری سەرەنێزە و نووکی شمشێر بەسەر هەر نەتەوەیەکدا بسەپێنریت، ئەوا ئەو بیر و باوەڕە ناتوانێت خزمەت بە پرۆسەی پێشکەوتنی مێژوویی ئەو نەتەوەیە بکات، چونکە وەک ئاشکرایە ئاینی ئیسلام، چ لەڕووی پراکتیکەوە و چ لە ڕووی ناوەرۆکەکەیەوە، هەر لە سەرەتاوە ئایدیای پاشکۆیەتی کەڵتوری نەتەوەی کوردی بە یەکێک لە پایە بنچینەییەکانی ( ئیسلامی بوون ) ی کەسایەتی کورد بە نەتەوەی ( عەرەب )ە وە جێخستوەو تەنانەت هەتا ئەمڕۆش ئەم بیری پاشکۆیەتییە لە ئەقڵی ئیسلامی فۆندەمینتاڵیستی کورددا ڕەنگ دەداتەوە و پەیڕەوی لێدەکرێت.    

 ئەوەی کە لە پێشەوە وتم ڕاستییەکی بابەتی و مێژوویییە و مشتومڕ هەڵناگرێت، بەڵام هیچ یەکێک لە گروپ و حیزبە ئیسلامییەکانی ئەمڕۆی کۆمەڵی کوردستان ئامادە نییە ددان بەو ڕاستییەدا بنێت کە ئەم ئاینە هەم بەزۆری سەرەنێزە کراوەتە بیروڕای گشتی نەتەوەی کورد و هەم سیاسەتکردن لە ژێر پەردەی ئەو ئایدۆڵوژیایەدا بە واتای پاشکۆیەتی کردنە لە هزری عەرەبەکانی نیمچە دورگەی عەرەبی هەزار ساڵ لەوەپێش. گروپ و حیزبە ئیسلامییەکانی کوردستان نەک هەر ئەوەش نا سەلمێنن، بەڵکو لەوەش خراپتر دەیانەوێت ئەم ئاینە لەگەڵ هەموو بنەماکانی ژیانی کۆمەڵایەتی، سیاسیی و کڵتوری ئەم کۆمەڵگه‌یەدا ئاوێتە بکەن و ژیانی مۆدێرنی مرۆڤی کورد بگێڕنەوە بۆ ئه‌و ڕۆژگارە تاریک و دواکەوتووانه‌ ئیسلام بە سەر نیمچە دورگەی عەرەبدا فه‌رمانڕه‌وایه‌تی ده‌کرد، کە ئەمەش لەگشتییەتی خۆیدا  هەڕەشەو مەترسییەکە هەم بۆ سەر هەموو ئەو پێشکەوتنە جۆراو جۆرانەی کە نەتەوەی کورد بەخۆیەوە بینیویەتی لە سەد ساڵی ڕابووردوودا و هەم ئەو داب و نەریتە پێشکەوتووانەی کە لەگەڵ هەلومەرجی ژیانی مەدەنییانەی ئەم سەردەمەدا دێنەوە بخەنە ژێر هەڕەشەی فەوتان و لە ناوچوونەوە .لەم ڕووە دەکرێت  بڵێم کە نەک " ئاینی ئیسلام " بەڵکو سەر بەرز کردنەوە و تەشەنەسەندنی خێرای حیزب و گروپە ئیسلامییەکان لەپاش ئازاری ( 1991 )ەوە، دیاریدەیەکی سیاسیی ـ کۆمەڵایەتی " نوێ " یە لەڕێڕەوی بۆ دواوە گێڕانەوەی کۆمەڵگەی کوردستان بەرەو سەردەمە تاریکەکانی مێژوو .

ئەم خاڵە سەرنج ڕاکیشە کە ئەمڕۆ " ئیسلام " کراوەتە چوارچێوەیەکی ئایدۆلۆژی و ڕێکخراوەیی  بۆ کۆبوونەوەی ڕابەران و بیریارانی ئەم ئاینە تا لەم ڕێگایەوە جەماوەر بۆ ململانییەکی سیاسیی و تەنانەت سەربازیش بە ئاقاری گەیشتن بە ئامانجە سیاسیی وچینایەتییەکانیان و بەدیهێنان و چەسپاندنی بەرژەوەندییە ماددی و ئابوورییەکانیان لە کۆمەڵی کوردستاندا کۆبکەنەوە . 

     هەوڵ و تێکۆشانی ڕابەرانی سیاسیی ئاینی ئیسلام بۆ لە قاڵبدانی ژیانی مەدەنییانە لە کۆمەڵگەی کوردستاندا، ڕێگای بۆ ئەوە خۆشکردووە کە نەک هەر سیاسەت و ستراتیژی حزب و گروپە سیاسییەکانیان بخرێتە ژێر شیکردنەوە و هەڵسەنگاندنی ڕەخنەگرانەوە، بەڵکو بە ناچاری خودی " ئاینی ئیسلام " یش کەوتووەتە بەر هێرشی ڕەخنەگرانەی تووندی کەس و لایەنە ڕۆشنبیرییە پێشکەوتووخوازەکانی کوردستانەوە، چونکە لە کاتێکدا کە گروپ و ڕێکخراوە ئیسلامییەکان خۆیان بە میراتگری " پێغەمبەر " و " خەلیفە " کان بزانن و " قورئان " بکەنە بەرنامەی کاری سیاسیی و حیزبی خۆیان، ئەوا ناکرێت کە ڕەخنەگرانی ڕەوت و گروپە ئیسلامییەکان لە ڕەخنەکانی خۆیاندا نەگەرێنەوە سەر  ئەو سەرچاوە و دەقانەی کە ئەوان پشتی پێدەبەستن و ئیلهامی سیاسیی خۆیانی لێوەردەگرن و کردوویانەتە دەستوری کاری خۆیان . لەم ڕووەوە، هەر ڕەخنە و هێرشێک کە بکرێتە سەر " ئاینی ئیسلام " لەلایەن مارکسییەکان و ڕۆشنبیرە عەلەمانیەکانەوە، ئەوا ئەوان لێی بەرپرس نین و جووڵانەوە و حیزبە ئیسلامییەکانی کوردستانیش لێی بەرپرسن و دەبێت قەبووڵی ئاکامە سیاسیی و فکرییەکانی ڕەخنەکانی نەیارانیان بکەن*.

     ئەم نامیلکەیەی بەردەستیشتان، کە وەڵامیکە بە کاک " ئەبوبەکر عەلی " و " یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان " لە مەڕ کێشەی نەتەوایەتی کورد و کێشەکانی دیکەی ئەم کۆمەلگایە، بە ناچاری دەچێتە خانەی ڕەخنەگرتن لەو مەرجەعه‌ فیکریانەی کە نووسەری نامیلکەى " کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوو " دا ئیلهامی سیاسیی خۆی لێوەرگرتووە، یان ئیلهامی سیاسییان لێوە وەردەگرێت . لەم ڕووەوە من دەستپێشکەر نیم لەو ڕەخنانەی کە ئاراستەی ئاینی " ئیسلام" ی دەکەم، بەڵکو خودی کاک " ئەبوبەکر " بەرپرسە لەو کێشەیە، چونکە وەک ووتم ئەوان زەمینە خۆشکەرن بۆ دەربڕینی هەڵویستێکی سیاسیی و ڕەخنەیەکی فکری لەو جۆرە بەرانبەر بە ئاینی ئیسلام .

تاهیر ساڵح شەریف

                                                                                                                                        28/10/1999 سلێیمانی             

 

"یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان " زادەی چ بارودۆخێکەو درێژە پێدەری چ سیاسەتێکە ؟

بەر لەوەی وەڵامیکی تایبەتی و دیاریکراو بدەینەوە بە هەمان پرسیاری سەرەوە، پێویستە ئاماژەیەکی گشتی بەو ڕاستییە بابەتی و سیاسییە بکەین کە " یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان " و هەموو ڕەوتە ئیسلامییەکانی تری کوردستان خۆیان لە چوارچێوەی بزووتنەوەیەکی سیاسیدا دەبیننەوە کە لە مێژووی سەدەی بیستەمدا بە " ئیسلامی سیاسیی " ، یاخود بە " پان ئیسلامیزم " ناوزەد کراون و ناسراون . 

     بەبڕوای من، فاکتەری سەرەکی قەوارەگرتن و سەر هەڵدانی ئیسلامی سیاسیی، لە شێوە زۆر سەرەتاییەکەی خۆیدا، دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی داگیرکردن و هێرشی ئابووری، سیاسیی و کەلتوری ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوا بۆسەر ووڵاتانی ئیسلامنشین .

     هاتنە ناوەوەی کاڵاو شمەکی هەرزان بەهای ووڵاتانی پیشەسازی ڕۆژ ئاوا و هێرشی پەیتا پەیتای ئابووری سەرمایە ئیمپریالییەکان لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، بووە هۆی وێران کردن و تێکشکاندنی شێوەی بەرهەمێنانی پیشەیی دەستی لە شارەکانی ووڵاتانی ئیسلام نشیندا .

     بۆ بەرگرتن بە هێرشە ئابوورییەکانی سەرمایەداری پیشەسازی و ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوادا، هاوکاتی ئەوەش داگیرکردن و نیمچە داگیرکردنی سەربازییانەی سەر زەوییە ئیسلامییەکان، بووه‌ هۆی ئه‌وه‌که‌  بەشێک لە ووردە بەرهەمێنەرانی ووڵاتانی ئیسلامنشین  ده‌ستبکه‌ن به‌ دەربڕینی ناڕەزایەتییەکی ئابووری ـ سیاسیی بەرانبەر بە ئیمپریالیزم و سیاسەتە ئیستعمارییەکان . ئەو بارودۆخە ئابووری، کۆمەڵایەتی  و سیاسییە نوێیە، زەمینەی ئەوەی فەراهەم هێنا کە پیاوانی ئاینی و خوێندکارە ئاینییەکان( کە حوجرەی مزگەوتی شارەکان ناوەند و شوێنی کۆبوونەوەیان بوو ) تێکەڵ بە ڕووداو و کێشە کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کۆمەڵگه‌کانیان ببن و لەو تێکەڵ بوونەشدا، بە ناوی بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ " خاچ پەرستەکان " دا، ئاڵای " جیهاد "یان لە دژی ئیمپریالیزم بەرز کردەوە و بەمشێوەیە ئەو بزووتنەوەیەی کە پێی دەگوترێت " ئیسلامی سیاسیی " لە جۆری هەرە سەرەتایی خۆیدا قەوارەی گرت و لە ڕەوتی ئاڵوگۆرە جیهانی و ناوچەیییەکانی دواتری سەدەی بیستەمدا بووە بزووتنەوەیەکی سیاسیی کە حیزب و ڕیکخراو و گروپی جۆراو جۆری هێنایە سەر شانۆی ململانێ سیاسیی و فکرییەکانی ووڵاتانی ئیسلامنشینەوە.

لەڕووی ئابورییەوە، دەکرێت بلێم کە " پان ئیسلامیزم  " لە قۆناغی یەکەم و سەرەتایی خۆیدا، هیچ شتێک نییە جگە لە نارەزایەتییەکی ئابووری ـ کۆمەڵایەتی توێژی ووردەبورژوازی تەقلیدی ووڵاتانی ئیسلامنشین بەرانبەر بەو جێگا و شوێنە ئابوورى و چینایەتییە نالەبارەی کە سەرمایەداری پیشەسازی و ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوا لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدابۆی دروستکردبوو . لەڕووی سیاسیی و کەڵتوریشەوە، ناوەرۆک و تایبەتمەندی " پان ئیسلامیزم " لە قۆناغی سەرەتایی و تەنانەت تاکو ئەمڕۆش، بریتییە لە دژایەتیکردنی هەموو نەریت و بەها ڕۆژئاوایییەکانی وەک ( ئەدەب ، هونەر ـ بە تایبەتی مۆسیقا و سینەما و گۆرانی و  سەما ـ فەلسەفە، سیاسەت، زانستەکانی کۆمەڵناسی، ئایدیایەکانی وەک سۆشیالیزم ، لیبرالیزم، جل و بەرگ و تاد ... )  

" پان ئیسلامیزم " لە و قۆناغەیدا و لەو شێوەیەی خۆیدا، هەموو دەسکەوتە ئابووری، سیاسیی  و لایەنە شارستانییەکانی ڕۆژ ئاوا ڕەتدەکاتەوە و ئەوانە بە فەرهەنگی ( بت پەرستەکان، جولەکە و خاچ پەرستەکان ) لە قەڵەم دەدات و دژیان دەوەستێتەوە ... لە بەرانبەریشدا خوازیاری گەڕانەوەی ڕەسەنایەتی، بەهاکان و شارستانیەتی ئیسلامییە بە سەرکۆمەڵدا . بەشێوەیەکی گشتی، دەکرێت بلێم کە " پان ئیسلامیزم " لە قۆناغی سەرەتایی خۆیدا زادەی ئەو ناڕەزایەتی کۆنەپەرستانە ئابووری، سیاسیی و کەلتورییەیە کە پارێزگاری لە دواکەوتووترین بەرژەوەندییە ئابووری ـ چینایەتییەکانی توێژی ووردە بورژوازی تەقلیدی لە ووڵاتانی ئیسلامنشیندا دەکات بەرانبەبە بەهێرشی تێکشکێنەرانەی سەرمایە پیشەسازی و سەرمایەی مۆنۆپۆڵی ڕۆژئاوا بۆ سەر سیستەم و شێوەی بەرهەمهێنانی کاڵایی و پیشە دەستییەکان لە شار و لادێکاندا، بەڵام لەگەڵ گۆڕانکارییە ئابووری، کۆمەڵایەتی، سیاسیی و فکرییەکانی ووڵاتانی ئیسلامنشیندا و کێشرانیان بۆ خولگەی ئابووری و بازاری ڕژیمی سەرمایەداری جیهانی، دەبینین کە " پان ئیسلامیزم "، یان بە زمانە باوەکەی ئەمڕۆ " ئیسلامی سیاسیی " ش پێ دەخاتە قۆناغی دووەمی ژیانی سیاسیی خۆیەوە و " ئاینی ئیسلام " دەبێتە چوارچیوەیەکی ئایدۆلۆژی، سیاسیی و حیزبی کە بەرژەوەندییە ئابووری ـ سیاسییەکانی توێژیکی دواکەوتووی بورژوازی ووڵاتانی ئیسلامنشین لە خۆیدا جێدەکاتەوە .

     ئەم " ئیسلامە سیاسی " یە نوێیە، بە پێچەوانەی " ئیسلامی سیاسیی " تەقلیدییەوە، لە ڕووی ئابوورییەوە دژایەتی کاڵا و شمەکی بیانی و سەرمایە مۆنۆپۆلییەکانی ڕۆژ ئاوا ناکات و بە گۆشت و ئێسقانەوە شێوەی بەرهەمێنانی ئابووری سەرمایەداری قبوڵ دەکات و ئەم ڕژێمە بەرهەمێنانە بە ڕژێمێکی خوا کرد و شەرعی و قابیلی دەسکارینەکردن دەزانێت و چەوسانەوە و ژێر دەستەیی چینی کرێکار بە دابەشکردنێکی خودایی دەزانیت بۆ بەندەکانی لەسەر زەویدا، بەڵام لەڕووی سیاسییەوە ( لە هەندیک لایەندا نەبێت ـ بۆ نموونە بەشداریکردنی گروپە ئیسلامییەکان لە پەرلەماندا بە مەبەستی بە دەستەوەگرتنی دەسەڵاتی سیاسیی ) هەمان تایبەتمەندی " ئیسلامی سیاسیی " تەقلیدی هەیە، واتە سیفەتی دژی سۆشیالیستی و دژی عەلمانی و خۆی درێژە پێدەدا . ئەم قۆناغە لە ژیانی " ئیسلامی سیاسیی نوێ " دا، بە پێچەوانەی قۆناغی ڕابردووەوە، گێڕانەوەی ئەساڵەت و بەها ئیسلامییەکان نەک بۆ پاراستن، یاخود گێڕانەوەی دەسەڵاتی سیاسیی پشت بەستوو بە شێوەی بەرهەمێنانی دەرەبەگایەتی و پیشەوەری، بەڵکو بۆ خۆ گونجاندن و خزمەتکردن بە ئیمپریالیزمی ڕۆژئاوا و شێوەی بەرهەمێنانی تازە گیرساوی سەرمایەداری ناوخۆ و خزمەتکردن بە حکومەتە نۆکەر و وابەستەکانی ئیمپریالیزم، کە پارێزگاری لە بەرژەوەندییە ئابورییەکانی مۆنۆپۆڵە ڕۆژئاوایییەکان و شیوەی بەرهەمێنانی سەرمایەداری وابەستە بە ئیمپریالیزم دەکەن، دێتە نێو فەرهەنگی " ئیسلامی سیاسی " یەوە .

     ئەساڵەت و بەها ئیسلامییەکانیش تا ئەوەندە بۆ ئیسلامی سیاسیی پێویست و زەرورییە کە هەمان بەرژەوەندییە ئابووری و سیاسییەکانی سەرمایەداری ناوخۆی ووڵات و دەرەوەی پێ بپارێزیت، لە ململانێ لەگەڵ دەسەڵاتی کۆمۆنیزم و لە ناکۆکییە ناوەکییەکانی نێوان ووڵاتانی ڕۆژئاوا بەکار ببرێت لە ووڵاتدا .. " اخوان المسلمین  " ی ژێر ڕابەرایەتی " حسن البنا " لە میسردا نموونەیەکی سیاسیی ڕوونە بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستییەی کە لە پێشەوە ئاماژەم پێکرد .

    " اخوان المسلمین " ی میسر بە هەموو لقەکانییەوە لە هەموو ووڵاتانی ئیسلامیدا، تەنیا ڕۆڵ و ئەرکی ئەوان ئەوە بووە کە بە قازانجی ئیمپریالیزمی ڕۆژ ئاواو بەدەست تیکەڵکردن لەگەڵ حکومەتە وابەستەکانی ئەودا، لەلایەک دژایەتی بزووتنەوەی کرێکاری و کۆمۆنیستی و بزووتنەوە نیشتمانییە عەلمانییەکانی ناوخۆی ووڵاتەکانیان بکەن و لەلایەکی دیکەشەوە بە ناوی " ئیسلام " و " هەژاران "ەوە و بەکەڵک وەرگرتن لە " هەستی ئاینی جەماوەر " ، خەباتی ڕزگاریخوازانە و دژی ئیمپریالیستی جەماوەر ووڵاتەکانیان بە لاڕێدا ببەن، کە لەو ڕووەوە " اخوان المسلمین " ی ووڵاتی میسر ی ساڵاکانی سی و تا پەنجاکانیش خزمەتێکی گەورەی بە ئیمپریالیزمی ڕۆژ ئاوا بەگشتی و بە تایبەتیش ئیستعماری بریتانیا کردووە .

     بەهۆی ئەو ڕۆلە گرنگ و بەرچاوەی کە بزووتنەوەی " اخوان المسلمین " لە سەر شانۆی ململانێ سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکانی میسر و ووڵاتانی دیکەدا گێڕایان بە قازانجی ئیمپریالیزمی ڕۆژ ئاواو بە زیانی بزووتنەوەی کۆمۆنیستی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازانەی نیشتمانی، ئیتر ئایدۆلۆژی " ئیسلام " و حیزب و گروپە ئیسلامییەکان زیاتر بوونە جێگای سەرنج و بایەخپێدانی ئیمپریالیزمی ڕۆژ ئاوا و بەشێک لە حکومەتە وابەستەکانیان لە ووڵاتانی ئیسلام نشین ( بە تایبەتی سعودییە ووڵاتانی دیکەی میرنشینی کەنداو ) دا.

     هەر لەو ڕووەو بەپێی پێداویستییەکانی سیاسەت و بەرژەوەندی ئیمپریالیزمی ئەمریکی و ڕۆژئاوا و حکومەتە وابەستەکانیان بوو لە ناوچەکەدا کە لە ساڵی 1971-1974 دا، بە دۆلاری ووڵاتانی میرنشینی کەنداو و بە سەرپەرشتی " فەیسەڵی " پادشای عەرەبستانی سعودی، کۆمەڵێک دامەزراوەی ئابووری و سیاسیی نێودەوڵەتی ئیسلامی وەک { " ڕیکخراوی کۆنفرانسی ئیسلامی " ، " بانکی بوژانەوەو گەشەپێدانی ئیسلامی " ، "دەستەی فریاگوزاری ئیسلامی جیهانی " و " نەدوەی جیهانی بۆ لاوانی ئیسلامی " } دامەزرێندران .

ئەو ڕێکخراوانە، کە قورسایی و سەنگێکی نوێیان بە عەرەبستانی سعودی ده‌دا لەناو هاوکێشە ناکۆکەکانی ناوچەکەدا، حکومەتی ریاض " هەوڵیدەدا کە لە ڕێگای ئەو ڕێکخراوە بە ناو خێرخوازییانەوە گروپ و جوڵانەوەی سیاسیی " اخوان المسلیمن " و " وەهابی " یەکان بەهێزو چالاک بکات تالەلایەک مەترسییە فکری و سیاسییەکانی ناشناڵیزمی عەرەبی و جووڵانەوە کۆمۆنیستییەکانی سەر بە سۆڤیەتی پێشوو لە سەر دەسەڵاتی خۆیی و میرنشینەکانیتری کەنداو دووربخاتەوە و بەمهۆیەشەوە بەرژەوەندییەکانی ڕۆژ ئاوا لە ناوچەکەدا دابین و مسۆگەر بکات و لە لایەکی تریشەوە ڕۆڵی هه‌ژمونی و تاکلایەنەی خۆی لە جیهانی ئیسلامیدا بەهێزو جێگیر بکات . ئەوە سیاسەتێک بوو کە سعودیە لە ساڵانی پەنجاکانی ئەم سەدەیەوە خەونی پێوە دەبینی .. یان بە واتای ئەنوەر ئەلحەق ئەحەدی : " عەرەبستانی سعودی تاکۆتایی ساڵانی 1950خۆی بە ڕابەری دنیای ئیسلام دەزانی . لەگەڵ دەرکەوتنی جمال عبدالناصری سەرۆک کۆماری میسر  و لەگەڵ ڕاگەیاندنی تێزی ناشناڵیزمی عەرەبی لەلایەن ئەوەوە، هەڕەشەی لە شەرعی بوونی ڕابەرانی سعودییە دەکرد . سعودییە بۆ بەره‌نگاربوونەوە لەگەڵ هێرشە ئایدۆلۆژییەکانی جەمال عبدالناصردا، پان ئیسلامیزمی وەک ئەڵتەرناتیڤە  ناشناڵیزمەکەی ئەو هێنایە کایەوە .... شکستی ناصر لە جەنگی عەرەب ـ ئیسرائیل لە ساڵی 1967 دا، ئەوەندەی تر  پێگه‌و جێگای ئەم ووڵاتەی وەک ڕابەری جیهانی ئیسلام چەسپاند 1". بەڵام بە هۆی ڕوخانی شای ئێران و هاتنە سەرکاری حکومەتی شیعی مەزهەب لە ساڵی 1979 دا، جارێکی تر جێگاو ڕێگای چەسپیوی سعودیە لە جیهانی ئیسلامیدا  کەوتەژێر پرسیارەوە . ڕوودانی ئەو ڕووداوە سیاسیی و مێژوویییە لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و  لە سەر لێواری کەنداودا، هەڕەشەیەک بوو بۆ سەر دەسەڵاتی بنەماڵەی ال سعود لە سعودییەدا. هەر ئەوەکە " خومەینی " ڕایگەیاند " ڕژێمی پاشایەتی لەگەڵ ڕێبازی ئیسلامدا ناگونجێت "، یان کە ووتی " پەیوەندی توند و تۆڵی سعودیە لەگەڵ شەیتانی گەورە ( ئەمریکا ) دا بە پێچەوانەی بەرژەوەندییەکانی موسڵمانانەوەیە "، ڕابەرانی سیاسیی و بنەماڵەی پاشایەتی سعودیەی گەیاندە ئەو بڕوایەی کە حکومەتی ئیسلامی شیعی مەزهەب لە ئێراندا، هەڕەشەیەکی زۆر گەورە تر و مەترسیدار ترە لە ناشناڵیزمەکەی جەمال عبدالناصری  ساڵانی پەنجاو شەستەکان بە سەر بوونی حکومەتی ( ریاض ) ەوە .

حکومەتی سعودیە بۆ بەر گرتن بە پان ئیسلامیزمی شیعی ئێرانی لە سەر ووڵاتانی کەنداو و  پاراستنی جێگاو ڕێگای باڵادەستی خۆی لە جیهانی ئیسلامی و تەنانەت مانەوەی خودی دەسەڵاتی خۆی لە سعودیەدا، دوو ڕێگای گرتە بەر : یەکەم، به‌درێژایی شه‌ڕی هه‌شت ساڵه‌ی عێراق – ئێران کۆمەکی ئابووری و لۆجستکی بە ڕژێمی ناشناڵیستی بەعس لە عێراقداکرد و دووەم ، ته‌رخانکردنی بودجه‌و سه‌رمایه‌ک بۆ دروستکردن و بووژانەوەی گروپە ئیسلامییە سونە مەزهەبەکانی وەک " اخوان المسلمین " و وەهابییەکان لە زۆر بەی هەرە زۆری ووڵاتانی ئیسلامیدا، بە تایبەتی لە ناوخۆی ئەو ووڵاتانەدا کە هاو سنوری ئێران بوون و تەنانەت لە ناوخۆی عێراق و ئێرانیشدا . ئا لێرەدا دەکرێت بڵێم کە " یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان " یش درێژە پێدەر و زادەی ئەو بارودۆخە سیاسییەیە کە لە ناوچەکەدا، لەژێر سایەی ناکۆکی و ململانێ ی کۆماری ئیسلامی ئێران و حکومەتی سعودیەدا خۆی پێناس دەکردەوە .

     لەم ڕووەوە دەکرێت بگوترێت کە " یەکگرتوو " نە بۆ وەڵامدانەوە بە چارەسەری کێشەی کورد دروست بووە و نە ئەم حیزبە دەتوانێت یەک هەنگاو کێشە و کۆمەڵگای کوردستان بەرەو پێشەوە ببات . ئەو ڕاستییە لە لاپەڕەکانی داهاتووی ئەم نامیلکەیەدا زیاتر ڕوون دەکەمەوە کە" یەکگرتوو "، وەک حیزبێکی ئیسلامی سەر بە ڕێبازی " اخوان المسلمین " و وەک دەرهاویشتەیەکی سیاسیی بارودۆخی قەیرانگرتووی ناوچەکە و ملململانێی ئێرانی شیعە و سعودیەی سوننە مەزهەب، ناتوانێت کە ڕێگا چارەیەکی سیاسیی ڕاستەقینە بۆ کێشەی کورد بەدەستەوە بدات، چونکە " یەکگرتوو " کێشەی کورد لە ڕوانگەی ئەو ناکۆکییەی کە باسم کردو لە ڕوانگەی " ئومەتە ئیسلامی " یەکەیەوە دەبینێت، نەک لەو ڕووەوە کە کێشەی کورد، کێشەی نەتەوەیەکی ژێر دەستەیە و دەبێت ڕێگا چارەیەکی هەقخوازانەو واقعی لە بەرانبەریدا بهێنرێتە گۆڕێ کە بە خواست و ئارەزووی هیچ لایەنێکی دەرەکی ودوژمن بەم نەتەوەیە نەبێت      

"یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان" و پاکانەیەکی شەرمۆکانە لە بەردەم کێشەی کورددا

      ئەبوبەکر عەلی لە دەربڕینی یەکەمین هەڵوێست و ڕوانگەکانی ( یەکگرتوو )دا بەرانبەر بە کێشەی نەتەوایەتی کورد، لەگەڵ ئەو گیروگرفتە سیاسییەدا بەرەوڕوو دەبێتەوە کە هیچ یەکێک لە حیزب و رێکخراوە ئیسلامییەکانی کوردستان ( بە یەکگرتوو یشەوە )، ڕوانگەیەکی سیاسیی ڕوون، یاخود ستراتیژییەکی ڕوونیان بۆ چارەسەری کێشەی کوردنەبووە.

     نووسەرەکەی " یەکگرتوو " بۆ هەڵگرتنی گومان و پرسیارەکانی خەڵکی کوردستان لە سەر حیزب و ڕێکخراوە ئیسلامییەکان ، کە هەڵوێست و ستراتیژییەکی ڕوونیان بەرانبەر کێشەی کورد نییە، دەستدەکات بە پاکانە و بە شێوەیەکی شەرمۆکانەو بە حیساب ڕەخنە گرانە ددان بەم ڕاستییەدا دەنێت و هۆکاری ئەو بێ ئاسۆیی سیاسییەی ئیسلامییەکان بەرانبەر بە کێشەی کورد دەگێڕێتەوە سەر ئەوەکە( فکری ئیسلامی کلاسیک ) لەگەڵ کێشەنەتەوایەتییەکاندا بەرەوڕوو نەبووە و ئەو جۆرە کێشانەی لە بەردەمدا نەبووە (!!) تا لە بارەیانەوە قسە بکات و هەڵوێستیان لە سەر وەربگرێت . نووسەری نامیلکەی ( کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ) لەو بارەیەوە نووسیویەتی :

ڕۆشن نەبوونی دیدی ئیسلامی لەمەڕ چارەسەر کردنی کێشەی تازەی دنیاى هاوچەرخ لای جەماوەر ، لەوانە کێشەى نەتەوایەتى. چونکە فکری ئیسلامی کلاسیکی ئەم جۆرە پرسیارانەی لە بەردەمدا نەبووە تاکو قسەیان لە بارەوە بکات . بیری ئیسلامی هاوچەرخیش لەم ڕووەوە هەندێک گەشەی کردووە، بەڵام بە گوێرەی پێویست خزمەت نەکراوە ، ئەمە سەرەڕای ئەوەکە بەلایەنی کەمەوە لەنیو سەدەی ڕابردوودا لە کوردستاندا خەبات و خستنە ڕووی چارە سەرەکان بۆ کێشەکە و هەندێک گیروگرفتی کۆمەڵگاش لە بیرى خۆرئاوادا جێگیر کراوە . لە بەر ئەوە هێشتا تێزو تێڕوانینە ئیسلامی یەکان ماویانە بە تەواوی بچنە ناو فەرهەنگی ڕۆژانەی خەڵک2".

     ئەبوبەکر عەلی بەم پەرەگرافە پاکانە ئامێزەیەوەدێتە گۆڕەپانی سیاسەتەوە و دەیەوێت تێڕوانینە ئیسلامییەکان بەرانبەر بە کێشە تازەکانی دنیای هاوچەرخ و بە تایبەتیش بەرانبەر بە کێشەی کورد بباتە ناو فەرهەنگی ڕۆژانەی خەڵکی کوردستانەوە (!!) و هەروا بە ئاسانی کێشەو گیروگرفتەکانی تری کۆمەڵگای کوردستانیش لە بیری خۆرئاوایی ڕزگار بکات( !! )، بەڵام کاتێک کە مرۆڤی هوشیاری کورد بە سەرنج و تێڕامانێکی ووردترەوە، زیاتر بە ناخی ئەو پەرەگرافەی پێشه‌وه‌دا ڕۆدەچێت، ئەوکات بێ ئەڵتەرناتیڤی و بێ ئاسۆیی سیاسیی هەموولایەنە ئیسلامییەکان و بە تایبەتیش ( یەکگرتوو ) ی زیاتر بۆ ئاشکرا دەبێت لە بەرانبەر کێشەی گەلی کوردا.. یان زیاتر ئەو ڕاستییەی بۆ ڕووندەبێتەوە کە لایەنە ئیسلامییەکانی کوردستان هیچ ڕێگا چارەیەکی سیاسیی ڕاستەقینەیان بۆ چارەسەری کێشەی نەتەوایەتی ئەم نەتەوە ژێر دەستەیە پێنییەو زیاتر لەوە تێدەگات کە ئەمانە بۆ چارەسەری کێشەی نەتەوایەتی نەهاتوونەتە مەیدانی ململانێ کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کوردستانەوە، بەڵکو ئەمانە بە پێداویستی و بەرژەوەندییەکانی سعودییەو لە دوا ئەنجامیشدا بۆ ئاڵۆزترکردنی کێشەکەو بۆ ڕووبەروو بوونەوە لەگەڵ کەڵتورو بیرى پێشکەوتووخوازی ڕۆژئاواییدا، کەکێشەی کوردیان خستووەتە ژێر سێبەری خۆیانەوە، هاتوونەتە مەیدان.

     ئەو پاکانە سیاسییەی ( یەکگرتوو ) بۆ حیزب و گروپە ئیسلامییەکان کە دەڵێت ( فیکری ئیسلامی کلاسیکی لەگەڵ کێشەی نەتەوایەتیدا بەرەوڕوو نەبووە )، ڕەنگە بتوانێت قەناعەت بە ئەندامان و لایەنگرانی سادە ئەندێش و بێ ئاگا لەدنیای سیاسەتی ( یەکگرتوو )یان بکات، بەڵام هەرگیز ناتوانێت پرسیار و گومانەکانی خەڵکى هوشیاری کوردستان لە سەر ڕۆڵی سیاسیی تێکدەرانەو نیەتی خیانەتکارانەی ( یەکگرتووی ئیسلامی ) و هاومۆدێلەکانی ترى لە کوردستاندا بسرێتەوە  .

     کاتێک کە یەکگرتوو دەڵێت ( بیری ئیسلامی کلاسیکی کێشەی نەتەوایەتی لە بەردەمدا نەبووە تا قسەیان لە بارەوە بکات و بیری ئیسلامی هاوچەرخیش بەگوێرەی پێویست خزمەتی نەکراوە ) و جەنابی کاک ئەبوبەکر دەیەوێت بە نامیلکەکەی خزمەتی بکات، ئەوجا پرسیاری تازەتر بە ڕووی ( یەکگرتوو ) دا دەوروژێنێت .. فیکری ئیسلامی " کلاسیک " و " هاوچەرخ " چییە؟ ئیسلام لە چەند فکرو جیهانبینی پێکهاتووە ؟ ئایا فکری ئیسلامی ئەمڕۆ هەر ئەو ئایدیا و فکرەیە نییە کە 1400 ساڵ پێش لە ئێستا، لە قورئان و سونەدا گەڵالە کراوە ؟ ئەم دابەشکردنەی ( بیری ئیسلام ) بۆ کلاسیک و نوێ بۆچی ...؟.

هەرچەندە کە کەسێکی مارکسیم و ئاینی ئیسلام بیرو ڕای من نییە، بەڵام ئەوەندەی سەرنجم داوەتە سەر، باوەڕی موسڵمانان و مێژووی سەرهەڵدانی ( بیری ئیسلامی )، بەش بەحاڵی خۆم ئەو دابەشکردن و تەقسیمبەندییەی کە ( یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان ) کردوویەتی بۆ ئایدۆلۆژی ئیسلامی و بیرو باوەڕی موسڵمانان دابەشدەکات بۆ بیری کلاسیکی و هاوچەرخ، نەمبینیوە و زۆر بە لامەوە سەیرو سەر سوڕهێنەرە و پێم وایە کە بیری ئیسلامی هەر ئەو بیرو باوەرەیە کە لە قورئان و سونەدا گەڵاڵە کراوە و شتێکیش نابینم کە ناوی ( بیری ئیسلامی کلاسیکی و هاوچەرخ ) بێت . ئەکرێت بگوترێت کە (  ئیسلامی سیاسیی کلاسیک و تەقلیدی ) و ( ئیسلامی سیاسیی نوێ و هاوچەرخ ) وەک دوو دیاریدە لە مێژووی جووڵانەوە و ئەحزابی ئیسلامی سەدەی نۆزدەهەم و بیستەمدا دەرکەوتوون، بەڵام ناکرێت قورئان دابەش بکەین بۆ" قورئانی کلاسیک " و " قورئانی هاوچەرخ ". ناکرێت قورئان،  کە هەموو جیهانبینی و ئایدۆلۆژیای ئیسلامی تێدا گەڵاڵە کراوە، دابەشبکرێت بۆ کۆن و نوێ . ئەگەر ئەم تێزە سیاسیەی ( یەکگرتوو )، کە بیری ئیسلامی، واتە قورئان، دابەشدەکات بۆ کلاسیکی و هاو چەرخ ، لەلایەن کەسانێکی ترەوە بهێنرایە گۆڕێ، ئەوا دڵنیام کە یەکگرتوو بگرە و بەردەیەکی ئیعلامی گەورەی لە سەر دروستدەکرد و ئەو تێزەی بە جۆرێک لە جۆرەکانی ( تکفیر ) لە قەڵەم دەدا. بە هەرحاڵ، ئەو تەقسیم بەندییەی کە  ( یەکگرتوو ) بۆ ( قورئان  ) ی کلاسیکی و ( قورئانی ) هاو چەرخی کردووە،  ئەگەر لە بەر رۆشنایی ئەحکام و شەریعەتی ئیسلامیدا بخوێنرێتەوە بۆ خۆی جۆرێک لە ( تەکفیر )ە،  بەڵام ئەوە کێشەی من نییە و ئەو کێشەیە دەسپێرم بەموسڵمانانی کوردستان و بە پسپۆڕانی بواری ئیسلامی لە کوردستاندا تا هەڵوێستی لەسەر بگرن .

     ئەوەی کە لە پشتی تێزی ( بیری ئیسلامی کلاسیکی و هاو چەرخ ) ی ( یەکگرتوو  ) ەوە کێشەی دروستکردووە و بووەتە جێگای سەرنجی ڕەخنەگرانە و قسەو باسی من، ئەو مانۆڕەسیاسییە گێلانەیە کە نووسەر و ( یەکگرتوو ) دەیانەوێت دژ بە خەڵکی کوردستان و کێشەکانی  بیکەن. نووسەر و حیزبەکەی دەیانەوێت لە ڕێگای ڕەواجپێدانی تێزی ( بیری ئیسلامی کلاسیک و هاوچەرخ )ەوە فەلسەفەی بوونی ( یەکگرتووی ئیسلامی ) و هەموو گروپە ئیسلامییەکانیتری کوردستان، کە پێویستییەکی ئەم کۆمەڵگایە نین و چارەیەکیان بۆ کیشەی کورد پێنییە، لەژێر پرسیاری سیاسیی مرۆڤی هوشیاری کوردا دەربهێنن و لەم ڕێگا سیاسییە شەرمۆکانەیەوە، نامۆبوونی ڕەوتە ئیسلامییەکان بە کێشەی نەتەوایەتی گەلی کورد پینەو پەڕۆ بکەن، بەڵام کورد ووتەنی ( بەری ڕۆژ بە بێژنگ ناگیرێت ) و شیکردنەوە و تێڕامانی سیاسیی ڕەخنەگرانەی مرۆڤی هوشیاری کورد لەسەر ئامانجە سیاسیی و چینایەتییەکانی ( یەکگرتوو ) درێژەی پێدەدرێت تا لە زمانی خۆیەوە ئەو ڕاستییە دەبیستن کە ڕەوت و گروپە ئیسلامییەکان هیچ پرۆژەیەکی ڕاستەقینە و لۆژیکییان بۆ چارەسەری کێشەی نەتەوایەتی گەلی کورد پێنییە و پرۆژە سیاسییەکانی ئەوان تەنها تێکدانی بنەماکانی ژیانی مەدەنی خەڵکی کوردستانە . ئەو ڕاستییە لە درێژەی باسەکەمدا زیاتر ڕووندەکەمەوە .

( یەکگرتوو ) جگە لە هێنانەکایەی تێزی کۆمیدی ( بیری ئیسلامی کلاسیک و مۆدێرن )، لەهەمانکاتدا ڕاستگۆیی خۆی لە بەردەم خەڵکی کورددا دەدۆڕێنێت، چونکە ئەم حیزبە مێژووی سەرهەڵدانی ئیسلام بۆ بەرژەوەندی سیاسییەکانی خۆی دەشێوینێ ... کاتێک کاک ئەبوبەکری بیریاری ( یەکگرتوو ) دەڵێت (فیکری ئیسلامی کلاسیک پرسیار و کێشەی نەتەوایەتی لە بەردەمدا نەبووە)، ئەوجا ئەو ڕاستییە زیاتر ئاشکرا دەبێت کە ( یەکگرتوو ) بە هەر نرخێک بووە دەیەوێت پاساو بۆ هەڵوێست و کردەوەی داگیرکەرانەی ئیسلام و دەسەڵاتی ئیسلامی بهێنێتەوە بە سەر نەتەوە غەیرە عەرەبەکاندا و بەم پێیەش دەیەوێت بە خەڵکی کوردستان بڵێت کە گوایە ئیسلام دژی چه‌وسانه‌وه‌ی نەتەوایەتییە.

بە چەمکی مۆدێرنی ووشەکە، ئیسلام لە مێژوویی خۆیدا ڕووبە ڕووی کێشەی نەتەوەکان نەبووەتەوە، بەڵام کاتێک کە مرۆڤ مێژووی دەسەڵاتە یەک لە دواییەکەکانی ئیسلام دەخوێنێتەوە، ئینجا بۆی دەردەکەوێت کە ئەم ئاینەو دەسەڵاتەکانی پشتی ئەم پەردە ئایدۆلۆژییە چۆن لە قۆناغ و سەردەمە جیاوازەکاندا زوڵمی گەورەیان لە نەتەوە نائیسلامی و ناعەرەبییەکانکردووە و چۆن هەوڵیانداوە بەزۆری شمشێرو سەرە نێزە بیرو باوەڕی عەرەبەکانی نیمچە دورگەیان پێقبوڵ بکەن و ناچاریان بکەن کە واز لە ڕێبازی ئایینی خۆیان بهێنن و تەنانەت کڵتور و ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان پێسڕیونەتەوە . لەم ڕووەوە زۆر دوور ناڕۆم و نەتەوەی کورد دەکەمە نموونەی باسەکەم .

     کاک ئەبوبەکرو ( یەکگرتوو ) ەکەی پێیان شەرمە چەند هەنگاوێک بگەڕێنەوە بۆ دواوەو باس لە داگیرکاری خەلافەتی ئیسلامی بکەن لە کوردستاندا . هەر خودی ئەو بیر و ( باوەڕە ئیسلامی ) یەی کە نووسەرەکەی ( یەکگرتوو ) بە بیری ( ئیسلامی کلاسیک ) ی  دەداتە قەڵەم و دەڵێت ئەو بیرە کلاسیکییە لەگەڵ زوڵمی نەتەوەییدا بەرەو ڕوو نەبووەتەوە، هەر ڕابەران و ئاڵا هەڵگرانی ئەو بیرە کلاسیکە ئیسلامییە بوون کە لەم کوردستانەدا دەستیان کرد بە ( ئەنفال ) و کوشت و کوشتاری ئەو دەسەڵاتدارو خەڵکانەی کە کە وازیان لە ئاینی زەردەشتی خۆیان نەدەهێنا و بیرو باوەڕی ئیسلامییان قبووڵ نەدەکرد.  بۆچی ( فەڕوغ پاشا ) ی دەست و دڵ فراوان، کە بەرانبەر  بە هێرشی بەربەریانەی عەرەبەکانی نیمچە دورگە وەستایەوە، لەگەڵ هاوئاینەکانیدا قەتڵ و عامکران و بەدەستی کێ لە ناوبران؟... بۆچی هەر هەمان خەلیفەو هەمان سەحابە و ئاڵاهەڵگرانی بیری ئیسلامی کلاسیک نەبوون کە ئەم زوڵمەو سەدان زوڵمی نەتەوەیی لەو جۆرەیان  لە خەڵکی ناوچە جۆراو جۆرەکانی کوردستان کردووە ؟ پێ دەچێت کاک ئەبوبەکر و ( یەکگرتوو )ەکەی سڕینەوەی کەڵچەر و زوڵمی ئاینی و داگیرکاری سەرزەوی دانیشتووانێک کە بەزمانی کوردی دەئەخاوتن، لەلایەن عەرەبە موسڵمانەکانەوە و سەپاندنی زمانی ئاینی ئیسلام (کەزمانی ئەدەبی وشاعیرانەی عەرەبەکانی نیمچە دورگە بووە ) به‌سه‌ریاندا، بە چه‌وسانه‌وه‌ی نەتەوەیی و کەڵتوری نەزانن بەسەر خەڵکی کوردستاندا ؟.. بەڵام بەهەرحاڵ، کاک ئەبوبەکر و ( یەکگرتوو ) ەکەی بەهەر شێوەیەک ڕاڤەی ئەو داگیرکارییە خەلیفە و سەحابەکانی ئیسلام بکەن، ناتوانن بەڵگەیەکی مەنتقی بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو ڕاستییە مێژوویییە بهێننەوە کە بیری ئیسلامی کلاسیکیش، هەروەک بیری ئیسلامییە هاوچەرخەکەی ( یەکگرتوو )، ستەمکردنی نەتەوەیی لەسەر نەتەوەی کورد بەڕەوا زانیوە و ئەو ستەمەی بە جیهاد و کاری خودایی و شەرعی لە دژی نەتەوەی کوردی ( کافر ) حیساب کردووە و لە ڕووی مێژوویی و بابەتییەوە خۆی فاکتەرێک بووە له‌ بۆ درێژکردنه‌وه‌ی پرۆسێسی چه‌وسانه‌وه‌ی نەتەوایەتی به‌ سەر گەلی کورددا. لێرەدا ئەو پرسیارە ڕوو بە ڕووی ( یەکگرتووی ئیسلامی ) و هاو مۆدێلەکانی دەبێتەوەکە ئایا چۆن دەکرێت ( ئیسلامی کلاسیکی ! )  خۆی بە کردەوە دەستی دابێتە داگیرکارکردنی سەرزەوییەکانی کوردستان و هەوڵی سڕینەوەی ناسنامەی ئاینی و کەڵتوری و بەگشتی شارستانی نەتەوەی کوردی دابێت، بەڵام ئیسلامی ( مۆدێڕن ! ) و هاوچەرخەکەی ( یەکگرتوو ) دەتوانێت ببێتە دەرمانێک بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشی ژێر دەستەیی ئەم نەتەوەیە ؟!.. شتی وا لە خانەی مەحاڵ دایە ...ئەی کەواتە کاک ئەبوبەکر مەبەستی لە هێنانە کایەی ئەم تێزە خورمژییە چییە کە دەڵێت :(بیری ئیسلامی کلاسیکی مەسەلەی نەتەوەیی لە بەردەمدا نەبووەو ئیسلامی هاوچەرخیش وەکو پێویست قسەی لە بارەیەوە نەکردووە )؟ وەڵامی ئەو پرسیارە لە بەشێکی تری ئەو پەرەگرافەی کە  پێشتر لە زمانی نووسەر هێنامانەوە، بە ڕوونی و بەبێ هیچ تەمومژێک وەردەگرینەوە : ( بە لایەنی کەمەوەلە نیو سەدەی ڕابردوودا لە کوردستاندا خەبات  و خستنە ڕووی چارەسەرەکان بۆ کێشەکە و هەندێک گیرو گرفتی ترى کۆمەڵگاش لە بیری خۆر ئاوایی دا جێگیر کراوە . ) بەم جۆرە دەبینین کە ( یەکگرتوو ) ڕوو بەڕووى گرفتێکی سیاسیی دیکە دەبێتەوە لە مامەڵە کردن لەگەڵ کێشەی کورددا ..  ئەویش  ئەمە کە چارەسەرەکان  بۆ کێشەکە و گیرو گرفتەکانی تری کۆمەڵگای کوردستان لە ڕوانگەی بیری خۆرئاواوە هەڵوێستیان پێکراوە، نەک لە ڕوانگەی بیری ئیسلامییەکەی ( یەکگرتوو )ەوەوە!.

     گرفتی سیاسیی ( یەکگرتوو ) ئەوە نییە کە ستەم و چەوسانەوەیەکی دڕندانەی دەوڵەتە شۆڤێنییەکان و دەوڵەتانی ئیمپریالیستی پاڵپشتیان هەیە لە سەر نەتەوەی کورد، بەڵکو ئەوەیەکە ئەم حیزبە ئیسلامییە کێشەیەکی هەیە لە کۆمەڵی کوردستاندا بە ناوی ئەوەوە کە ڕێگا چارەکان بۆ کێشەکەو کێشەکانیتری کۆمەڵگای کوردستان، ڕێگا چارەی ( خۆرئاوایی )ن و ئەو ڕێگا چارانەش لە تێڕوانینی ئیسلامی سەلەفییانە( یەکگرتوو )ەوە، چارەسەرێکن کە لەگەڵ ئەساڵەت و بەهاو پرەنسیپە ئیسلامییەکاندا ناکۆکن و ڕێکنایەنەوە، کەواتە ( یەکگرتوو ) دەبێت دژیان بووەستێتەوە و بەو هۆیەشەوە چارەسەرێکیان بۆ بدۆزێتەوە کە لەگەڵ ئەساڵەت و بەها ئیسلامییەکانیدا ڕێکبێتەوە ( !! ) .. یان بە واتایەکی ڕوونتر، ( یەکگرتوو ) نە چارەسەری مارکسیستەکان و  سۆشیالیستەکان، نە چارەسەری ناشناڵیست و عەلمانییەکانی بۆ کێشەی نەتەوایەتی و کێشەکانیتری کۆمەڵگای کوردستان پێ قبوڵە، چونکە لە تێڕوانینی ئیسلامی سەلەفییانەی( یەکگگرتوو )ەوە، ئەوانە هەموویان ڕێگاچارەی خاچپەرستە رۆژئاوایییەکانن و بەو هۆیەشەوە ئەو دژایەتییان دەکات، بەڵام سەیر ئەوەیە کە خودی ( یەکگرتوو ) یش ناچار بووە کە لە قسە و گوتاردا هەمان چارەسەری ناسیۆنالیستەکان، واتە فیدرالیزم قبوڵ بکات( لە لاپەڕەکانی داهاتوودا دەگەڕێمەوە سەر هەمان بابەت و فیدرالیزم لە ڕوانگەی کاک ئەبوبەکر و حیزبەکەیەوە زیاتر شیدەکەمەوە) بۆ کێشەى کورد! .

     لە بەرئەوە، مرۆڤی هوشیاری کورد هەقی خۆیەتی کە پرسیار و گومانەکانی لە سەر ئەم حیزبە بە شێوە میانەڕەو و لە ناوەرۆکدا سەلەفییە زیاتر بکات و بڵێت کە ئەم حیزبە هەڵقوڵاوی ناو واقعی کۆمەڵایەتی کۆمەڵگەی کوردستان نییە و حیزبێکی ئیستراد کراوە بۆ ناو واقعی ململانێ سیاسیی و فیکری و کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەی کوردستانی ئەمڕۆ، کە ئامانجە سیاسییەکەیی و پراکتیکە سیاسییەکەی دژایەتیکردنی ژیانی دیموکراتی و مەدەنییانەی خەڵکی کوردستانە، نەک گەڕان بە دوای چارەسەری ڕیشەیی کێشەی نەتەوایەتی خەڵکی کوردستاندا. هەر ئەو ڕاستییەشە بووەتە هۆی ئەوەکە هیچ یەکێک لەڕەوتە ئیسلامییەکانی کوردستان ( بەیەکگرتوویشەوە ) پلاتفۆرم و قسەیەکی سیاسیی ڕوونی نەبێت لە مەڕ کێشەکەو بەم پێیەش، بەشێوەیەکی شەرمۆکانە( وەک ئەبوبەکر و یەکگرتووەکەی ) باسی کێشەی کورد بکەن .

      چارەسەری کێشەی کورد لەقەیدو بەندی جیهانبینی " یەکگرتوو "  دا  

     حیزبە سیاسییەکان جیهانبینی و ڕێبازی فیکری تایبه‌تی خۆیان هەیە . گوتاری سیاسیی و پراکتیکی کۆمەڵایەتی حیزبەکان لەبەرڕۆشنایی ئەو جیهانبینی و ڕێبازە فیکرییەیاندا پێناسە دەکرێن و دەخوێندرێنەوە . ( یەکگرتوو )یش حیزبێکی سیاسییە لەو حوکمە بە دەر نییە . جیهانبینی ( یەکگرتوو )، جیهانبینییەکی ئایدیالیستی و ئیسلامییە و بەم پێودانگەش گوتاری سیاسیی ئەم حیزبە و چارەسەرەکانی بۆ کێشەی کورد و کێشەکانیتری ناو ئەم کۆمەڵگایە، هەروەها پراکتیکە سیاسیی ـ کۆمەڵایەتییەکەی کە لەم کۆمەڵگایە ئەنجامی دەدات، ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی ئەو ئەو جیهانبینی و ڕێبازە فیکرییە کە ئەم حیزبەی لەسەر بنیاتنراوە .

 ئەبوبەکر عەلی بڕوای وایە کە جیهانبینی و ڕێبازی فیکری ( یەکگرتوو )، کە جیهانبینییەکی ئیسلامییە، لە هەموو جیهانبینی و ڕێبازە فیکرییەکانی دیکە زیاتر دژ بە ستەم و چەوسانەوەجۆراو جۆرەکانە . ئەوە بڕوای کاک ئەبوبەکرە، بەڵام فه‌لسه‌فه‌و زانستی کۆمه‌ڵناسیش پێمانده‌ڵێت" ڕاستی و دروستی هەر تیۆری و جیهانبینییەک لەپراکتیکدا دەردەکەوێت"، نەک لە موبالغەو زیادەڕەوی و پیاهەڵداندا لە بارەی ئەوەوە کە ئەو تیۆری جیهانبینییە چەندە زانستی، یاخو یەکسانیخوازانەیە، وەک ئەم زیادەڕەوی و پیا هەڵدانەی لای خوارەوەی کاک ئەبوبەکر دەربارەی هەڵوێستی ئیسلام بەرانبەر بە ستەم و چەوسانەوە :

 "هەڵوێستی توندی ئیسلام بەرانبەر بە ستەم و دەست بە سەراگرتن (الظلم و الاغتصاب) : گەر بڵێین جەوهەری ئیسلام بریتی یە لە هەوڵدان بۆ لە ڕەگ دەرکێشانی ستەم لە بەرگە جۆراوجۆرەکانیدا ، ڕەنگە زیادە ڕەویمان نەکردبێت . هیچ بیرو فەلسەفەو ڕێبازیک لەمێژوودا تا ئێستا ئەوەندەی ئیسلام دژی ستەم و ستەمکاری نەبووە و نییە3 ."

      هەموو شتێک سنوری دیاریکراوی خۆیی هەیە . ڕاگەیاندن و پڕو پاگەندەش سنوورە دیاریکراوەکانی خۆیان هەیە و ئەگەر لە سنوورە دیاریکراوەکان بترازێن،  ئیتر ده‌بنه‌  شانۆگەرییەکی کۆمیدیا لە کۆمەڵگەدا و ڕەنگە هەزار و یەک ناو و ناتۆرەی سیاسیی گاڵتە ئامێزشت بۆ بدۆزنەوە . نووسەر و (یەکگرتوو) ەکەی بە خۆیان بزانن یان نە، ئەوا کەوتوونەتە خانەی ئەو گاڵتەجاڕییەی خەڵکی هوشیاری کوردستنانەوە، چونکە نووسەرەکەی ( یەکگرتوو ) لە پڕو پاگەندەکەیدا بە جۆرێک زیادەڕەوەی دەربارەی دژی ستەمبوونی جیهانبینی و ڕێبازە فیکرییەکەی خۆیان دەکەن کە تەنانەت مرۆڤی ئاسایی و دوور لە سیاسەتی ناو ئەم کۆمەڵگه‌یەش لە عەدالەتبوونی " ئاینی ئیسلام " و جیهانبینی ئیسلامی دەخەنە شک و گومانەوە .

     ڕەنگە کاکی نووسەر خۆیشی قەناعەتی بەو چەند دێڕە نەبێت کە لە پێشەوە، لە زمانی لوسی خۆیەوە هێنامانەوە، بەڵام ئەو بۆ چاوەشەکردنی خوێنەر دەربارەی ئەوەکە تەنها ڕێگا بۆ بنەبڕ کردنی ستەم و چەوسانەوە هەر ئیسلامە( !! ) دەست دەکات بەو زیادە ڕەوییە ئیعلامییە .  سەیر ئەوەیە کە کاکی نووسەر لە کاتی نووسینی ئەو چەندێڕەدا بیری لەوە نەکردووەتەوە کە ئەو پڕوپاگەندە فیکری و سیاسییە پرسیاری بنەڕەتیتری بەڕوودا دەوروژێنێت؛ ئایا بە ڕاستی " جیهانبینی ئیسلام " و " دەسەڵاتی ئیسلام " هەموو جۆرە چەوسانەوە و ستەمێک لە کۆمەڵگەدا بنەبڕ دەکات ؟ ئایا جیهانبینی ئیسلامی خۆی جیهانبینی و رێبازێکی ستەمکار نییە ؟ ئایا جیهانبینی ئیسلام خۆی دژ بە ستەمی نەتەوایەتییە ؟ ئەو پێوەرە چییە کە (یەکگرتوو ) ستەم وچەوسانەوەی پێ پێوانە دەکات؟   

     نووسەر و ( یەکگرتوو ) بۆ سەلماندنی ئەو ڕایەی خۆیان کە پێیان وایە تەنها بیری ئیسلام دژ بە ستەم و چەوسانەوەیە بەشێوەیەکی گشتی و بە تایبەتیش ستەم و چەوسانەوەی نەتەوایەتی، پشت دەبەستن بەم دەقە قورئانی یە کە دەڵێت :"لا ینهاکم اللە عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین ولم یخرجکم من دیارکم ان تبروهم وتسقطوا إلیهم إن الله یحب المقسطین 4" ،

واتە خوا قەدەغەی ئەوەتان لێناکات کە ئەوانەی لەسەر ئاین شەڕتان لەگەڵ ناکەن و لە شوێنی خۆتان دەرتان ناکەن چاکەکار و دادپەروەر بن، خوا داد پەروەرانی خۆشدەوێت، بەڵام هەر خودی ئەو ئایەتە، کە یەکێکە لە سورەتە مەدینەیییەکان ( سورەی سێزدەهەم )، هەم نووسەر و حیزبەکەی بەدرۆ دەخاتەوە، لەسەر ئەوەی کە ( ئاینی ئیسلام هەموو جۆرە چەوسانەوەیەک بنەبڕ دەکات ) و هەم ئەو دەقە ئیسلامییەش هیچ پەیوەندییەکی بە کێشەو ستەمی نەتەوایەتییەوە نییە و لە پەیوەند بەکێشەی کۆچی موسڵماناندا بۆ مەدینە نووسراوە، نەک لە پەیوەند بەکێشەی نەتەوایەتی نەتەوەیەکی دیاریکراوی ژێردەستەدا .

      هەمان ئایەتی ( هەشت ) لە سورەی ( المتحنە )، کە یەکگرتوو کردوویەتە بەڵگە بۆ سەلماندنی موبالغە سیاسییەکەی و " گوایە هیچ بیر و فەلسەفەیەک لە مێژوودا ئەوەندەی ئیسلام دژ بە ستەم و ستەمکاری نەبووە " سنووری ئەو پیا هەڵدانە سیاسییە دیاریدەکات و نووسەرەکەی ( یەکگرتوو ) بەدرۆ دەخاتەوە، چونکە لەهەمان ئایەتدا ستەمکاری ئیسلامی بە سەر نەیارانیدا جەختی لەسەر کراوە و خودی ئایەتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە لەگەڵ کەسانێکدا دادپەروەر بن کە لەسەر ئاین شەڕتان لەگەڵ ناکەن و لە شوێنی خۆتان دەرتان ناکەن، بەڵام لەگەڵ ئەوکەسانەدا دادپەروەر مەبن کە لە سەر ئاین شەڕتان لەگەڵ دەکەن و لە شوێنی خۆتان دەرتان دەکەن . خودی ئایه‌ته‌که‌ ناوه‌رۆکێکی دژی دیموکراتیکی هه‌یه‌ و ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ئاینی ئیسلام ده‌خاته‌ خانه‌ی شه‌ڕانگێزییه‌وه‌ . ئەم ئایەتە لەبەرانبەر دەسەڵاتدارانی قوڕەیشی ئەو سەردەمەدا نووسراوە کە ئەوکات لە شاری مەککە ڕێگایان بە بڵاوبوونەوەی ( بیریئیسلامی نوێ) ی (موحەمەد) و موسوڵمانەکان دەگرت و لەمەککە دەریان دەکردن . بەکورتی، ئەو ئایەتە جۆرێک لە دڵدانەوەی موسڵمانە دەرکراوەکانە بۆشاری مەدینەو ئەوە کە ڕۆژێک دێت و ئەوان بەدەسەڵات دەگەن و دەگەڕێنەوە شاری مەککە وتۆڵه‌ی خۆیان ده‌که‌نه‌وه‌ له‌و قوره‌یشییانه‌ی که‌ ڕێگایان له‌ بڵابوونه‌وه‌ی ئاینه‌ نوێیه‌که‌ی محه‌مه‌دگرتووه‌ ... . لێرەدا ئەو پرسیارە لە سەر هەمان ئایەت سەربەرز دەکاتەوە کە ئایا ئەگەر نەتەوەیەک، تیرەو هۆزێک بەزۆر بیرو باوەڕی ئیسلامییان بەسەردا بسەپێنرێت (وەک ئەوەی کە ئیسلام کردی بەرانبەر بە گەلی کورد و نەتەوە نا عەرەبەکان)، ئەوا ئەوان مافی بەرگری کردنیان نییە لە بیر و باوەڕ و موقدەساتی ئاینی خۆیان و نابێت وه‌ڵامی شه‌ڕ به‌شه‌ڕ بده‌نه‌وه‌ ؟ هەمان ئایەت وەڵامی پرسیارەکە بە نەخێر دەداتەوە و ئەوە بە شەرعی دەزانێت بۆ موسڵمانەکان کە ئەگەر هەر نەتەوە و هۆز و تیرەیەک نە هاتنە سەر ئاینی ئێوە و لە سەر ئاین و موقدەساتی نا ئیسلامییان پێیانداگرت و بەرگریان لێکرد، ئەوا لەگەڵیاندا دادپەروەر مەبن و هەرچییەکتان لە دەستهات لە ستەمکاری (تەنانەت تاسڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی و کەڵتوریشیان)درێغییان لێمەکەن. ئائه‌وه‌یه‌ ناوه‌رۆکی عه‌داله‌تخوازانه‌ی هه‌مان ئایه‌ت که‌ کاک ئه‌بوبه‌کر عه‌لی موزایه‌ده‌ی عه‌داله‌تخوازی ئیسلامی پێوه‌ ده‌کات! .

(یەکگرتوو) بۆ چاوبەستکردنی سیاسییانەی خەڵکی کوردستان و بۆ گەیشتن بە مەبەستە سیاسییە گومان لێکراوەکانی، ناچار بووە کە بڵێت (هیچ ڕیباز و فەلسەفەیەک لە مێژوودا ئەوەندەی ئیسلام دژی ستەمکاری نەبووە لە هەموو بەرگەکانیدا)، بەڵام ئەوزیادەڕەوییەی نووسەرەکەی (یەکگرتوو) لە مەیدانی پڕو پاگەندەی فیکری و سیاسییەکەیدا، پرسیارێکی دیکەی بەرەو ڕوو دەکاتەوە : ئایا (یەکگرتوو) چەوسانەوەی ئاینی و بەزۆر داسەپاندنی بیرو باوەڕی ئیسلامی بەسەر نەتەوە غەیرە عەرەبەکاندا، بە شێوەیەک لە شێوەکانی ستەم و چەوسانەوە نازانێت لە سەر نەتەوە بەزۆر موسڵمان کراوەکان ؟ ئەگەر وەڵامی (یەکگرتوو) بە هەمان پرسیار (نەخێر) ە، ئەوا ئیتر ڕوونە کە ئەو حیزبە لە لایەک درۆ لە گەڵ خەڵکی کوردستان دەکات سەبارەت بەوەی کە ئیسلام دژ بە هەموو جۆرە چەوسانەوەیەکە و بەم پێودانگەش دەکرێت بڵێین کە (یەکگرتوو) بۆ بنەبڕکردنی هیچ جۆرە چەوسانەوەیەک لە کۆمەڵی کوردستاندا دروستنەبووە و ئەم حیزبە ئەرکی دیکەی هەیە کە لە پشتی پەردەوەیەو ئاشکرای ناکات، لەلایەکی تریشەوە دەبێت چەوسانەوە و ستەمە ئاینییەکانی سەرموسڵمانان (بۆنموونە لەسەرموسڵمانانی یوگوسڵاڤیای پێشوو) بەکارێکی ڕەوا لە قەڵەم بدات بۆ ڕژێمی بە ناو کومونیستی پێشووتر و صربەکانی دواتر، چونکە لە ڕوانگەی (یەکگرتوو)ەوە دیاریدەیەکی سیاسیی و کۆمەڵایەتی نییە بەناوی ستەم و چەوسانەوەی (ئاینی)، بەڵام ئەگەر (یەکگرتوو) بڕوای بە (چەوسانەوەی ئاینی) هەبێت، ئەوا دەبێت ئەم (یەکگرتووە)، کە ئەوەندە دژ بە ستەم و چەوسانەوەیە لە هەموو شێوەکانیدا (!!)، بکەوێتە خانەی ڕەخنەگرانەوە لە ئاینی ئیسلام و دەسەڵاتە یەک بە دواییەکەکانی ئەو لەماوەی هەزار و چوار سەد ساڵی ڕابردوودا .. هەروەها ئەو مافەشی نییە کە بڵێت " هیچ بیر و ڕێباز و فەلسەفەیەک لە مێژوودا ئەوەندەی ئیسلام  دژ یە هەموو جۆرە چەوسانەوەیەک بووە "، چونکە ئیمپراتۆریەت و دەسەڵاتە ئیسلامییەکان بە ناوی بڵاوکردنەوەی پەیامی ئیسلامی و فتوحاتی ئیسلامییەوە گەورەترین ستەم و زوڵمی ئاینییان بەرانبەر بە نەتەوە غەیر عەرەبەکان  لە مێژوو دا ئەنجامداوە و بگرە ئەو ستەمە لە زۆر لایەندا پەلی هاویشتووە بۆ سڕینەوەی کەلتور و شارستانیەتی ئەو نەتەوانەش .

      نووسەرەکەی (یەکگرتوو) هەموو ئەو ڕاستییە تاریکانەش لەمێژووی خوێناوی ئیسلامدا دەبینێت و دەزانێت، بەڵام نووسەر و حیزبەکەی بۆ خۆ دەربازکردن لەو هاوکێشە ناکۆک و ئاڵۆز و تێکچرژاوە مێژوویی، فیکری و سیاسییەی کە لەگەڵی بەرەو ڕوو بوونەتەوە، ناتوانن و ناوێرن ددان بەو ڕاستییانەدا بنێن کە مێژووی سەرهەڵدانی ئیسلام، مێژووی ستەمکارییە بەرانبەر بە (ئاین) و (نەتەوەکان) و نیوەی کۆمەڵ (ژنان) یش. لە بەر ئەوە، نووسەرەکەی ( یەکگرتوو ) دەیەوێت پاکانەی سپی بۆ مێژووی ڕەشی  ستەمکاری دەسەڵاتی سیاسیی ئیسلام بکات، تا لەم ڕێگایەوە حیزبەکەیی و جیهانبینییەکەی بە دژی ستەم لە قەڵەم بدات و پێمان بڵێت کە یەکگرتوو هەموو ( فیکر و ڕێباز و دەسەڵاتێک ڕەت دەکاتەوە کە لە سەر بناغەی ڕێز دانانی نەتەوەیەک بە سەر نەتەوەیەکی تردا ، یاخود ڕەگەز پەرستی و ستەم کردن لە کەسانی تر نکوڵی کردن لە مافە ڕەواکانیان لەسەر بنچینەی ئینتمای نەتەوەیی یانەوە ، داڕێژرابێت5 ) . بەڕاستی ئەگەر (یەکگرتوو) ئەوەندە پێداگر و سوورە لە سەر دژایەتیکردنی چەوسانەوە و ستەمی نەتەوایەتی و ڕەگەزپەرستی و نکوڵی لە مافەکانی هیچ نەتەوە و ئاینێک ناکات، هەروەها بەڕاستی ئەگەر ئەو حیزبە ئەوەندە وەفادارە بەو بەڵینەی کە لەپێشەوە هێنامەوە، ئەوا یەکەمین کارێک کە لەو لایەنەدا پێویستە ئەنجامی بدات، ئەوەیە کە دەبێت جیهانبینی ئیسلامییەکەی خۆی ڕەتبکاتەوە و پووچەڵبوونەوەی ئایدۆلۆژییەکەی بێ هیچ ترس و گومانێک لە بەردەمی خەڵکی کوردستاندا ڕابگەیەنێت، چونکە ئیسلام وەکو ڕێبازێکی فیکری ـ سیاسیی خۆی درێژە پێدەرو شەرعیەت پێدەری چەوسانەوەی نەتەوەیی، ڕەگەزی، ئایینی و چینایەتییە لە کۆمەڵگەو مێژوودا، بەڵام وەک لە چەند شوێنێکیتردا ئاماژەم بۆ کرد، یەکگرتووەکەی کاک ( ئەبوبەکر ) نە دژی ستەم و چەوسانەوەیە لەسەر نەتەوەی کورد و نە وەفاداریشە بەو پەیمانە سیاسییەی  کە بەخەڵکی کوردستانی دەدات، ئەمەش خۆی بەو مانایەیەکە (یەکگرتوو) بۆ ئەوە دروست نەبووە وەڵام بە بێ مافییەکان خەڵکی کوردستان  و کێشەی کورد بداتەوە و پەیمانەکەشی تەنها موزایەدەیەکی سیاسییە بەسەر حیزب و ڕێکخراوەکانیتری ناو گۆڕەپانی سیاسیی کوردستاندا . بە کورتی بڵێم، ئەو پەیمانەی ( یەکگرتوو ) تەنها بۆ چەواشەکردنی سیاسییانەی خەڵکی کوردستان و ئەندام و لایەنگرەکانی خۆیەتی و نەک شتێکی لەوە زیاتر، چونکە ئەو حیزبە نەک تەنها ناتوانێت پەیمانەکەی بخاتە خانەی پراکتیکییەوە، بەڵکو لەوەش خراپتر ئەوەیە کە ئەم حیزبە قەید و بەندی فیکری بۆ چارەسەری کێشەی کورد دادەنێت و ڕزگاری ئەم نەتەوە ژێر دەستەیە دەخاتەگرەوی قەیدو بەندی ئیسلامی خۆیەوە . ئەوەی کە ووتم تۆمەت هەڵبەستن و سوکایەتیکردنی سیاسیی نییە بەم حیزبە، بەڵکو ڕاستییەکی بابەتییەو کاک ئەبوبەکریش بێ هیچ تەم و مژێک لە نامیلکەکەی دا ڕایگەیاندووە . کەواتە با زیاتر لەگەڵ نووسەردا بڕۆین و لاپەڕەکانی نامیلکەکەی زیاتر هەڵبدەینەوە تا ئەو ڕاستییه‌ لە زمانی خۆیەوە ببیستین .

 نووسەر لە شوێنێکی دیکەی نامیلکەکەیدا ئەو قەیدو بەندە بەم جۆرە گەڵاڵە دەکات و دەڵێت :"یەکگرتوو لە بەردەم ئەو واقعە نەتەوەیی و نیشتمانی  و ئیسلامی یەکەی کوردستاندا جارێکی تر چەمکەکانی خوێندەوە و بەیەکی یەوە گرێی دانەوە و سەر ئەنجامیش لە چوار چێوەی پرۆژەیەکی فیکری و سیاسی ئیسلامی کوردستانی هاوچەرخ دا جۆشدان و بە جۆرێکی نەخشە بۆ کێشراو ئاڕاستەی بەدیهێنانی ئامانجەکانی کرد ... بۆیە ( یەکگرتوو )  زۆر بەسادەیی خۆی ئاوا پێناس دەکات کە حیزبێکی ئیسلامی یە و تێدەکۆشێت لە پێناو چارەسەر کردنی سەرجەم کێشە سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی یەکان ، لە دیدێکی ئیسلامی یەوە6 ".

      یەکگرتوو، سەرەڕای بانگەشەکردن و فریودان و چەواشەکارییەکانی لە بەردەم خەڵکی کوردستاندا له‌وباره‌ه‌وه‌ کە گوایە حیزبێکی  (نەتەوەیی نیشتمانی) یە، هەرچەند کە ئەم هەوڵە چەواشەکارانەیەش لە ناوەرۆکی خۆیدا نیشاندەری گومانێکە لە (نەتەوەیی و نیشتمانی) بوونی ئەم حیزبەو کادرەکانی، بەڵام لە هەمانکاتدا ئەوە خۆی باشترین بەڵگەیە بۆ ئەوەی کە (یەکگرتوو)، وەک حیزبێکی سیاسیی زۆر بە سادەیی خۆی ئەوها دەناسێنێت کە (ئەو دژی ڕێگاچاره‌ ڕۆژاواییه‌کانه‌و کێشەی کورد تەنها لە دیدگای ئیسلامییەوە چارەسەر دەکات و هەر چارەسەرێکیش لە چوارچێوەی دیدی ئیسلامییه‌وه‌ نه‌بێت دژی  دەوەستێتەوە ...) ئەوەش خۆی بەو مانایەیەکە (یەکگرتوو) دەیەوێت کێشەی کورد لە تەپ و تۆزی ئیسلامی و ئاینیدا بخنکێنێت و سروشتێکی ئاینی و ئیسلامی بە کێشەکە بدات، بەڵام کاک ئەبوبەکر و حیزبەکەی پێویستە لەوە تێبگەن کە کێشەی کورد نە کێشه‌یه‌کی ئاینییەو نە ئیسلامییە و نە چارەسەرەکەشی هیچ قەیدو بەندێکی ئیسلامی و پان ئیسلامیستی بەسەر خۆیدا قبووڵ دەکات .. بەو پێودانگەیش دەکرێت زۆر بە ڕاشکاوانە بڵێم حیزبە ئیسلامییەکان (لەوانەش یەکگرتوو) ئیزافەیەکی چەندایەتی و چلۆنایەتی زەرەرمەندن بۆ خودی کێشەی گەلی کوردو چارەسەرە سیاسییەکانی ئەوکێشەیە.

         سروشتی کێشەی کورد نە " ئاینی " و " نەئیسلامی " یە !

        نووسەر هەموو هێز و توانای سیاسیی و ئەدەبی خۆی بەگەڕ خستووە تا لە نووسراوەکەیدا کێشەی کورد بخاتە ناو گێژاوی (مقدساتی ئاینی) و ئیسلامییەوەو لەم رێگایەوە دەیەوێت بە خوێنەر بڵێت کە کێشەکە ناوەرۆکێکی عەقایدی و ئایدیۆڵۆژی هەیە و بەم هۆیشەوە (یەکگرتوو) پێویستییەکی سیاسیی و کۆمەڵایەتییە بۆ کۆمەڵی کوردستان . کاک ئەبوبەکر لەو بارەیەوە دەڵێت :" ئیسلام وەکو مرۆڤ ڕێز لە مرۆڤ دەگرێت ( لقد کرمنا بنی ادم )هەمووش دەزانین کە چۆن ساڵەهای ساڵە بە پێچەوانەی ئەم سەرەتا قورئانی یە مەزنەوە ستەم لەمرۆڤی کورد و شناسنامەو ( مقدسات ) ی دەکرێت ... ئێمەیش وەک نەتەوەی کورد و کورد بوونمان ناسنامەی نەتەوایەتیمانە و بەشێوەیەکی گشتیش موسڵمان بوونمان ناسنامەی ( عەقایدی ) مانە7".

     ڕەنگە ئەو قسانەی کاک ئەبوبەکر لە بازاڕی سیاسەتی سەرمایەدارە خلیجییەکان و بە ناو  ڕێکخراوە فریاگوزارییە ئیسلامییەکاندا پڕ جانتایەک دۆلاری بۆ بکات، بەڵام لە کوردستاندا کەس بە پولێکی قەڵب نایان کڕێت، چونکە هەموومان دەزانین کە نەتەوەی کورد بەتاوانی ئەوەکە هەڵگری بیرو باوەڕ و مقدەساتی ئیسلامییە لەلایەن داگیرکەرانەوە ستەمی نەتەوایەتی بەسەردا نەسەپێندراوە و کۆمەڵ کوژ نەکراوە، تەنانەت زۆر جاریش لەلایەن دەوڵەتە شوڤێنییەکانەوە (بەهۆی ئەوەکە نەتەوەیەکی موسڵمان بووە) لە کۆمەڵ کوژیدا خاتری گیراوە، یاخود بۆ سەرکوتی ڕاپەڕین و جووڵانەوەکانی کەڵکیان لەو لایەنە ئاینییانەی وەرگرتووە. هیچ کەسێک لە کوردستاندا لەبەرئەوەی کە ( موسڵمان ) بووە ڕاپێچی زیندان، ئەشکەنجەخانەکان و بەردەمی پەتی سێدارەکان نەکراوە ... یان بەهۆی ئەوەکە هەڵگری بیرو باوەڕی ئاینی ( مەسیحی ، یەزیدی و...) بووە نوقمی خوێن ئاگرو ئاسن و خاک و خۆڵنەکراوە . کەواتە کێشەکە، کێشەی ( عەقایدو مقدەسات ) نییە، بەڵکو داگیرکردن و ئیبادەکردنی بە کۆمەڵی نەتەوەی کورد هۆکاری دیکەی هەیە و  لە بنچینەوە سروشتی کێشەکە شتێکی دیکەیە، بەڵام نووسەر دەیەوێت بەزۆر کڵاوی عیسا بکاتە سەر موسا و پێمان بڵێت کە ئێمە کێشەیەکی ئاینی و عەقایدیمان لەگەڵ داگیرکەرانی کوردستاندا هەیە و دەبێت برا موسڵمانەکانمان لە جیهانی ئیسلامی و عەرەبیدا بە ئاگا بهێنینەوە کە ئێمە نەتەوەیەکی موسڵمانین و دروشمە ئاینی و عەلمانییەکانیش لەکۆمەڵگای ئێمەدا بەڵگە نین بۆ هەڵگەڕانەوەی ئەم نەتەوەیە لە ئاینی ئیسلام! . ئەو ڕاستییە دەتوانن لەم پەرەگرافەی نووسینەکەی کاک ئەبوبەکرەوە ببیستن :" تەنانەت لە هەندێک بڕگەی مێژوویی دا هەوڵ دراوە یاری بە هەستی ئاینی گەلانی موسڵمان بکرێت و خوێنڕێژانی کورد بێ ئاگایی یان لە کێشەکە و دواکەوتوویی فیکری و سیاسی یان بقۆزنەوە و لە بەر چاویان کورد بە گەلێکی هەڵگەڕاوەبخەنە ڕوو!! { مه‌به‌ستی ئه‌بوبه‌کر له‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌ " مرتد "، هه‌ڵگه‌ڕاوه‌یه‌‌ له‌ دینی ئیسلام‌} بۆ ئەمەش هەندێ دروشم و شیعاری مارکسیزمانەی بزووتنەوەی ڕزگاری نیشتمانیان لە دوای نیوەی سەدەی بیستەمەوە کردووەتە بەڵگەی دەستیان8".

      بەکوردی و بەکورتی، نوسەرەکەی یەکگرتوو دەیەوێت پێمان بڵێت کە :

یەکەم : برا موسڵمانەکانی (یەکگرتوو) لە جیهانی ئیسلامی وعەرەبیدا بێئاگابوون لە کێشەی کورد.

دووەم:   بەهۆی ئەوەوە پشتیوانیان لەلایەن برا موسڵمانەکانی     یەکگرتووەوە پشتیوان له‌ گه‌لی کورد نه‌کراوه‌،چونکە هەندێک دەستەو تاقمی سیاسیی تاوانبار لە ناو بزووتنەوەی کورددا هەبوون کە بە بەرزکردنەوەی دروشمی مارکسییانە بەڵگەی مورتەد بوون و (کافر) بوونی نەتەوەی کوردیان داوەتە دەستیان.     نووسەره‌کەی (یەکگرتوو) بۆیە ئەوە دەڵێت کە لە لایەک پاساو بۆ بێهەڵوێستی برا عەرەبە موسڵمانەکانی بهێنێتەوە لە بەرانبەر کێشەی کورددا و لە لایەکیتریشەوە دەیەوێت بە براکانی بڵێت کە کێشەی کورد کێشەیەکی ئیسلامییە (؟!) و بوونی دروشمه‌ مارکسییەکانی ناو میللەتی کورد نابێت لە کۆمەککردن بە حیزبەکەی نووسەر ساردتان بکاتەوە .

     با بۆ ساتێک ناوەرۆکی بابەتی کێشەی کورد بەجێبهێڵین و ئێستا بچینە سەر ئەو پاکانە بێشەرمانەیەی کە نووسەر بۆ ووڵاتە ئیسلامییەکانی دۆستی (یەکگرتوو) ده‌یکات . با لەو ڕووەوە چەند پرسیاری مەنتقی ئاڕاستەی نووسەر بکەین تا بڵقی بێهەڵوێستی ووڵاتە ئیسلامییەکان و برا موسڵمانەکانی  یه‌کگرتوو بەسەر ڕووباری نیل، دەریای عومان و کەنداوەوە بتەقێنێت . گریمان ئەو پاساوەی نووسەر بۆ بێهەڵوێستی موسڵمانەکان لە بەرانبەر کوشت و کوشتاری بە کۆمەڵی گەلی کورد لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەمەوە ڕاستە و ئەوان بەهۆی بوونی دروشمە مارکسییەکانەوە پشتیوانیان لە کێشەی کورد نەکردووە (!)، بەڵام ئەی هەڵوێستی برا موسڵمانەکانی (یەکگرتوو) لە دنیای عەرەبی و غەیرە عەرەبیدا بەرانبەر کێشەی کورد و پەیمانی لۆزان چی بوو ؟ هەڵوێستیان بەرانبەر جووڵانەوە سیاسییە دژی کۆڵۆنیالییەکەی شێخ مەحمود چی بوو، لە حاڵێکدا کە دیدو بۆ چوون و شێوەی ئاینی و ئیسلامی بە سەریدا زاڵ بوو ؟ بەرانبەر بە بزووتنەوەکەی شێخ سەعیدی پیران چی بوو کە ئەویش هەمان ناوەرۆکی ئاینی هەبوو ؟ بەرانبەر بە جووڵانەوەکەی قەدەم خێر چی بوو کە لە دواییدا بوو بە تەڵەی قورئانەکەی ڕەزا شای گۆڕ بەگۆڕەوە ؟ بەرانبەر بە کۆمارە ڕووخاوەکەی قازی و جوڵانەوە عەشایرییەکەی مەلا مستەفا چی بوو ؟ هەڵوێستی " ئیخوان المسلمین " لە میسر و هەموو دنیادا بەرانبەر بەکیمیا بارانکردنی هەڵبجە چی بوو ؟ ئینجا ئەگەر (ئومەت) ێک، کە (یەکگرتوو) شانازی پێوە دەکات و پاکانەی سیاسیی بۆ بێهەڵوێستیان دەکات، ئەوەندە بێئاگاو خەوتوو بێت و ئەو هەموو کارەسات و جووڵانەوە بومەلەرزە ئاسایەی میللەتی کورد بە ئاگای نەهێنێت و بە بەهانەی بوونی چەند ڕەوتێکی مارکسی و عەلمانییەوە لەناو جووڵانەوەی  سیاسیی کوردستاندا چاو لەو هەموو کارەسات و جووڵانەوە خوێناوییانەی گەلی کورد بپۆشێت، داخۆ ئەوە چۆن (ئومەت) ێکەو کوردی ژێر دەستە دڵی چی پێخۆش بکات ؟ دەبێت چاوەڕوانی چ پشتگیری و کۆمەکێک لەو ئومەتە خەوتوو و بێهۆشە بکات ؟ سەیرە !  لەبەر خاتری بەرژەوەندی تەسکی ماددی حیزبی، چ پاساوێک بۆ بێهەڵوێستی ئەو ئومەتە گەمژەیە دەهێنرێتەوە و حاشا لە ڕاستییەکان دەکرێت ؟... کەوایە با ئەو (ئومەت) ە ئیسلامی بێهۆش و خەولێکەوتووە بەجێ بهێڵین بۆ (یەکگرتووی ئیسلامی)  و نووسەرەکەی و بگەڕینەوە سەر سکەی ئەسڵی باسەکەمان لە بارەی ناوەرۆکی سیاسیی و بابەتی کێشەی کورده‌وه‌ .

     لە پێشەوە وتم کە کێشەی کورد نەئاینییەو نە ئیسلامییە، بەڵام ئەوە ( یەکگرتوو )ە کە دەیەوێت سەر لە جەماوەر تێکبدات و بەمەبەستی پاساو هێنانەوە بۆ شەرعیبوونی حیزبە ئیسلامییەکان دەست دەبات بۆ شێواندنی ناوەرۆکی بابەتییانەی کێشەی کورد وبەرگێکی ئاینی بە بەردا دەکات . بێگومان ئەگەر ئێمە سیازدە سەدە و نیو بەر لە ئێستا، واتە لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی گەورەی ئیسلامیدا بژیاینایە و بۆ بەرگریکردن لە ئاینی زەردەشتی کوردان لە خوێن و خۆڵ هەڵبکێشراینایە بە دەستی هەمان ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی، ئەوا ئەوکات کاک (ئەبوبەکر) هەقی بوو بڵێت کیشەی کورد ناوەرۆکێکی ئاینی هەیەو کێشەی (مقدسات)ە، بەڵام ئەو کێشەیە زیاتر لە سیازدە سەدەیە کۆتایی پێهاتووە و بیرو باوەڕی ئیسلامی بەزۆر کراوەتە بیرو باوەڕی میللەتی کورد و شەڕی (ئاین و مقدسات)، بە قازانجی جێگیر بوونی فکری ئیسلامی لە ناو نەتەوەی کورددا کۆتایی پێهاتووە . لە بەرئەوە، دەبێت لەڕوونکردنەوەی ناوەرۆکی بابەتی کێشەو ستەمەکەدا، مرۆڤ بگەڕێت بۆ هۆکاریتر، کە بەبڕوای من ئەو هۆکارانەش، هۆکاری ئابووری و سیاسین .. بەم واتایە کەبزوێنەری سەرەکی درێژەکێشانی ستەمی نەتەوایەتی لەسەر میللەتی کورد، خودی بەرژەوەندییە ئابووری و سیاسییەکانی ئیمپریالیزم و دەوڵەتەشۆڤێنییە وابەستەکانیانە لە عیراق و ناوچەکەدا، ئەو بەرژەوەندییە ئابووری و سیاسییەی کەخۆی لە دەستگرتن بەسەر بازاڕەکانی کار و کاڵا و سەرچاوە سروشتییەکانی کوردستاندا دەبینێتەوە . کورد سوتەمەنی ئەو بەرژەوەندییە ئابووری و سیاسییەی ئیمپریالیزم و حکومەتە نۆکەرەکانییەتی لە ناوچەکەدا، نەک سوتەمەنی ( مقدساتی ئاینی ) و ئیسلامییەکەی .

 کێشەی کورد،  کێشەیەکی ئابووری و سیاسییە و کێشەیەکی ئاینی و ئیسلامی نییە . خودی کێشەکەو چارەسەر کردنەکەشی هیچ پەیوەندییەکی بە ئاین و ئیسلامەوە نییە و کێشەکە لەسەر دەستی ئەحزابی ئیسلامی و ئایدیۆڵۆژیای ئیسلامیدا نەک هەر چارەسەر ناکرێت، بەڵکو بەهۆی بوونی حیزبە ئیسلامییەکانەوە کێشەکە ئاڵۆزتر دەبێت . بەو هۆیەوە پیشنیاری من بۆ کاک ( ئەبوبەکر ) وحیزبەکەی ئەوەیەکە خۆی ساغبکاتەوە و لە سەرێکەوە نەڵێت ( من کوردم  ) و لە سەرێکی تریشەوەبڵێت( ئیسلام  )م و لەم ڕێگایەوە ئەرکی سیاسیی و ستراتیژی خۆی تێکەڵ بەکێشەی کورد ناکات باشترە .

   ئەو ئەڵتەرناتیڤەی کە " یەکگرتوو " بۆ چارەسەری کێشەى کورد  پێشنیاری دەکات چی یە؟   

      لە چەند شوێنی ئەم نووسراوەیەدا ووتم کە ( یەکگرتوو ) نە بۆ وەڵامدانەوە بە چارەسەری کێشەی کورد دروستبووەو نە بۆ خزمەتکردن بە بەرەو پێشبردنی کۆمەڵگای کوردستان پێی خستووەتە مەیدانی ململانێی سیاسییەوە، بەڵکو بۆ مەبەستێکی دیاریکراو دروستبووە کە لە پرۆسێسی چالاکی، سیاسیی و فیکرییەکانی خۆیدا کێشەکە ئاڵۆزتر دەکات، بەڵام نووسەرەکەی یەکگرتوو بەجۆرێک پێ لە سەر ناسنامەی نەتەوایەتی دادەگرێت و دەی ( کورد ) ێنێت، کە ئەگەر خوێنەری زۆر هوشیار نەبێت ڕەنگە لە ناو گێژەڵوکەی ( کوردایەتی ـ ئیسلامیەت ) ی ئەم حیزبەدا ڕێگای ئەسڵی لێوون ببێت و بەرەو حیجاز و مەنزڵگەی سیاسەتی " اخوان المسلیمین " ی " حسن البنا " له‌ میسر ملی ڕێگا بگرێت و بکەوێتە داوی سیاسەتی فریودەرانەی " اخوان المسلمین "ی یەکگرتووی ئیسلامی کورستانەوە . منیش بە ئەرکی خۆمی دەزانم کە خوێنەری کورد لە تەپ و تۆزو گیژەڵوکەی کوردایەتی ـ ئیسلامییەتیەکەی یەکگرتوو دەربهێنم و بیخەمە سەر ڕێگای ڕاستەقینەی ئەو تێڕوانین و بۆچوونەی خۆم کە پێم وایە ئەم حیزبە ئیزافەیەکی چەندایەتی و چۆنایەتی زیانبەخشە لە کۆمەڵگای کوردستاندا . بۆ ئەم مەبەستەش هەنگاو بە هەنگاو لەگەڵ قسەکانی کاک ئەبوبەکر و کێشەی کورد لە " ستراتیژی یەکگرتوو " ەکەیدا دەڕۆم تا دەمامکی کوردبوون لە ڕووی ڕاستەقینەی ئەم حیزبە هەڵبماڵم . 

     کاک ئەبوبەکرو حیزبەکەی، بۆ ئەوەی کە بێ ئەڵتەرناتیڤى خۆیان لە بەرانبەر کێشەى کوردا لە چاوی خوێنەر وون بکەن و بوونی ئەحزابی ئیسلامی لە کوردستاندا بکەنە پێویستییەکی نەتەوەیی و ئیسلامی، دەستیانکردووە بە موزایەدەیەکی دیکە بە سەر حیزبەکوردییەکاندا و پێیان وایە کە کێشەی کورد، تەنها مافی دیاریکردنی چارەنووس و " پێکهێنانی دەوڵەتی ئیسلامی " یە ( !! ) ، بەڵام لە ڕوانگەی " یەکگرتوو " ە وە هەڵگرتنی ئەو بەردە لە ئێستادا گەورەیە، واتە بەرز کردنەوەی دروشمی  " دەوڵەتی سەر بەخۆی کوردی ـ ئیسلامی " ، خۆی نیشانەی نەهاویشتنی ئەو بەردەیە و بەم پێودانگەیش " یەکگرتوو " نایەوێت دروشمبازی لە گۆڕپانی سیاسیدا بکات و ئەمەش بۆتە هۆی ئەوە کە لە ئەنجامدا خەڵکی کوردستان ئاگاداری باری سەرنجی " یەکگرتوو " نەبن دەربارەی کێشەو قەیرانەکان بەگشتی و بە تایبەتیش کێشەی کورد و ڕێگا چارەسەرە دوور و نزیکەکانی ئەم حیزبە لە بەرانبەریدا . لەم بارەیەوە کاک ئەبوبەکر دەڵێت : " خۆ دورگرتنی ( یەکگرتوو ) لە دروشمبازی و موزایەدەی سیاسیی و ڕەچاوکردنی هەلومەرجی ناسکی کوردستان و واقعی ململانێ و ناکۆکی هێزەکانی ، کە هەندێک جار سەری کێشاوە بۆ ئەوەی کە خەڵکی کوردستان بە گوێرەی پێویست ئاگاداری باری سەرنجی ( یەکگرتوو ) نەبن دەربارەی کێشەو قەیران و ڕووداوە جۆربە جۆرەکان 9 ".

     بەڵێ ..( یەکگرتوو ) نایەوێت موزایەدەیەکی سیاسیی بکات و یاری بە دروشمەکان بکات و ڕەچاوی بارودۆخی ناسکی کوردستانی ئەمڕۆ نەکات، ئەگینا پێکهێنانی " دەوڵەتی سەربەخۆ " بۆ خەڵکی کوردستان بە بەشێک لە ستراتیژی خۆی دەزانێت و ئەوە بەپێچەوانەی خواستی ( ئومەت ) ی ئیسلامییەکەیی و  پرەنسیپە ئیسلامییەکان نابینێتەوە و سنوورەکانی ئێستا بە موقه‌ده‌س نازانێت.  نووسەر لەو بارەیەوە دەڵێت :" هەروەها ( یەکگرتوو ) لە ڕووی مەبدەئییەوە دامەزراندنی دەوڵەت بۆ گەلی کوردمان و لە سەر خاکی کوردستان بە ڕەوا دەبینێت و ئەم سنوورانەی ئێستا بە مقدەس و قەدەری خوایی نازانێت و دەستکاری کردنیشیان گوناهی نی یە10 ".

     بەڵام ( یەکگرتوو ) لە ڕووی مەبدەئییەوە دەکەوێتە سەر دووڕێیانێک لە چارەسەرکردنی بناغەیی کێشەکەدا و گومانی خۆی لە ( گوناه  ) بوونی دەستکاریکردنی سنوورەکانی ئێستای کوردستان بەمجۆرە دەر دەبڕێت :

"وە ئەگەر قسە لە ئومەتی ئیسلامی و پارچە پارچە نەکردنی یەتی ئەوا ئێمە بە خۆمان و خاکمانەوە هیچ لاری یەکمان لەوە نی یە و پارچەیەکین لە نەتەوەی ئیسلامی و پەیوەندی برایەتی ئیسلامیمان هەیەو هیچ لە موڵکی ئومەت و خەڵکی ئومەت ناگۆڕێت ئەگەر ئێمە کیانێک یان شێوە کیانێکمان هەبێت 11”.

( یەکگرتوو ) وێڕای ئەوە کەلە بەردەمی ئومەتە ئیسلامییەکەیدا سوێند بەوە دەخوات کە ( پارچەیەکە لە نەتەوەی ئیسلامی ) و هیچ لارییەکی لەوە نییە، بەڵام لە هەمانکاتیشدا بۆ ئەوەی دڵی ئومەتەکەی لێنە ڕەنجێت، دێت ( ئومەت ) ەکەی دەکاتە سەر پشک بۆ چارەسەری کێشەکە لە دووڕێیانی سەربە خۆیی و نیمچە سەر بەخۆییدا، کە  لەژێر بیروڕای سیاسیی گشتی کوردستاندا، (یەکگرتوو ) ناچار بووە رێگای دووەمیان، واتە فیدرالیزم لە قسەدا قبووڵ بکات و ددان بە( فیدرالیزم ) دا بنێت وەک چارەیەک بۆ کێشەی کورد :" کێشەی گەلى کورد وەک کێشەی خاک و خەڵک سەیر دەکەین و سیستەمی فیدراڵیەت بە گونجاو دەزانین بۆ چارەسەری کێشەکە12 " .

( یەکگرتوو )  لە ژێر گوشاری ڕای گشتی و حیزبەکانی لایەنگری ( فیدراڵیەت ) دا و بۆ ئەوەی کە جێ پێیەک بۆ خۆی بکاتەوە لە ناوەندی سیاسیی کوردیدا، ناچار بووە کە زاراوەی ( فیدراڵی ) وەک زاراوەیەک لە فەرهەنگی سیاسیی خۆیدا بگونجێنێت، بەڵام دیسان بۆ دڵنیاکردنی ئومەتەکەی، ئەو دەگەڕێتەوە بۆ دواوە و بە دڵنیاییەوە پێی دەڵێت کە ئەو ( فیدراڵیەت ) ەی ئەو دەیخوازێت، هەمان سیستەمی ویلایەتەکانی دەوڵەتە ئیسلامییە : " ئەم پاساوانە نیازی سیاسی خراپ و تێگەشتن لە گیان و تەنانەت مێژووی ئیسلامیشی لە دواوەیە چونکە لە ڕاستی دا سیستەمی ویلایەتەکان یاخود هەرێمەکان سیستەمی پەیڕو کراوی دەوڵەتی ئیسلامی بووە ، ڕۆژێکیش ئەمە بە پێچەوانەی یەکێتی ووڵات و نەتەوەی ئیسلامی یەوەنەبووە " 13.

     لە پێشەوە بینمان کە ( یەکگرتوو ) چۆن دەستکاریکردنی سنوورەکانی بەگوناه نەدەزانی (؟!) و ئێستاش چۆن ( سیستەمی ویلایەتەکان ) بە پەیڕەوکراوی دەوڵەتی ئیسلامی لە قەڵەم دەدات و سیستەمی ویلایەتەکانی ئیسلام بە پێچەوانەی ( یەکێتی ووڵات و نەتەوە ئیسلامی ) یەکەی نازانێت ... ئەگەر سیستەمی ویلایەتەکان ڕۆژێک بە پێچەوانەی کارکردی سیاسیی دەوڵەتی ئیسلامییه‌وه‌ نەبووە، بەڵام ئەمڕۆ پێکهێنانی ( دەوڵەتی سەر بەخۆ ) بە پێچەوانەی " یەکێتی  ووڵات و نەتەوەی ئیسلامی " یە . کەواتە لە ڕوانگەی ( یەکگرتووە ) پێکهێنانی ( دەوڵەتی سەر بەخۆ ) لەسەر خاکی کوردستاندا بە پێچەوانەی " یەکێتی ووڵات و نەتەوەی ئیسلامی " یەکەیەتی و باشترین ڕێگاش بۆ کەرت و پەرتنەکردنی ئەو یەکێتی خاک و ئۆمەتە ئیسلامییەی ( یەکگرتوو )، هەمان سیستەمی ویلایەتی ئیسلامییەکانە   و کێشەی کوردیش لەو ڕێگایەوە چارەسەری دەکرێت !! .. کاک ئەبوبەکر و حیزبەکەی بیریان چووە کە دەکرێت بۆ ماوەیەکی زەمەنی دیاریکراو بەر بە ئاڵوگۆڕە مێژوویی و کۆمەڵایەتی و سیاسییەکان بگریت، بەڵام ناکرێت مێژوو بگێڕیتەوە بۆ دواوە . خەونەکان دەگێڕدرێنەوە، بەڵام دووبارە نابنەوە، یان وەک مارکس دەڵێت : هەموو ڕووداوەکان  و کەسایەتییە گەورەکان لە مێژووی جیهاندا دووجار دەردەکەونەوە : جاری یەکەم بەشێوەی تراژیدیاو جاری دووەمیش بەشێوەی کۆمیدیا 14" .

     سیستەمی ولایەتەکان و دەسەڵاتی والییە ئیسلامییەکان چەندجار لە مێژوودا بە شێوەی تراژیدیا دەرکەوتوونەتەوە و سیستەمی والییەکانی ئیسلام لە دواجاردا، کە خۆی لە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و خەلافەتی عوسمانی دا بینیەوە، ئەو شێوە کۆمیدییەیە  کە ( یەکگرتوو ) وەک نموونەیەکی مێژوویی دەیخاتە بەر دەممان . سیستەمی ویلایەتەکان و دەسەڵاتی والییە ئیسلامییەکان دەرهاویشتەی قۆناغێکی ئابووری، کۆمەڵایەتی، سیاسیی و مێژوویی دیاریکراون کە ئەو قۆناغە و پێکهاتە ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسییەکەی ( بە سیستەمی ویلایەتەکانیشەوە ) ، هیچ گونجان و لێکچوون و تەباییەکیان لەگەڵ ئەم قۆناغە ئابووری، کۆمەڵایەتی، سیاسیی و مێژووییەدا نییە کە زاراوەو چەمکی ( فیدرالیزم )ی وەک سیسته‌مێک هێناوەتەوە ناو ژیان و فەرهەنگی سیاسیی خەڵکی ئەم سەردەمەوە.

     سیستەمی ( فیدرالیزم )دەرهاویشتەی کۆمەڵی سەرمایەدارییەو ئەم سیستەمە ڕاستەوخۆ دژی سیستەمی والی و ویلایەتەکانە، چونکە ژێرخانی ئابوورییەک کە ئەم دووسیستەمە سیاسیی و سەر خانە سیاسییەی لەسەر بیناکراوە، لەڕووی مێژوویی و بابەتییەوە ناکۆک و دژ بە یەکترن . ڕژێمی سەرمایەداری، وەک فۆرماسیۆنێکی ئابووری سیاسیی و کۆمەڵایەتی، بە بەراورد کردن لەگەڵ کۆمەڵی دەرەبەگایەتی و نیمچە کۆیلەداریدا، وەک فۆرماسیۆنێکی ئابووری و کۆمەڵایەتی، یان وەک شێوەی بەرهەمهێنانی ئاسیایی، کە سیستەمی والییەکان و ویلایەتەکان، نموونەیەکی ئەو شێوە بەرهەمهێنانە بووە لەمێژوودا، ڕژێمێکی پێشکەوتووانەترە و بەم هۆیەشەوە جیاوازییان ئاسمان و ڕێسمانە .

سیستەمی فیدراڵی، ئیدارەیەکی سیاسیی شێوە سەر بەخۆیە لە چوارچێوەی ووڵاتێکی فرە نەتەوەییدا، شێوەیەکی گونجاو و دڵخوازانەی نەتەوە جیا جیاکانی ئەو ووڵاتانەیە لە پێکەوە ژیانی ئابووری و سیاسیدا کە ئەو جۆرە سیستەمەیان بۆ بەڕێوەبردنی ووڵات هەڵبژاردووە. ماوەتەوە بڵێین کە ئەگەر سیستەمی فیدراڵی لەلایەک چارەیەکی زیرەکانەی سەرمایەداری بێت بۆ بەدەستهێنانی قازانجی ئابووری و کەڵەکەکردنی زیاتری سەرمایە، ئەوا لەلایەکی دیکەوە بەر ئەنجامی خەباتی سیاسیی و مەدەنیانەی نەتەوە ژێر دەستەکان بووە بۆ لابردنی چه‌وسانه‌وه‌ی نەتەوایەتی دەوڵەتی مرکزی لە ووڵاتانی فرە نەتەوەییدا .. بەکورتی  دەکرێت بگوترێت کە ( سیستەمی فیدرالیزم )، سیستەمێکی یەکگرتووی دڵخوازانەی نەتەوە جۆراو جۆرەکانە لە چوارچێوەی جوگرافیایەکی سیاسیی دیاریکراودا بۆ بەهرەمەند بوونی یەکسان لە مافی هاو ووڵاتیبوون و هاو نیشتمانیبوون و کۆتایهێنان بە ستەمی نەتەوایەتی، یاخود کۆتایی هێنان به‌ چه‌وسانه‌وه‌ی ڕەگەزی و ئاینی ... ئەگەر سیستەمی فیدراڵی ئەمە بێت، ئاخۆ دەبێت سیستەمی ( ویلایەتەکان )ی ( یەکگرتوو ) چی  بێت  کە دەیشوبهێنێت بە ( فیدرالیزم ) و سیستەمی فیدراڵی دنیای هاوچەرخ ؟ ئایا سیستەمی ویلایەتەکان کە ( یەکگرتوو ) لە بەر چاوی کاڵی ئۆمەتی ئیسلامییەکەی دەیکاتە ئاڵتەرناتیڤی چارەسەری کێشەی کورد، لە دنیای هاوچەرخدا  چارەیەکی سیاسیی و عەمەلییە  و له‌گه‌ڵ بارودۆخی سیاسیی ئەمڕۆی عێراقدا ده‌گونجێت؟

     یەکگرتوو، سەرەڕای هەموو پڕوپاگەندەیەکی دەربارەی بڕوابوونی مەبدەئییانە بە ( سەر بەخۆیی کوردستان ) و ئەوەکە حیزبێکی ( ئیسلامی مۆدێڕن !!)ە و دەتوانێت خۆی لەگەڵ ژیانی هاوچەرخدا رێکبخاتەوە و تەنانەت ( کۆمەڵگای مەدەنی )شی پێ قبوڵە (؟!) ، بەڵام بە پێچەوانەوە، ئەم حیزبە نەیتوانیوە و ناتوانێت کە لە خەونی قوڵی دەسەڵاتی ئیستبدادانەی والییەکان و ئیمپراتۆریەتی بەسەر چووی ئیسلامی دەربچێت و دابڕانێکی سیاسیی لەگەڵ ڕابردوو و مێژووی بەسەر چووی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی و خەلیفە ئیسلامییە زۆردارەکاندا بکات . لەبەرئەوە، ئەم حیزبە تەنها خوازیاری زیندووکردنەوەی ئیمپراتۆریەتێکی ئیسلامییە و دەیەوێت کێشەی کوردیش بخاتە چوارچێوەی ئەو ئیمپراتۆریەتە خەیاڵییەوە و خاکی کوردستانیش بکاتە بەشێک لەویلایەتەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە بەسەر چووە.

     یەکگرتوو، ئازادە لەوەدا کە چی لە هەگبە سیاسییەکەیدا هەیە لە بەردەم خەڵکی کوردستاندا هەڵی بڕێژێت، بەڵام زانستی سیاسیی و زانستی کۆمەڵناسی هاوچەرخ ڕێگا بەوە نادات کە ئەم حیزبە بە خواست و ئارەزووی ( ئۆمەت )ە ئیسلامییەکەی سیستەمی فیدراڵی یەکسان بکات بە دامەزراندنەوەی ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی بەسەر چووی ئیسلامی، چونکە لە لایەک مێژوو ناگەڕێتەوە بۆ دواوە و لەلایەکی تریشەوە سیستەمی ویلایەتەکانی ئیسلام لەگەڵ ژیانی هاوچەرخی خەڵکی عیراق و کوردستاندا ناکۆک و ناتەبایە و ژیانی هاوچەرخی ئەم کۆمەڵگایە، ئەو سیستەمە بە سەر چووە قەبوڵ ناکات .

 لە سیستەمی ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامیدا ( والی )یەکان بە خواست و نزیکایەتی لە خەلیفەیەکەوە دەکرانە فەرمانڕەوای ویلایەتێک، کە ئەرکی ئەو والییانە تەنها خزمەتکردن بوو بە بەرژەوەندی خەلیفەو ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی . والییەکان لەژێر پەردەی ئیسلامیدا هیچ مافێکیان بۆ خەڵکی ناوچەی ژێر فەرمانڕەوایەتییەکەیان نەدەهێشتەوە و ژیان و گوزەرانیان لە خەڵکی ژێر دەسەڵاتیان تاڵ کردبوو.. لەژێر باری سەر فترەو زەکات و باج و کارکردن و جیهادی زۆرەملێدا خەڵکانی ژێر دەسەڵاتییان دەچەوساندەوە. لە سیستەمی ویلایەتەکانی فەرمانڕەوایەتی ئیسلامیدا، هاوڵاتیان لە دانان و داڕشتنی یاساو بڕیارەکاندا بەتەواوی بێ بەش و بێ ئاگا بوون و لەژێر ناو و هەمان ئاڵای ئۆمەتی ئیسلامیدا مافی ئەوەیان نەبوو کە بپرسن بۆچی بەزۆر بیرو ڕامان دەگۆڕن ؟ بۆچی دەبێت باج و سەرانە بدەینە دەسەڵاتداران و سەردارانی نەتەوەی عەرەب و تورک ؟ هەموو پرسیارکردنێک لە بارەی کێشەکانی ژیانی سەردەمی سیستەمی ویلایەتەکانی ئیسلامدا قەدەغە بوون و بگرە وروژاندنیشیان زۆر جار سزاکەی مەرگ بووە ... بەڵام لە سیستەمی فیدراڵیدا بارو دۆخەکە بۆ نەتەوە لێک جیاوازەکان بەو جۆرە نییە و هاوڵاتییان لە ڕێگای هەڵبژاردنەوە، لە ڕێگای دەنگدانەوە دەسەڵاتداران و حکومەت و یاساکانی ژیان بۆ خۆیان دیاریدەکەن . جگە لەوەش، لە سیستمی ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامیدا نەتەوە جیاوازەکان نەک بە شێوەیەکی دڵخوازانە، بەڵکو بەزۆری سەرە نێزە وابەستە دەکران بە لوتکەی ئیمپراتۆرەوە، بەڵام لە سیستەمی فیدراڵیدا ڕەوشەکە بە تەواوی پێچەوانەیەو پەیوەندی نەتەوەکان و کەمە نەتەوەییەکانی سەر سەزەویەکی فیدراڵی بە حکومەتی ناوەندییەوە بە شێوەیەکی دڵخوازانەیەو هەرکاتێک زۆربەی دانیشتوانی ئەو سەر زەوییە فیدراڵییە بڕیاریاندا، دەتوانن جودابنەوە و بە سەر بەخۆیی بژین و مافی ئەوەیان هەیە هەریەکەیان لە سنوری دیاریکراوی نەتەوەیی خۆیدا دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی پێکبهێنێت، بە دوور لە هەر جۆرە بەکار هێنانی توند و تیژییەک . دیسان لە سیستەمی ویلایەتەکانی ئیسلامدا، سنور و چوار چێوەیەک نییە بە ناوی " ووڵات و نیشتمان "ەوەو " ووڵات و نیشتمان " هەمووی سەر زەمینی خوا و موسڵمانانەو موسڵمانانیش سنوریان نییە، بەڵام لە سیستمی فیدراڵیدا (ووڵات و نیشتمان) سنووری دیاریکراوی خۆیان هەیەو هیچ نەتەوە و کەمە نەتەوەیەتییەک مافی ئەوەی نییە کە سنووری دیاریکراوی خۆی بشکێنێ و بەناو و بە هانەی بە موسڵمانکردن، یان بە مەسیحیکردن و تاد... سنوری نیشتمانی خەڵکانی تر پێشێل بکات و بیبەزێنێت، کەهەموو ئەمانەش بەراورد ناکرێن لەگەڵ سیستەمی فیدراڵی ئیسلامییەکەی ( یەکگرتوو ) دا . بەم شێوەیە دەبینین کە ( یەکگرتوو ) بە تێکەڵاوکردنی سیستەمی فیدراڵی هاوچەرخ لەگەڵ سیستەمی ( ویلایەتەکان و والی ) یەکانی ئیسلامیدا، دەیەوێت بە ئاشکرا پێمان بڵێت کە کێشەی کورد لە ( ستراتیژی یەکگرتوو ) دا نەچارەسەرێکی هەیەو نە جێگاشی دەبێتەوە و نە پێکهێنانی دەوڵەتی سەر بەخۆیش بۆ گەلی کورد بە ڕەوا دەزانێت و نە لەگەڵ بەرژەوەندی " ئومەت " ە ئیسلامییەکەی دا دێتەوە. 

           کاک ئەبوبەکرو ( یەکگرتوو )ەکەی، سەرەڕای ئەوە کە ناتوانن لە خەونی ویلایەتەکان و والییەکانی ئیسلام داببڕێن و خوازیاری گەڕانەوەی کۆمەڵگەی کوردستانن بۆ سەدە ڕابردووەکان، لەهەمانکاتیشدا بەردەوامن لە خۆڵکردنە چاوی خەڵکی کوردستان و کۆڵنادەن لە مانۆڕە گێلانە فکری و سیاسییەکانیان.

 لە پەیوەند بە ڕێگا چارەی ( یەکگرتوو )دا بۆ کێشەی کورد، کاک ئەبوبەکر دەڵێت :" لە سەرەتاوە پێویستە بگوترێت کە چارەسەری یەکگرتوو ، یاخود دیدگای ئەم لایەنە ئیسلامی یە بۆ ڕێگا چارەکان و کۆتایی هێنان بە کێشەکە ڕەنگە جیاوازی وای نەبێت لەگەڵ ئەو چارەسەرانەی کە هێزەنیشتمانی یەکانی تری گۆڕەپانەکە دەیخەنە ڕوو ، چونکە لە ڕوانگەی ( یەکگرتوو )ەوە لە گەڕان بە دوای هەقدا هیچ جیاوازی یەک نی یە لە نێوان ئیسلامی و غەیرە ئیسلامی دا 15" . 

        وەک لە پێشەوەش ڕوونمکردەوە و تیشکم خستە سەر، ڕێگا چارەی ( یەکگرتوو ) بۆ کێشەکە، کە خۆی لە سیستەمی ویلایەت و والییەکاندا دەبینێتەوە، زۆر جیاوازە لەگەڵ ڕێگاچارەی ئەو حیزبانەدا کە بە قسە شیعاری فیدراڵییان بەرز کردووەتەوە لە سەر گۆڕەپانی سیاسیی ئەمڕۆی عێراقدا .  

          گریمان ( تەنها گریمان ) وایە و کاک ئەبوبەکر ڕاست دەکات کە دیدی ( یەکگرتوو ) هەمان دیدی (بەقسەی ئەو) حیزبە عەلمانییەکانە، بەڵام ئەو هەڵوێستە سیاسیی و مانۆڕە ئیعلامییەی ( یەکگرتوو ) چەند پرسیاری دیکە لە بەردەمیدا بەرجەستە دەکاتەوە ؛ ئەگەر ماف هەر مافە و لە ڕووی بە  دەستهێنانیشەوە جیاوازییەک لە نێوان ئیسلامی و غەیرە ئیسلامیدا نییە و ڕێگا چارەی ( یەکگرتوو ) یش هەمان ڕێگا چارەی حیزبە کوردییەکانە بۆ چارەسەری کێشەی کورد، ئیتر بوونی ( یەکگرتوو ) وەک حیزبێکی سیاسیی لە کۆمەڵی کوردستاندا چ پێویست دەکات ؟ ئەگەر لە فەرهەنگی سیاسیی ( یەکگرتوو ) دا کێشەیەک بەناوی کێشەی کوردەوە ( ئەمە لە حاڵکدایە کە به‌ بڕوای نووسه‌ره‌که‌ی یه‌کگرتوو، لایەن و حیزبی سیاسیی دیکە هەن ڕێگا چارەی فیدرالیزمیان بۆ کێشەکە هەیە ) بوونی هەیە و ( یەکگرتوو )یش ئەو ڕیگا چارەیەی ئەوانی پێ قبووڵە و جیاوازییەک لە نێوان ڕێگاچارەکەی خۆی و ئەواندا نابینێتەوە، ئیتر بۆچی ( یەکگرتوو ) هەموو هێزو توانای خۆی لە ناو ئەو حیزبانەدا ناتوێنێتەوە و خۆی هەڵناوەشێنێتەوە ؟ وەڵامی سەرانی (یەکگرتوو) بەو پرسیارانە هەرچییەک بێت، بەڵام ناتوانێت ئەو ڕاستییەی کە لە پێشەوە ئاماژەم پێدا بشارێتەوە کە ئەم حیزبە نە فیدراڵیەت و نە سەر بەخۆیی کوردستانی دەوێت، بەڵکو ئەو دەسەڵاتی سیاسیی ( ئومەتە ئیسلامی )یە بە سەر چووەکەی دەوێت و بە دوای جێگیرکردنی سیستەمی ولایەتەکان و دەسەڵاتی والییەکانی ئیسلامەوەیە لە کۆمەڵگای کوردستانی ئەمڕۆ دا، کە ئەوەش لە خەون و خەیاڵێکی کۆنەپەرستانەی ( یەکگرتوو ) بەو لاوە هیچ شتێکی تر نییە .  

     "یەکگرتوو " دەسکەوتەکانی خەڵکی کوردستان بە"ئیسلام" ی دەکات!

      بەواتی لینین :" زمان گرنگترین فاکتەری پەیوەندی و تێکەڵاوبوونی مرۆڤایەتییە.. یەکگرتوویی زمان و گەشەکردنی بێ کۆسپ و ڕێگری ئەو یەکێک لە گرنگترین زەمینە خۆشکەرانی بازرگانی سەرمایەداری هاوچەرخە 16..." . لەوەش گرنگتر، پاراستن و گەشەکردن و ئازادی هەرمیللەتێک دیاریدەکات لە مێژوودا. نەتەوەی کوردیش، سەرەڕای داگیرکاری و ستەمی عەرەبی، فارسی تورکی، بەڵام بەدرێژایی مێژووی خۆی، لە دەوڵەتی ماددەکان بەدواوە، توانیویەتی زیندوویی زمانی خۆی ( کە زمانی شیعر، داستان، چیرۆک، هونەری معماری، تەشکیلی و مۆسیقا و گۆرانی و سەماو...تاد ) بپارێزێت، بەڵام بەهۆی داگیرکاری و درێژەکێشانی ستەمی نەتەوایەتییەوە، زمانێکی یەکگرتووی نەبووە، کە ئەوەش بۆخۆی ئاستێک لە ڕادەی ژێر دەستەیی ئەم میللەتە دیاریدەکات .

لە کوردستانی خوارودا، بەهۆی بەردەوامبوونی خەباتی هەقخوازانەی خەڵکەکەیەوە لە سەدەی بیستەمدا، دەوڵەتە شۆڤێنییەکانی عێراق ناچار بوون کە زمانی کوردی بە ڕەسمی بناسن . هەر بەم هۆیەشەوە بووە کەزمانی کوردی لەم بەشەدا کەم تا زۆرێک بووەتە زمانی خوێندن، ڕۆژنامە، گۆڤار، ڕادیۆو تەلەفیزۆن و زیاتر زەمینەی بۆ یەکگرتووبوونی زمانی کوردی ڕەخساندووە لە چاو بەشەکانی دیکەدا. بەدەستهێنانی ئەم شێوە ئەتۆنۆمییە کڵتورییە لە کوردستانی عێراقدا، خێرێک نەبووە کە دەوڵەت و حکومەتە شۆڤێنییە ناوەندییەکانی عیراق بە دانیشتووانەکەیان کردبێت، بەڵکو بەرهەمی خەباتی بەردەوام و درێژخایەنی خەڵکی کوردستانی عێراق بووە. کەچی سەیر ئەوەیەکە ( یەکگرتووی ئیسلامی ) ددان بەم ڕاستییە بابەتییەدا نانێت و تازە بەتازە دەیەوێت هەموو ئەو دەسکەوت و سەروەری و قوربانیانەی خەڵکی کوردستان بسڕێتەوە کە بەنرخی خوێن و ماڵوێرانی و ئاوارەیی ئەم نەتەوە ژێر دەستەیە بەدەستهێنراوەو ئەم نەتەوەیە بە ئە ئۆتۆنۆمییەکی کڵتوری ئیسلامی نیوە ناچڵ و کۆمیدیانە ڕازی بکات و خەباتی بۆ دەستهێنانی مافی زیاتر لەو چوارچێوەیەدا ڕابوەستێنێت . کاک ئەبوبەکر، لەزمانی " یەکگرتوو "ە پرۆژەکە بەم جۆرە گەڵاڵە دەکات و دەنوسێت :

  1.     بەرهەمەکانی ئێستاو داهاتووی بەزمانی کوردی تۆمار بکرێت.  
  2.      پێویستە وا بیر بکەینەوە کەئاخاوتن و نووسین بە زمانی کوردی ئەرکێکی شەرعیەو بە زیندوو ڕاگرتنی زمانی نەتەوەییمان بریتییە لە زیندوو ڕاگرتنی بەڵگەو نیشانەکانی خوای گەورە. ئێمە کوردین و زمانمان کوردییە و کوردستانی بۆ کردووینەتە نیشتمان .
  3.     پێویستە ئیسلامخوازانی کوردستان پەیامەکەی خۆیان بە کوردی ڕابگەیەنن.
  4.     زمانی کوردی ببێتە زمانی ڕەسمی خوێندن لە قوتابخانەکان و سەرجەم دەزگاو فەرمانگەکانی هەرێم دا .
  5.     بەڕەسمی ناسینی زمانی کوردی لە گشت کۆڕ و کۆمەڵ و سمینارە جۆراو جۆرەکان و دیدارە ڕۆژنامە گەری یەکانی هەرێمی کوردستاندا .17"

     بەڕاستی مرۆڤ نازانێت بەچ زمان و دەربڕینێک لەگەڵ پرۆژە (ئۆتۆنۆمی)یە پێنج خاڵییەکەی (یەکگرتوو) دا بدوێت . ئەم حیزبە بە پرۆژە پێنج خاڵییەکەی گەلی کوردی قەرزار کردووە!! .. وەک بڵێیت (یەکگرتوو) داهێنانێکی تازەی لە بواری سیاسەتدا کردبێت کە گەلی کورد بە خەویش نەیبینیبێت !!.. ئاخر ( یەکگرتوو ) منەتی چی بەسەر خەڵکی کوردستاندا دەکات بەوەی کە بەم پرۆژە پەڕپوتەیەوە دەیەوێت خزمەت بەم نەتەوەیە بکات ؟ ( یەکگرتوو ) هاتووەتە سەر سفرەی ئامادەکراو و هیچ نانێکی بەم سفرەیە زیاد نەکردووە، مەگەر ئەوە کە بیەوێت ( مەولایە سەلیم )ێکی بە زمانی کوردی بە سەردا بخوێنێت! . کاک ئەبوبەکر بیری چووە کە بەیاننامەی 11ی ئازاری 1970 شەش ئەوەندەی پرۆژە ئیسلامییه‌کەی ئێستای ( یەکگرتوو ) ی بە سەر حکومەتی ناوەندیدا سەپاند بوو، هەر چەندە کە ڕژێمی دیکتانۆری بەعس لە بەڵێن وئیمزای ئەو بەیاننامەیە پاشەگەز بووەوە و ویستی ئەو دەسکەوتانەی خەڵکی کوردستان بە زۆری ئاگرو ئاسن و گازی ژەهراوی لە ناو ببات، بەڵام بەردەوامبوونی خەباتی هەقخوازانەی خەڵکی کوردستان لە دوو تا سێ دەیەی ڕابردوودا ڕێگای لەو پلانە گڵاوەی ڕژێمی بەعس گرتووە... ئەو پرۆژەیەی (یەکگرتوو) هیچ ئیزافەیەکی بۆ ئەو دەسکەوتانە نەکردووە، تەنها ئەوە نەبێت کە کۆپییەکی ئیسلامییان لێبکات و لە قاڵبی ئیسلامییان بدات، کە ئەمەش بۆخۆی، پاش ئەو هەموو قوربانیدانەی خەڵکی کوردستان لە پێناوی پاراستن و هێشتنەوەیاندا، تەنها خەون و خەیاڵێکی کۆنەپەرستانەی ( یەکگرتوو )ە نەک شتێکی تر .

" یەکگرتوو " بە ئەزمونی " ئیخوان مسلمین "ی میسر:

        کارە خێر خوازییەکان، یان چاندنی تۆوی ئیرهاب لەکوردستاندا؟

 

    لە لاپەڕەکانی پێشەوەدا ووتم کە ( یەکگرتوو ) درێژەپێدەری ڕێبازی "اخوان المسلمین "ەو لقێکە لە لقەکانی ئەم قوتابخانە ئیسلامییە لە کوردستاندا و لقی باکوری عێراقی ڕێکخراوی دەولی ئیخوان موسلیمینیشە . لێرەدا هەوڵدەدەم کە ئەم مەسەلەیە بە بەراوردکردن لەگەڵ سەرەتای دروستبوونی " اخوان المسلمین "ی میسردا زیاتر ڕوون بکەمەوە.

     چ " اخوان المسلیمین "ی میسر و چ ئەو لقانەی کەلەم قوتابخانە ئیسلامییە حیزبییە بۆتەوە لە شوێنەکانی تری دنیادا، سەرەتاکانی کاری حیزبی و ڕێکخراوەیییان بەکاری خێرخوازی و فریاگوزاری دەستپێکردووە، بەڵام ئەو کارە بەناو خێرخوازی و فریاگوزارییانە، تەنها پەردەیەک بوون بۆ شاردنەوەی کارە سیاسیی و ڕێکخستنە حیزبیەکانیان . لەبەرئەوە، ئەو کارە خێرخوازی و خزمەتگوزارییانەیان هەمیشە جێگای پرسیاری بەشێکی زۆر لە خەڵکی ئەو ووڵاتانە بووە کە ئەم جۆرە ڕێکخراوە سیاسیی و حیزبیانەیان بە خۆیانەوە بینیوە .

 لەساڵی 1928 دا، کاتێک ( حسن البنا ) بناغەی گروپی " اخوان المسلمین "ی میسری داڕشت، سەرەتا بەکاری خێرخوازی دەستیپێکرد، بەڵام ئەوە بوو هەر زوو لە لایەن خەڵکی هوشیاری ئەو کاتی میسرەوە جموجوڵە حیزبی و سیاسییە بەناو خێر خوازی و فریاگوزارییەکانی ( البنا ) کەوتە ژێر پرسیارەوە . لە پەیوەند بە پرسیارەکانی خەڵکی میسردا "ئەلبنا " دێتە وەڵام و دەڵێت : " خەڵک دەڵێن ئێمە سەرمان لە برایانی موسڵمان سوڕماوە . ئایا ئەمانە ڕەوتێکی سۆفی گەرین ؟ کۆمەڵەیەکی خێر خوازن ؟ یان حیزبێکی سیاسین ؟ ملی چ ڕێگایەکیان گرتووە؟ بەڵام ئێمەی برایان ـ اخوان ـ هەموو ئەو ناوو ناتۆرانەمان پشت گوێ خستووە 18". برایان و " حسن البنا " پرسیارەکانی خەڵکی میسر بە ناو و ناتۆرە دەزانن و لەژێر پەردەی کارە خێرخوازییەکانیاندا خەریکی ڕێکخستنی سیاسیی و حیزبی خۆیانن، بەڵام شێخی " اخوان " ڕاستی پشتی پەردەکە ئاشکرا ناکات و سوورە لەسەر ئەوەکە:" ئەی برایان ئێوە نە کۆمەڵەیەکی خێرخوازن، نە حیزبێکی سیاسین، نە دامەزراوەیەکن کە کۆمەڵەمەبەست و ئامانجێکی هەنووکەیی تایبەت بە شوێنێکیان هەبێت، بەڵکو ئێوە ڕۆحێکی نوێ و ڕوناهییەکی نوێ ودەنگێکی دەنگەوەرن 19" . شێخ "ئەلبنا " ملی ڕێگای گرتووە و بەردەوامە لە ئاڵۆزکردنی کارە سیاسیی و حیزبییەکانی خۆی لە خەڵکی میسر و " دەساڵی تەواو خۆی بە دوور گرت لە سیاسەت، سەرگەرمی پتەو کردنی ڕیزەکانی گروپەکەی بوو، بە هێمنی و بەبێ دەنگی دەهات و دەچوو، قۆناغ بە قۆناغ پێش دەکەوت، نەک هەر لە بنیاتنانی هەرەمێکی ڕێکخراوەی پتەودا سەرکەوتنی بەدەستهێنا، بەڵکو بۆ ئەوەی لە هیچ پێکهەڵبرژانێکیشەوە نەگلێت ناسنامەی خۆیشی لە کۆمەڵ دەشاردەوە،  بەرانبەری لەکەس نەدەگرت، نەوەک بەرانبەری لێبگرن 20." بەڵام دەستبردن بۆ کاری سیاسیی و حیزبی، سەرئەنجام بەرانبەرکێ و ململانێیش دەهێنێتەکایەوە و ململانێ و بەرانبەرکێی حیزبیش لە پشتی پەردەوە ئەنجام نادرێت و پەردەکە دەدڕێت و دەبێت شێخ " ئەلبنا "ش بەرانبەر لە نەیارانی سیاسیی خۆی بگرێت و ناچار بێت کە هاوار بکات :" برایان ـ اخوان ـ بانگەشەیەکی پێشینە خوازە، ڕەوتێکی پێشینە خوازە، ڕەوتێکی سۆفی گەرییە ، دامەزراوەیەکی سیاسییە ، کۆمەڵەیەکی وەرزشییە ، پەیوەستێکی زانستی و کەڵتورییە، کۆمپاتیایەکی ئابورییە ، بۆچونێکی کۆمەڵایەتییە 21" . شێخی " ئیخوان " پاش پتەو کردنی پایەکانی ڕێکخستنی گروپەکەی، لە هەر هەنگاوێکدا زیاتر ڕوخساری سیاسیی بە کارە خێر خوازییەکانی گروپەکەی دەدا و زمانیشی لە نەیارانی تووند و تیژ تر دەکردەوە :" یەکەم ژمارەی (النذیر) لە ساڵی 1938 دا دەرچوو، بەننا لە سەر ووتارەکەیدا نووسیبووی کە لەمەو دوا خۆی و گروپەکەی لە بانگەشە کردن لە قسەوە دەگوێزنەوە بۆ قسەو خەبات و کار و کردەوە و ئەوەتا هەڕەشە لە هێزە سیاسییەکانی ناو میسر دەکات و لایەنگرانی خۆی دڵنیا دەکات کە لەمەو دوا هەڵوێستی ئیجابییان نابێت و پێیان دەڵێت هەموو دەسەڵاتداران و ئەوانەی دەرەوەی دەسەڵاتیش ئەگەر وەڵامیان پێنەدەنەوە، ئەوا بە تووندی دژایەتییان دەکەن22 " . خەریکە زمانی شێخ " ئەلبەننا " لە خێرەوە دەگۆڕێت بۆ زمانی شەڕو توند وتیژی، بەڵام شێخی " ئیخوان " تەنها شمشێرەکەی لە کێلان دەرهێناوە و هێشتا ئامادەیی تەواوی بۆ جەنگ لە گۆڕەپانی سیاسەتدا نییه‌، کەواتە دەبێت شێخ بە سەبر و حەوسەڵەوە شمشێرەکەی بەرز ڕابگرێت و بەردەوام بێت لە بانگەشەی شەڕ و خێرخوازییە ئاینییەکەی تا خەڵک و حکومەتی ئەو ڕۆژگارەی میسر فریو بدات و بیانتۆقێنێت . توێژەرەوەیەکی میسری دەڵێت : " بەننا توانی  کابینەی حکومەت و حیزبەکان و ڕای گشتی بە دەمامکی بانگەشەی ئاینییەوە چەواشە بکات، ئەم چەواشە کردنە کێشەیەکی دیکەی بۆ گروپەکەی چارەسەر دەکرد، ئەویش پەردەپۆشکردنی ئەو هەوڵانە بوون کە لە کاتێکدا داوای نەهێشتنی دیاردەی حیزبایەتی و هەڵوەشانەوەی حیزبه‌کانی دەکرد، خۆی ڕێکخراوێکی سیاسیی بوو کە کاری بۆ ئەوە دەکرد خۆی دەسەڵات بگرێتە دەست، ئینجا هەر ئەم تەمومژەی دەوری هەڵوێستەکانی بواری دەڕەخساند کە خۆیان لە دەستنیشانکردنی ئامانجەکانیان سەبارەت بە کێشەکانی گەل و نیشتمان بشارنەوە و شتێکی ڕوون لەو بارەیەوە بەدەستەوە نەدەن، سەبارەت بەکێشەکانی سیستەمی حوکمی ناخۆش هەر بە هەمان شێوە ئەو هەلەشی دەخاتەدەست کە لە دەستنیشانکردنی هەڵوێسته‌کانی ، خۆی لە بۆنەکان بدزێتەوە و بابەتێک بخاتە بەر دەستی خەڵک کە بە تەواوی جیاواز بێت لەو کێشە سیاسییانە کە بۆ هەمووان گرنگە 23". بەڵام دەستپێکردنی پرۆسەی ئاڵوگۆڕ و ڕووداو و ململانێ سیاسیی و کۆمەڵایەتی و فیکرییەکانی ئەو سەردەمەی میسر فرسەتی بۆ حیزب و ڕێکخراوە سیاسییەکانی ئەو ووڵاتە نەدەهێشتەوە کە هەڵوێستی سیاسیی دووڕووانە و تەم و مژاوی بگرنە بەر و سەر ئەنجام دەبووایە هەڵوێست و دروشم و گوتارە سیاسییەکانیان بۆ جەماوەر و مێژوو ئاشکرا بکەن، کە شێخی " ئیخوان " دەبووایە لەو پرۆسەیەدا ڕوونتر قسە بکات و هەڵوێسته‌کانی ئاشکرا بکات .

     لە کاتێکدا کە گروپەکەی ( حسن البنا ) بەرەو بەهێز بوون دەڕۆییشت، له‌ هه‌مانکاتدا شمشێرەکەی بۆ پەڕاندنی ملی دیموکراتی و فرەحیزبی بەرز دەکاتەوە و دەڵێت : " هەموو دەنگەکان لە سەرئەوە یەکن کە حیزبە میسرییەکان سەرچاوەی گەورەی خراپەکارییەکانی ئەم نیشتمانەن و هەر ئەوان بنەمای ئەو گەندەڵییە کۆمەڵایەتییەن کە ئێستا بە ئاگرەکەی دەسوتێین ... ئەم مەسەلەیە زۆر ترسناکە و لە هەڵوەشانەوەی ئەم حیزبانە بەولاوە ڕێگاچارەیەکی زیاترمان نییە 24".  ئەم شمشێر بەرزکردنەوەی شێخی " اخوان " بۆ پەڕاندنی ملی دیموکراتی و فرە حیزبی لە میسردا لەگەڵ ئامانجە سیاسییەکەی شێخدا ببووە پەندی ( بانێک و دوو هەوا )، چونکە ئەو دەیویست وەک سەر کردەی حیزبێکی سیاسیی بە دەسەڵاتی تاکڕەوانەی خۆی بگات : " شێخ بە لایەوە شەرم نییە کە داوا لە هەمووان بکات  ڕێگا بۆ خۆی چۆڵ بکەن ... بەننا وەک حیزبێکی سیاسیی خۆی پێشکەش دەکات کە دەسەڵاتی دەوێت، زیاد لە جارێکیش جەخت لە سەر ئەوە دەکاتەوە کە کە ئەم هەوڵ بۆ دەسەڵات نادات، بەڵکو دەسەڵات هەوڵی بۆ ئەو داوە25". شێخ و " ئیخوان "ەکەی ووردە ئاسنن و (دەسەڵات)یش موگناتیسە  کە ئەو و ڕێکخراوی " ئیخوان " ەکەی بەرەو خۆی ڕادەکێشێت و حیزبەکانی دیکەیش کانزایەکی جیاوازن کەموگناتیسی (دەسەڵات) توانای کێش کردنی ئەوانی نییە!... ، بەڵام شێخی "ئیخوان" هەمیشە قسەکانی شتێک بووە و کردەوەکانی و دنیایی واقعی دەرەوەی ئەقڵی سیاسیی ئەو شتێکی تر بووە، چونکە (دەسەڵات) شێخ بە خۆی ناگرێت (هەرچەندە کە خۆیشی لەگەڵ پێنج ئەندامی تردا پاڵاوت بۆ ئەنجومەنی نوێنەران) و بەرەو خۆی بەکێشی ناکات، چونکە لە سەر کورسی دەسەڵات نەقراشی پاشا و ئیسماعیل صدقی دیکتاتۆر هەیە. کەواتە دەبێت شێخ چی بکات ؟ شێخی "ئیخوان" دەکەوێتە خزمەتکردنی دەسەڵاتی پاشایەتی و لەدژی دیموکراتی و حیزبەکانی میسر هاوار دەکات :" خوا لەگەڵ پاشادایە 26" .  شێخی ئیخوان هەر بە ستایشی فەرمانڕەوایەتی دیکتاتۆری میسرەوە ناوەستێت بۆ سەر کوتکردن و پەڕاندنی ملی دیموکراتی و فرە حیزبی لە ووڵاتدا، چونکە شێخ هێشتا ڕێگایەکی دوور و درێژتری لە پێشدایە بۆ خزمەتکردن بە دوژمنانی گەلی میسر و داسەپاندنی جەوی کۆنەپەرستی و تیرۆر بە سەر باری ئەو ڕۆژگارەی میسردا. شێخ بەمەبەستی گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکانی، پێویستی بە دەزگایەکی تایبەت بە تیرۆر و تۆقاندن هەیە .. یان بەواتای حسن صادق :" پاش ئەوە، سیستەمی ئیخوان موسلمین پلە بە پلە بەرەو خۆ تێهەڵقورتاندنی کارو باری سیاسیی دەوڵەت ئەچوو ، بڕیاری پەیڕەو کردنی سیاسەتی جیهادیان بۆ ڕێنماییەکانیان بەهێز داو سیستەمێکی تایبەتییان دامەزراند. هەستان بە پێکهێنانی دەزگایەکی نهێنی لە لێڵی و نهێنی و پەیمان و بڕوادا . ئەم سیستەمە لە دەستەی سەرکردایەتی و شانە و ئەرکەکانی جەنگ و سەربازێک پێکدەهات ... هەر شانەیەک بۆ فێرکردنی فەرمان و جۆری کار و بڕوا پێهێنانیان بە ڕەوایی کارەکانیان و تاقی کردنەوە و پاشان چاودێری کردنیان ئەمیرێکیان هەبوو کەسیستەمی گوێڕایەڵی کوێرانەی پێویست و سیستەمی بەڵێندان و هەواڵگری تایبەت بۆ سەر پەرشتی و جاسوسی بەسەر پارتەکان و کۆشکەوە دیاریکرا ... لە کۆتایی ساڵی 1947 دا سوپای میسر کە لە 75هەزار کەس پێکدەهاتن و سیستەمە نهێنییەکە خرایە ناو هێزە چەکدارەکان و پۆلیس و سەرجەم دەزگا حکومی یەکانەوە27 " . ئێستا ئیتر کۆمەڵەی ( برایان ) ی شێخ لە کۆمەڵەیەکی وەرزشی، مزگەوت دروستکردن و کارە خێرخوازی و ڕیفۆرمیستییەکانەوە گۆڕاوە بۆ هێزێکی چەکدارو دەزگایەکی مخابراتی بە هێز و ئاڵۆز و شێخ و کۆمەڵەکەی ئامادەیی تەواویان هەیە بۆ هێرش و پەلاماردانی بنکەکانی دەسەڵات و سەربڕینی دیموکراتی و فرە حیزبی ووڵاتی میسر . یان بە واتای هەمان نووسەر : " لە کۆتایی ساڵی 1948 وە مەترسییەکانی ئیخوان موسلمین ئاشکراتر دەرکەوتن و نیمچە دەوڵەتێکیان لە ناو دەوڵەتدا پێکدەهێنا . لە8ی کانوونی یەکەمی 1948 دا حکومەتی نەقراشی بڕیاری هەڵوەشانەوەی کۆمەڵی ئیخوان موسلمین و گرتنی ئەندامانی و دەستبەسەراگرتنی کەلوپەلەکانیانیدا ... پاش بیست ڕۆژ لەم هەڵوەشانەوەیە کۆمەڵی ئیخوان موسلیمین توانیان لە 28ی کانوونی یەکەمی 1948 دا تۆڵە لە نەقراشی بکەنەوە و دوای تەقەلێکردن و کوشتنی لە لایەن ( عبدالمجید حسن ) و لە ناو وەزارەتی ناوخۆدا، حکومەتی کۆشک بەرپەرچی ئەم ڕووداوەی بە کوشتنی " حەسەن بەننا "لە 12ی شوباتی1949 دا دایەوە . ڕێکخستنی ئیخوان هەوڵی وەڵامدانەوەی ئەم کارەیان بە کوشتنی ئیبراهیم عەبدولهادی لە ( 5 )ی ئایاری 1949دا دایەوە کە سەر سوڕهێنەران ڕزگاری بوو28 ". بەمجۆرە بینیمان کە شێخ و کۆمەڵەکەی دەیانیویست لە ڕێگای دامەزراندن و پێکهێنانی سوپایەکی چەکداری نهێنی تیرۆریستەوە، هەروەها لە ڕێگای داڕشتنی پلانی تیرۆرکردنی " نەقراشی " و دەستو پێوەندەکانی پاشایەتییەوە بگەنە سەر لوتکەی منارەی دەسەڵات و لێرەشەوە فەرمانەکانی خودا بەسەر بەندەکانی دا لەسەر زەوی ووڵاتی میسردا بسەپێنن، بەڵام ئەو خەوەی شێخ بەدینەهات و شێخی (اخوان) خۆیشی بوو بە تەڵەی مەرگێکەوە کە ساڵەها بوو لە ڕێگای دروستکردنی مزگەوتەکان و کارە خێرخوازییەکانەوە نەخشەی بۆ دادەڕشت . شێخ نەخشەی کوشتنی نەقراشی دۆستی کێشاو نەقراشی بەدەستی کۆمەڵەکەی تیرۆر کرا و سەرئەنجام خودی شێخیش تیرۆر کرایەوە . ئەم ڕووداوەی دوایییان سێ ساڵ پێش روودانی شۆڕشی 23ی تەموزی 1952 بوو . تیرۆری شێخ (ئەلبنا) نەبووە هۆی هەڵوەشانەوەی گروپی (ئیخوان موسلمین)، هەربەو شێوەیەی کە تیرۆری نقراشی لەلایەن گروپەکەی ئەلبنناوە نەبووە هۆی ڕووخانی ڕژێمی پاشایەتی و بەدەستەوەگرتنی دەسەڵات لەلایەن (اخوان المسلمین)ەوە . لەبەرئەوە، هەم (اخوان) و هەم ڕژێمی پاشایەتی بەو ئەنجامە دەگەن کەلەناو بردنی لایەکیان بەدەستی ئەوی دیکەیان کارێکی مەحاڵەو سازان و ڕێکەوتنیان بۆ دژایەتیکردنی هێزە دیموکراتی و هێزە بزوێنەرەکانی شۆڕش و ڕوودانی شۆڕش لە میسردا کارێکی پێویستە. لەم ڕووەوە بوو کە "حسن الهضیبی " بەسەرۆکی کۆمەڵ هەڵبژێردرا . کۆمەڵی ئیخوان ئامادەیی بۆ هاوکاری لەگەڵ کۆشکدا پیشاندا و بەکردەوە ڕۆژی 14تشرینی دووەمی 1951، بە ئۆتۆمۆبیلیکی شاهانەچوو بۆ کۆشک و دیداری لەگەڵ مەلیک فاروقدا سازدا. سەردانی پاشا دوای ئەوەش دووبارە بووەوە و دەگوترا کە ئیخوان  خۆی لە شۆڕشگێڕەکان پاک دەکردەوە و شێوازی ئاشتیانەی دەکردە دەستوری کاری خۆی . بەکردەوە ئیخوان پەنای بردە بەر شێوازی ئاشتیانەو ئەمەش کردنیە گاڵتەجاڕ لە هەڵوێستیان بەرانبەر داگیرکاری بریتانیا و بەشدار نەبوونیان لە جەنگی "القناە" دا29 .

 ڕیکەوتن و ئاشتبوونەوەی نێوان ئیخوان و کۆشکی پاشایەتی لەلایەن هەردوولاوە ئامانجدار بووە؛ کۆشکی پاشایەتی دەیویست ئیخوان و دەزگا نهێنییە تایبەتەکەی بەکار بهێنێت بۆ سەرکوتی ڕاپەڕین و شۆڕش لە میسرداو ئیخوانیش مەبەستی بوو کە لە ئاڵوگۆڕە سیاسییەکانی داهاتوودا دەسەڵات بەدەستەوە بگرێت و هەنوکەش وەک حیزبێکی یاسایی ڕێکخستنەکانی خۆی بە ئاشکرا پتەو بکاتەوە و فراوانتریان بکات . لەبەرئەوە، هەردوولا بە چاوی مەبەست و گومان و قۆستنەوەی هەلەوە دەیانڕوانییە ڕێکەوتنەکەی نێوانیان . هەر بەهۆی ئەو گومانکردن و فرسەت قۆستنەوەیەی نێوانیانەوە بووکە شۆڕشی 23ی تەموزی 1952 ڕوویدا، ئیخوان پشتیوانیان لە ئەفسەرە ئازادیخوازەکان و کودەتاکەی ئەوانکرد .. یان بە واتای لیوا حسن صادق : " ئیخوان ...پشتیوانی خۆیان بۆ شۆڕشی 23ی تەموزی 1952 دەربڕی کاتێک کە ئەفسەرە ئازادیخوازەکان پەیوەندییان بە (صالح ابو رقیق)ەوە کرد و ئەویش پەیوەندی بە (حسن الهضیبی ) یەوە کرد و پیرۆزبایی بەرپا بوونی شۆڕشی لێکردن . لێرەوە ئەو بیرە لای ئیخوان دروست بوو کە شۆڕش بە پشتیوانی ئەوان پێکهاتووە و شۆڕشگێڕان قەرزاری ئەوانن 30". پاش ئەو هەموو خزمەتکردنەی کۆمەڵەی ئیخوان موسلمین بە ڕژێمی پاشایەتی لەساڵانی سی و چلەکاندا، ئێستا ئیتر لە دوای ڕوودانی کودەتای ئەفسەرانی ئازادیخوازەوە، ئیخوان موسلمین بوونەتە میراتگری سەرەکی ئەو ڕووداوە و دەیانەوێت دەسەڵات لە دەست ئەفسەرە کودەتاچییەکان دەربهێنن، یان ببنە شەریک لەگەڵیاندا . هەر لە بەر ئەوەش بوو کە ئیخوان نە سوپا و دەزگا نهێنییەکەی هەڵوەشاندەوە و نە قبووڵی ژیانی پەرلەمانی و دیموکراتی وگەڕانەوەی حیزبەکان وهەڵوەشانەوەی سانسۆری لە سەر ڕۆژنامەکان دەکرد،  خوازیاری مانەوەی دەسەڵاتی سەربازی بوون31 ".  کاتێک ئەو نیەتەی ئیخوان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ئاشکراتر دەبوو "، جەمال  عبدالناصر  ئاگادار کرایەوە کە پەیوەندی لە نێوان ئیخوان و ئینگلیزدا هەیە، ئەویش یەکاڵاکەرەوانە بڕیارێکی لە ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشەوە لە 14ی کانوونی دووەمی 1954 دا دەرکرد کە کۆمەڵەی ئیخوان مسلمین پارتێکی سیاسین و بڕیاری هەڵوەشانەوەیان بەسەردا دەسەپێنێت 32". پاش دەرکردنی ئەو بڕیارە هێرشێکی فراوان کرایە سەر (کۆمەڵەی ئیخوان مسلمین ) و بەهەزارانیان لێزیندانیکراو ڕیکخستنەکانیان تاڕادەیەک لەبەر یەکهەڵوەشایەوە . لە بەرانبەر ئەو هێرشەی حکومەتی میسردا، ئینجا کۆمەڵەی ئیخوان کەدەیویست دەسەڵات لە دەستی جەمال عبدالناصر دەربهێنێت و دژایەتی ئازادییە سیاسیی و مەدەنییەکانی دەکرد، ناچار کرا کە قەدری عافیەت بزانێت و داوای ئازادییەکان بکات، بەڵام ئازادییەکان و دیموکراتییەت تەنها بۆ سەنگەر بەهێزکردنەوە بوو دژبە دیموکراتیەت و دەسەڵاتی ناصر . لە بەرئەوە بوو کە جارێکیتر ئیخوان هەوڵیدا بە ناوى پارێزگاریکردن لە دیموکراتی و فرە حیزبییەوە پلانی کودەتایەک دابڕێژێت و جارێکیتر هەوڵی بەدەستەوە گرتنی دەسەڵات بدات . لیوا حەسەن لەو بارەیەوە دەڵێت :" پلانەکە بریتی بوو لە بزووتنی سوپاییانی لایەنگری ( محەمەد نەجیب ) بە پشتیوانی بزووتنەوەیەکی گەلی پێکهاتوو لە سەرجەم هێزە نیشتمانی و دیموکراتییەکان و خۆپیشاندانێکی ئاشتیانە گەلی کە هێزەکانی ڕێکخستنی نهێنی ئیخوان پاسەوانیان دەکات و بۆ داواکردنی هەمان خواستەکانی پێشوو پێکدێت و ئەگەر پێکدادان لەگەڵ هێزەکانی ناصردا ڕوویدا هێزەکانی ئیخوان هەڵمەتی کوشتنی ئەندامانی ئەنجومەنی شۆڕش دەستپێبکەن ....ڕوودانی هێرشەکەی سەر ناصر لەوەدا کورت دەکرێتەوە کە کاتژمێر حەوت و پەنجاو پێنج دەقەی ئێوارەی رۆژی سێ شەممە 26/10/1954 و لە کاتی ووتار خوێندنەوەیەکی جەمال عبدالناصر دا بۆ جەماوەری کۆ بۆوە لەگۆڕەپانی (المنشیە)ی ئەسکەندەرییەدا بە بۆنەی ئیمزاکردنی ڕێکەوکتننامەی کشانەوە لەگەڵ بریتانیادا هەشت فیشەک تەقێنرا، کە ( محمودعبدالطیف ) ئەندامی ڕێکخستنی نهێنی کۆمەڵەی ئیخوان مسلمین نای بە جەمال عبدلناصرەوە ، بەڵام نەی پێکا !...هەراو هۆریا بەردەوام بوو تا بکەر یەکسەر گیرا ... پاش ئەمە گەورەترین هەڵمەتی گرتن دژی ئیخوان مسلمین ، کەمیسر بەخۆیەوە ببینێت ئەنجامدرا، تا ژمارەیان گەیشتە سێ هەزار بەند و بە خێرایی " حسن الهضیبی " ڕابەری گشتی ئیخوان مسلمین و ژمارەیەک لەئەندامانی ڕێکخستنی نهێنی ئیخوان...دەستگیر کران 33." ئەم ڕووداوە سەرەتایەکی تووند و تیژ بوو بۆ قەڵاچۆ کردن و تواندنەوەی گروپەکەی " حسن البنا " ی ڕەحمەتی و سەرئەنجامیش لە درێژەی ئەو هێرشەدا ( کۆمەڵی ئیخوان مسلمین ) نەیتوانی پشتڕاست بکاتەوە و جارێکی تر لە سەر شانۆی سیاسیی میسردا بەو هێزەی پێشترییەوە دەربکەوێتەوە و بەم شێوەیە کۆتایی بە بەشێکی بنەڕەتی لە بزووتنەوەی ئیخوان مسلمین هات، " هەرچەندە ڕیشە و ڕایەڵەکانی پاش ئەوەش درێژ دەبێتەوە و لەگەڵ هاتنە مەیدانی بانگدەری نوێدا، کۆمەڵی تر بە ناوی جیاوازاوەدەرکەوتن 34". ئەوەی کە تائێرە لەسەر ئیخوان مسلمین گوتمان ئەگەر کورتی بکەینەوە بەم جۆرەی لێدێت :

 -1سەرەتای کاری (ئیخوان مسلیمین) لەکاری مزگەوت دروستکردن و کارە خێرخوازییەکانەوە دەستیپێکردووە و دواتر بەئاشکرا دەگوێزرێتەوە بۆ مەیدانی سیاسەت و کاری حیزبایەتی.

 -2ئیخوان مسلمین هەم وەک فیکر و هەم وەک سیاسەت و کاری حیزبایەتی، بەکەڵک وەرگرتن لەو قەیران و بۆشایییە فیکری، سیاسیی، ئابووری و کۆمەڵایەتییانەی کە کۆمەڵگە لە پرۆسەی جووڵانەوەی خۆیدا دروستیان دەکات، سەرهەڵدەدات و بە نەمانی ئەو بۆشایی و قەیرانانە، ئەم ڕێبازە سیاسیی و حیزبییە ئیسلامییەش فەلسەفەی بوونی خۆی لە دەستدەدات و بەرەو نەمان دەچێت.. یان لە باشترین حاڵەتی خۆیدا چەند گروپی سەلەفى و تیرۆریستی دیکەی لێدەکەوێتەوە .

 -3ئیخوان مسلمین، لە سەرەتای کاریاندا سەنگەر لە فرە حیزبی و دیموکراتی ناگرن، بەڵام هەرکە هێزیان پەیدا کرد دەست دەکەن بە دوژمنایەتیکردنی مەیلە سۆشیالیستی، دیموکراتی و عەلمانی و قەومییەکانی کۆمەڵگە، هەروەک لە ئەزموونی سیاسیی و مێژوویی (حسن البنا) و (کۆمەڵی ئیخوان مسلمین) میسردا بەرچاو دەکەوێت.

4- ئیخوان مسلمین لە پێناوی گەیشتن بە دەسەڵاتدا (بە ئەزموونی ئیخوانی میسر) ئامادەی هەموو تنازولاتێکن کە لە بەردەمی دوژمنانی ناوخۆ دەرەوەدا بیکەن و سەرئەنجام بە دروستکردنی دەزگای جاسوسی نهێنی و چەکدار پەنا بۆ تیرۆر و ڕەشە کوژی دەبەن.

5- ئیخوان مسلمین هەم لە میسر و هەم لە شوێنەکانی دیکەی دنیای ئیسلامیدا ئەزمونێکی سیاسیی و ئالگۆیەکی حیزبی شکست خواردووەو لە مەیدانی سیاسەت و کاری حیزبایەتیدا ستراتیژییەکی ڕوونیان بۆ بە دەستەوە گرتنی دەسەڵات نییە                                                                                      .

6 - بنکەی کۆمەڵایەتی ( اخوان ) بە شێوەیەکی گشتی ووردە بورژوازی شارییە، واتە خوێندکارانی زانکۆ و پەیمانگەکان ـ بە تایبەتی زانکۆ و پەیمانگە ئاینییەکان ـ و، دوکانداران و فەرمانبەران و ئەفسەرانی سوپایە . 

 ئەگەر ئەوانە گشتی ترین تایبەتمەندییە کۆمەڵایەتی، فیکری ،سیاسیی و حیزبییەکانی " ئیخوان مسلمین " بێت، ئەگەر ئەو کورتە باسەی کە لەسەر مێژووی ( کۆمەڵی ئیخوان مسلمین ) ی میسر کردم لاپەڕەیەکی ڕەش و شکست خواردووی ئەو قوتابخانە ئیسلامییە بە ناو میانەڕەوە بێت، ئەوا دەبێت مێژووچەی سەر هەڵدانی " یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان " چی بێت و ئایندەی ئەم حیزبە وەک ئالگۆ و لقێک لە لقەکانی ئەو قوتابخانە ئیسلامییە شکستخواردووە، لە ڕەوتی ئاڵوگۆڕە کۆمەڵایەتی و فیکرو سیاسییەکانی ئێستا و داهاتووی کوردستاندا چی بێت ؟ ئەمە پرسیارێکە کە دەمەوێت لەم بەشەی نوسراوەڕەخنەییەکەمدا تیشکی بخەمە سەر .

یەکگرتوو، بە هەمان ئەقڵی سیاسیی و حیزبی ( حسن البنا )و کۆمەڵی ئیخوان مسلمینی** میسر پێی خستە مەیدانی سیاسەت و کاری حیزبایەتییەوە لە کوردستاندا . ئەم حیزبە لە سەرەتادا ناسنامەی سیاسیی خۆیی بۆ خەڵکی کوردستان ئاشکرا نەکرد و کاری ڕێکخستن و پەروەردەی فکری، سیاسیی و حیزبی خۆیی بە پاڵپشت و لەژێر  توانایییە دارایی و ئابوورییەکانی ڕێکخراوە بەناو خێر خوازییەکانی وەک : (هیئە الاغاثە الاسلامیە العالمیە، الندوە العالمیە للشباب الاسلامیە و الرابطە الاسلامیە الکردیە ) دا دەستپێکرد .

لە 1/7/1992دا نووسینگەی کوردستانی رابطەی ئیسلامی کورد لە کوردستان کرایەوە و سەرۆکی ئەم ڕێکخراوەیە ( د. عەلی محی الدین قەرەداغی ) هەموو لق و دام ودەزگاکانی رابطەی دایە دەستی کادری رابەری و ئەندامانی سەرکردایەتی ئێستای ( یەکگرتوو ) تا هەموو ئیمکانات و دارایی و پرۆژە و کار و چالاکییەکانی رابطە بخەنە خزمەتی خۆیان و بەمهۆیەشەوە بنکەی سیاسیی و جەماوەرییان بەهێز بکەن تا ئاستی دروستکردن و پێکهێنانی حیزبی ( یەکگرتوو )ی ئێستایان . هەر لە بەر ئەو هۆیەش بوو کە خەڵک ( اخوان مسلمین )ە کوردەکان، یان هەمان یەکگرتووی ئێستایان بە ( حیزبی رابطەی ئیسلامی ) ناو دەبرد.

یەکگرتوو، بە ئیمکاناتی ئابووری و دارایی رابطەو ڕیکخراوە ئیسلامییە فریاگوزارییە جیهانییەکانی دیکە، دەستیکرد بە دروستکردن و چاککردنەوەی مزگەوتەکانی کوردستان، دامەزراندنی بنکە تەندروستییەکان، کردنەوەی عیادە پزیشکییەکان و تاقیگە تەندروستییەکان لە شار و شارۆچکەو تەنانەت لە لادێکانیشدا . سەرەڕای ئەوانە، دەستیکرد بە کۆمەکی ئابووری بەماڵە هەتیووەکان، کردنەوەی کتێبخانەکانی تایبەت بە ئاین و مێژووی ئیسلام و دەستکردن بە پرۆژەی وەرگێڕانی بیر و ڕا و بۆچوونەکانی ئیخوان مسلمین، کۆمەکی جۆراو جۆر بە پەیمانگەو زانکۆکان و خوێندنگا ئامادەیی و ناوەندی و سەرەتایییەکان، بە مەبەستی سەرنج ڕاکێشانی خوێندکاران و مامۆستایانی ئەو بەشانەو جێپێ خۆشکردنی سیاسیی و حیزبی لە ناویاندا .. هەروەها دابەشکردنی سەرپۆش و حیجاب و جل وبەرگی ئیسلامی بەسەر ژنان و کچان و خوشکانی ئەندامەکانی ( یەکگرتوو ) و تەنانەت دەرەوەی ئەودا، دابەشکردنی ئازوقەو خواردن و هەندێک جاریش پارە بەسەر توێژە دەستکورت و هەژارەکانی کۆمەڵ (مامۆستایان، فەرمانبەران، بێکاران، کرێکاران، خێزانە بێ سەرپەرشتەکان و ئاوارەکان)دا لە بۆنە ئاینییەکان و مانگی ڕەمەزاندا ... لەوانەش سەرنجڕاکێشتر، بەگەڕخستنی سەرمایەو پارەو پولێکی زۆر لە بازاڕی ناوخۆ و بازرگانی دەرەوەدا، ئەویش بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی بازاڕ و ناوەندە ئابوورییە گرنگەکانی کوردستان، لەلایەن   ئەندامانی بڕوا پێکراوی خۆیەوە .... کڕین و دەم چەورکردنی چەند مەلا و نووسەر و ئەکادمییەک بە پارە و کۆمەکی جۆراو جۆر و سەرئەنجامیش بڵاو کردنەوەی کادری حرفەیی و زمان تەڕو پاراو و ڕەوشت جوان و بەناو توێژە جۆراە جۆرەکانی کۆمەڵی کوردستاندا بەمەبەستی سەرنجڕاکێشانی سیاسیی ئەو توێژانەو ڕاکێشانیان بەرەو ڕێکخستنە ئاشکراو نهێنییەکانی یەکگرتوو .

ئەو حیزبە لە بارو دۆخێکدا ئەو کارانەی ئەنجام دەدا کە لەلایەکەوە بەهۆی سیاسەتە وێرانکاری و شۆڤێنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە زۆربەی گوندو شارۆچکەکانی کوردستان کاولکرابوون و لەلایەکی تریشەوە بەهۆی گەمارۆی ئابووری دەوڵەتە ئیمپریالییەکان و ڕژێمی بەعسەوە، هەروەها بە هۆی نەهامەتییەکانی شەڕی ناوخۆو ئیفلیجی ئیداری و بێ بەرنامەیی ( یەکێتی ) و ( پارتی ) یەوە بۆ بەڕێچوونی ئابووری ژیانی خەڵک، بەشێکی زۆر لە توێژە کۆمەڵایەتییەکانی هەژارەکانی کوردستان چاوەڕێی بەدیلی سیاسیی و فریاد ڕەسی ئابووری نوێیان دەکرد تا لەو بارەمەینەتبارە ڕزگاری یان بکات، یان هیچ نەبێت دەردو مەینەتەکانیان کەمبکاتەوە . لە بارودۆخێکی کۆمەڵایەتی، ئابووری و سیاسیی لەو جۆرەدا بوو کە (یەکگرتوو) خۆیی وەک حیزبێکی ئیسلامی ڕیفۆرمیستی خێر خواز ڕاگەیاند و بەبەردەوامی و بەشێوەی ئاشکراو نهێنی، بە پاڵپشتی ڕێکخراوە بەناو فریاگوزارییە جیهانییە ئیسلامییەکان دەستیکرد بە قۆستنەوەی فرسەتەکان و دەستبەسەرا گرتنی خاڵەلاوازە ئابووری و سیاسییەکانی ( پارتی ) و ( یەکێتی ) و پڕکردنەوەی  بۆشایییە جۆراو جۆرە ئابووری، کۆمەڵایەتی، فیکری و سیاسییەکانی کوردستان، تا لەو ڕێگاو کاناڵانەوە و لە ژێر پەردەی کاری خێر خوازی و ڕیفۆرمیستیدا بنکەو پێگەی کۆمەڵایەتی ، سیاسیی وحیزبییەکەی بەهێز بکات .

     لەو پرۆسە رێکخستنە سیاسیی و حیزبییە ئاشکراو نهێنییەدا، یەکگرتوو زۆر نەرمبڕانە کارە پەروەردەیی، فیکری، سیاسیی و حیزبیەکانی خۆیی دەبردە پێشەوە و سەنگەری لە هیچ لایەک نەدەگرت، بۆئەوەی کە هیچ لایەک سەنگەری لێنەگرێت و بە ساوایی زیندە بە چاڵ نەکرێت .

ئەم حیزبە موقاطعەی هەڵبژاردنەکانی بەناو پەرلەمان وحکومەتی هەرێمی کوردستانی نەکرد و تەنانەت بەمەبەستی بەهێزکردنی بەرەی کۆنەپەرستی ئیسلامی سەلەفی لەکۆمەڵگەی کوردستاندا، دەنگی خۆی خستە پاڵدەنگ و لیستی ( بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان ) تا لەم ڕێگایەوە تەرازوی هێز بە قازانجی گەشەکردنی دواتری خۆی لاسەنگ و قورس بکات، هەروەک ئەبوبەکر عەلی خۆی ئەم ڕاستییە ئاشکرا دەکات و  لەو بارەیەوە دەڵێت :" کاتێک کەساڵی 1993 گەلی کوردستان و هێزەسیاسی یەکان بڕیاری هەڵبژاردنیان دا . ڕۆڵەکانی ( یەکگرتوو ) کە هێشتا ناوێکی ئاشکریان نەبوو ، لە ژێر ( واجهە)ی جۆراوجۆردا کاریان دەکرد لەگەڵ بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستاندا وەک بەشداری کردنێکی ئیجابی لەژیانی سیاسی هەرێم و دەربڕینی هەڵوێستی ڕوون دەربارەی دام و دەزگا نیشتمانی یەکانی لە میانەی ( لیستی ئیسلامی )دا بەشداری هەڵبژاردنیان کرد 35". 

     بەشداری ڕۆڵەکانی ( یەکگرتوو  ) لەژێر ( واجهەی جۆراو جۆر )دا لە هەڵبژاردنەکانی ئایاری 1992 دا ، لەو پێداویستی و ڕوانگەیەوە نەبووە کە ئەم حیزبە بوونی سیستەمی پەرلەمانی و فرەحیزبی پێقەبوڵەو دڵخۆش بێت بەوەی کە ئەم جۆرە سیستەمە سیاسیی و فەرمانڕەوایەتییە لەلایەن خەڵک و حیزبە سیاسییەکانەوە ممارەسە بکرێت، چونکە ( یەکگرتوو ) لەبنەڕەتەوە دەسەڵاتی پەرلەمان و فرە حیزبی بە پێچەوانەی سیستەمی دەسەڵاتدارێتی سیاسیی بەیانکراو لە قورئان و شەریعەتی ئیسلامیدا دەبینێتەوە و بە میکانیزمی  دەسەڵاتدارێتی سیاسیی (عەلمانی)یەکانی دەزانێت، بەڵکو لەو ڕووەوەبەشداری لە هەڵبژاردنەکاندا کردووە کە لەباری یاسایییەوە جێ پێ بۆ کاری حیزبی و سیاسیی خۆی خۆش بکات و لەهەنوکەو ئایندەدا فراوانی بکاتەوە .. تەنانەت هاوکاریکردنیشی لەگەڵ (بزووتنەوەی ئیسلامی)دا نیمچە ئامانج و مەبەستێکی لەو جۆرەی لە پشتەوە بووە، چونکە ( یەکگرتوو ) لەگەڵ فراوانبوونەوەی بنکە سیاسیی و جەماوەرییەکەیدا و دەرکەوتنی وەک حیزبێکی سیاسیی خاوەن ئۆتۆریتەی جەماوەری و سیاسیی، حساباتێکی سیاسیی ئەو تۆی بۆ ( بزووتنەوەی ئیسلامی ـ بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامی ئێستا )نەدەکردو ئەوەشی بە فرسەتزانی کە لەسەر لاشەو پەیکەری تێکشکاوی (بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان)ەوە بە دەستی ( یەکێتی ) لە ساڵی 1993دا، بوونی حیزبی خۆی ڕابگەیەنێت تا لەم ڕێگایەوە بەشێک لە ئەندامەکانی ( بزووتنەوەی ئیسلامی )  بۆ ڕیزەکانی خۆی کەسب بکات .

   لەو کاتەوەی کە ( یەکگرتوو )بوونی حیزبی خۆی ڕاگەیاندووە، هەوڵیداوە کە لە ( بزووتنەوە و نهضەی ئیسلامی ) وەک دووباڵی تووندڕەو چەکدار خۆی بە دووربگرێت و خۆی تێکەڵ بە کارە تیرۆریست و ئاژاوەگێڕییەکانی ئەوان نەکات و لە مغامرات و مجازفە سیاسیی و سەربازییەکانی ئەو دووڕەوتە ئیرهابی و سەلەفییە خۆی بپارێزێت، تا نەوەک پریشکی تووند ڕەوی و مغامراتە سیاسیی و سەربازییەکانی ئەو دوو ڕەوتە سەلەفییەی بەر بکەوێت . هەرکاتێکیش کە ( یەکگرتوو ) کەوتبێتە ژێر گوشاری پرسیار و گومانە سیاسییەکانی خەڵکی کوردستانەوە، کە ئەمیش باڵێکی سیاسییە ئەو دووڕێکخراوە تیرۆریستەیە، یان جۆرێکە لەوان، دەستیکردووە بە پاکانەی سیاسیی و ووتویەتی کە:" یەکگرتوو ڕێز لە تەعەدودیەت دەگرێت وەک دیاریدەیەکی پێکەوە ژیانی شارستانی و ئینسانی . هەروەها پشتگیر کردن لە سەروەری یاسا  و بەرقەرار بوونی ئاسایش و دوور کەوتنەوە لە پاشاگەردانی  بە یەکێک لە ستراتیژیەتی یەکانی خۆی لە هەرێم دا دیاری کردووە 36".

    کاک ئەبوبەکر و حیزبەکەی، دیسان چاوبەست لە جەماوەر دەکەن و لە ڕووی مەبدەئی و ستراتیژییەوە هەرگیز بڕوای بە ( فرە حیزبی و ژیانی دیموکراتی )یانە نییە لە کۆمەڵی کوردستاندا، بەڵام کاک ئەبوبەکر ئەوە بۆ ئەوە دەڵێت کە لەلایەکەوە خۆی لە کارە ئاژاوەگێڕییەکانی ( بزووتنەوە و نهضه) دووربخاتەوەو لە بەردەمی خەڵکی کوردستاندا خۆی نەکاتە ڕەوتێکی ئیسلامی قێزەونی وەک ئەو دووانەو لەلایەکی تریشەوە ئەم ( یەکگرتوو )ە ئەوەندە بڕوای بە دیموکراتی و تەعەدودیەتی حیزبی هەیە تا دەستی دەگاتە سەر لوتکەی دەسەڵات، بەڵام هەرکە گەیشتە لوتکەی دەسەڵات، فرەحیزبی لە سیستەمە ئیسلامییەکەی سبەینێیدا(!!)  نەک هەر ماف و ئازادی حیزبی بۆ حیزبە عەلمانییەکان نییە، بەڵکو تەنانەت بۆ خودی حیزبە جیاوازە ئیسلامییەکانیش نییە، ئەمەش بە ئەزمونی ستراتیژی ( اخوان مسلمین )ی میسر و بانگەوازەکەی ( حسن البنا )ی ساڵانی سی و چلەکانی ئەم سەدەیە بۆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی حیزبه‌کان، هەرەوەها بەپێ ی تەفسیرەکانی شێخ ( مەودودی) لەسەر حیزبە سیاسییەکان و بوونیان لە کۆمەڵگەدا .

( یەکگرتوو ) بەو پاکانە سیاسییەی بۆ ( فرە حیزبی و دیموکراتی ) کە لە پێشەوە هێنامانەوە، هەروەها چەندین پاکانەی سیاسیی تری لەو جۆرە کە لێرەدا نەقڵ کردنیان بە پێویست نازانم، توانیویەتی هێڵێکی  تاکتیکی و سیاسیی جیاکەرەوە لە نێوان خۆیی و ئەو دووڕەوتە سەلەفییەیتردا بکێشێت لەشێوەی کارو چالاکییەحیزبییەکانیدا و لەو ڕووەوە گومانەکان دەربارەی ئەوە کە ( یەکگرتوو ) بەشێکە لەو دوو ڕەوتە سەلەفییە تیرۆریستە چەکدارییە بسڕێتەوە، بەڵام لە سەر شەڕی نێوان ( پارتی ) و ( یەکێتی ) ئەم حیزبە هەمیشە لەژێر گوشاردا بووە تا هەڵوێستە سیاسییەکانی خۆی بە قازانجی لایەکیان دیاری بکات . دیسان لەو ڕووەشەوە ( یەکگرتوو ) تەحەمولی گوشارەکانی ئەو دوو حیزبەی کردووە و هەڵوێستێکی دوو سەرەی وەرگرتووە، لەلایەک لە پێکهێنانی حکومەتەکەی 31ی ئابی ( پارتی )دا بەشداری کردووە و لەلایەکی تریشەوە پەیوەندی دیپلۆماسی و دۆستایەتی سیاسیی خۆیی لەگەڵ ( یەکێتی )دا درێژە پێداوە . ئەم حیزبە ئیسلامییە بەگرتنە بەری دیپلۆماسیەتێکی دوو سەرەی لەو جۆرە، درێژە کێشانی شەڕەکەی نێوان ئەو دوو حیزبەی بە فرسەتێکی زێڕین لە ژیانی سیاسیی خۆیدا زانیووە و لە ناخی دڵەوە شەڕەکەی پێخۆش بووە، بەڵام لەم ڕووەوە هەڵوێستێکی ئیعلامی چەواشەکارانەی گرتووە و حاشا لەو ڕاستییە دەکات و بە زمانێکی فریوکارانەو ئاوازێکی ئاشتیخوازانە قسەیکردووە و قسە دەکات، هەروەک لەم پەرەگرافەی نووسینەکەی کاک ئەبوبەکردا بەرچاومان دەکەوێت : " تێڕوانینی یەکگرتوو بۆ مەسەلەی ئاشتی تێڕوانینێکی قوڵ و پشت ئەستوورە بە چەمک و بنەما ئیسلامی و قورئانی یەکان .... یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان ئاشتی و ئاسایش وەک پێویستی یەکی حیزبی سەیر ناکات .... شەڕی ناوخۆ فرسەتی لە بەردەم هەوڵ و تێکۆشانی دڵسۆزانی گەل و نیشتماندا نەکردووەتەوە و بواری بە دوژمنان و هەلپەرستانداوە بۆ دەست تێوەردان لەوەزعی کوردستان 37". یەکگرتوو ، ئاشتی و ئاسایش لەکوردستاندا وەک پێویستییەکی حیزبی سەیر ناکات، بەڵام پێی باشە حیزبە قەومییەکان کە ئەو بە عەلمانیان دەزانێت لە شەڕو ناکۆکی و ئاژاوەی بەردەوامدا بن و هەرگیز لە کوردستان ئاسایش و ئارامی سەقامگیر نەبێت تا  ئەو لە جەرگەی بارودۆخێکی نا ئارام و قەیران گرتووی سیاسیی و کۆمەڵایەتیدا زیاتر گەشەی حیزبی بکات و ئیسلام و ئاڵتەرناتیڤی سیاسیی ئیسلامی وەک تەنها ڕێگا چارە بۆ بەڕیوەبردنی سیاسیی کۆمەڵی کوردستان پیشانی خەڵک بدات . ئەمە نەبوختانەو نەبە پێچەوانەی ستراتیژی ( یەکگرتوو )ەوەیە، چونکە ئەقڵی سیاسیی ئیخوان موسلمین، کە هەمان ئەقڵی سیاسیی ( یەکگرتوو )یشە، لە سەر ئەو بۆچوون و تێزە بنیاتنراوە کە سەرکەوتنی سیاسیی ( ئیخوان ) لە گرەوی درێژەکێشانی ناکۆکی و شەڕی نێوان حیزبە نا ئیسلامییەکان و گەندەڵی ئیداری و ئابووری ئەواندایە لە کۆمەڵگەدا . لەبەر ئەوە، (یەکگرتوو )یش کە فۆتۆکۆپی کوردی ئەقڵی سیاسیی ( ئیخوان مسلمین )ە عەرەبەکانی میسرە، هەمان ڕوانگەی لە بەرانبەری کێشەکانی کۆمەڵگە و بە تایبەتیش شەڕی نێوان ( یەکێتی ) و( پارتی ) دا هەیە و هەر ڕاگەیاندنێکیتری ئەو حیزبە لەوبارەیەوە، بەپێچەوانەی دیوی ناوەوەی سیاسەت و ستراتیژییەکەیەتی و تەنها بۆ فریودانی جەماوەرەو نەک شتێکی دیکە .

     یەکگرتوو، لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا هەوڵیداوە کە لە ڕوویەکی دیکەشەوە سنووربەندی لەگەڵ ڕەوتە ئیسلامیە تووندڕەوە چەکدارەکانیتری کوردستاندا بکات بەوە کە گوایە ئەم حیزبە پەیڕەوی لە ئایەتی 256 ی سورەی ( البقرە ـ لا اکراە فی الدین ) دەکات و بڕوای بە ئازادی بیرو باوەڕ هەیە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەمەش دەمامکێکی فیکری و سیاسیی دیکەیەی ئەوە بۆ شاردنەوەی ڕوخساری دژی ئازادی بیرو ڕاو سەلەفیەتی  شاراوەی ئەم حیزبە ئیسلامییە، ئەمە جگە لەوە کە لە ژێر ئەو دەمامکەدا خۆی لە هەر ململانێیەکی ئایدۆلۆژی و سیاسیی ئاشکرا بە دوور گرتووە لەگەڵ هێزە سیاسییەکانی دیکەدا، بە بەهانەی ئەوە کە ململانێی ئایدۆلۆژی، شەڕی سیاسیی لێدەکەوێتەوە، هەروەک ئەبوبەکر لەو بارەیەوە دەڵێت :" هەوڵی ئاژاوە نانەوەی فیکری ـ مەبەستی لە یەکگرتووە ـ نەداوە و بەگشتی کۆمەڵگای کوردستان لەگەڵ ئەو هەموو لادان و کەم کوڕییانەی لەم ڕووەوە لە ئارادان بە کۆمەڵگایەکی موسڵمان زانیووە38 .... نووسەری ئەم بابەتە پێی وایە کە ئێستا لە کوردستاندا کاتی وروژاندنی مەسەلەی عەلمانی بوون و ئیسلامی بوون نییە ، چونکە ئەمە دەبێتە هۆی لاوازکردنی ڕیزەکانی گەلی کوردستان و هێشتا ئەو دەسەڵاتە مسۆگەرو چەسپاوەشمان نییە تا شەڕی لەسەر بکەین ..... گەرچیش دەسەڵات لە هەرێمدا بە عەلمانی دادەنرێت ، بەڵام تا ئێستا عەلمانییەکی میانەڕەو بووە 39".

کاک ئەبوبەکر لێره‌شدا ڕاستگۆیی خۆی لەدەستدەدات، چونکە ( یەکگرتوو ) هەموو دەسەڵات و سیستەمێکی سیاسیی کە لە سەر بنەمای شەریعەت و یاساو ڕێسای ئاینی ئیسلام دانەمەزرا بێت، ئەوا ئەو بە عەلمانی و سیستەمی عەلمانی دەناسێنێت، بەڵام ( یەکگرتوو ) کە لە قۆناغی ئێستای ژیانی سیاسیی خۆیدا توانای چوونە مەیدانی ململانێی ئایدۆلۆژی و فکری و سیاسیی لە خۆی ڕانابینێتەوە، ناچارە کە ڕوو بە سیستەمی حوکمڕانی ئێستای کوردستان بڵێت ( هەوڵی ئاژاوە نانەنەوەی فیکری و ئایدۆلۆژی نەداوە و ئەوە بەزیانی یەکپارچەیی ڕیزەکانی گەل دەزانێت )، کەچی هەر ئەم ( یەکگرتووە ) بە ئەدەب و ئارام و میانەڕەوە( !! ) لە بەرانبەر چەپەکان و مارکسییەکانی کوردستاندا، کە ئەوان لە دەسەڵاتدا نین و لە هێزێکی بەرفراوانی جەماوەری و هێزی چەکدار بەهرەمەند نین لەم قۆناغەدا،  لە بەرانبەر هەڵوێستی مارکسیەکان و چەپەکان لەمانگی ڕەمەزانی 1998دا بە شێوەیەکی زۆر هەلپەرستانە و( بە شێوەی ئاگری بن کا ) لە تەلەفیزیۆنەکەی شاری سلێمانیەوە و لە پارشێوێکدا، کە پێی وابوو لەو ساتەی شەودا تەنها موسڵمانەکان بە خەبەرن، دەستیکرد بە ڕشانەوە و هەڵهێنانەوەی شەڕانگێزترین تەبلیغات و پڕو پاگەندەی سیاسیی دژ بەو هەڵوێستەی چەپەکان و مارکسییەکان، ئەمە جگە لەوە کە لە مانشێتی ژمارە 61ی هەفتەنامەی یەکگرتوودا ، کە لە بەرانبەر ووتارێکی " بۆ پێشەوە " دابوو، بەم شێوە یە نووسیبووی :" کاردانەوە و ناڕازایەتی دەربڕین لەدژی سوکایەتیکردن بەئاین و مێژووی گەلەکەمان بەردەوامە ".هەروەها یاداشتنامەیەکی مەکتەبی سیاسیی ( یەکگرتوو )ش بۆ حکومەتی هەرێم لەدژی هەمان ووتار و بە کفر لە قەڵەمدانی بڵاوکراوەی ناوبراو ... ئایا کاک ئەبوبەکر، ئەو دوونموونەیەی کە باسمان کردن و مشتێکن لە خەروارێک بە ( ئاژاوەی فکری و ئایدۆلۆژی و تەنانەت سیاسیش ) نازانێت ؟ بێگومان ئەوانە سیاسەتی ئاژاوەگێڕی ( یەکگرتوو)ن، بەڵام ئەوانە لە کاناڵ و هەلی تایبەتی و دیاریکراوەوە ئاڕاستە دەکات و درێژەیان پێدەدات.

              سەلەفیەتی ( یەکگرتوو ) تەنها لە پرۆسەی تاکتیکدا ڕەنگناداتەوە،  بەڵکو لە ستراتیژی ئەو حیزبەدا ڕەنگیداوەتەوە . ئەم حیزبە لە بەشی حەوتەمی بەرنامەکەی خۆیدا بە ئاشکرا هەڕەشە لەبنەماکانی ژیانی مەدەنیانەو ئازادییەکان دەکات و هیچ جۆرە ئازادییەکی بیرو ڕاو ڕەخنەگرتن لە " حکومەتە ئیسلامییەکەی !! " و ئاینەکەی لەلایەن کەسانی بێ بڕواوە قەبوڵ ناکات و ئەو کەسانە بە داردەست و بەکرێگیراو نۆکەری بێگانە دەداتە قەڵەم و حسابیان لەسەر دەکات . بەرنامەکەی ( یەکگرتوو ) لەو ڕووەوە بەبێ هیچ جۆرە تەمومژێک دەڵێت :" لە قورئانی پیرۆزدا غەیرە موسڵمانەکان لەڕووی پەیوەندی یانەوە لەگەڵ کۆمەڵگای ئیسلامی، کراونەتە دوو دەستەی سەرەکی : دەستەی یەکەم : ئەوانەن کە لەگەڵ کۆمەڵگاو دەوڵەتی ئیسلامی دا دەجەنگن و، جەنگەکەشیان ناڕەوایە و بۆ دابینکردنی مافی ڕەوای خۆیان نییە و دەیانەوێت جێ پێ بە موسڵمانان لێژ بکەن و ببنە داردەستی بێگانە . دەستەی دووەم ئەوانەن کە بە ئاشتی دانیشتوون و جەنگ دژی موسڵمانان ڕاناگەیەنن و ، ئەگەر لە بواری دابینکردنی مافەکانیاندا درێغی یەک هەبێت بە شێوەیەکی هێمنانەوە ئاشتیانە داوای دەکەن ، ئاسایشی گشتی تێکنادەن و نابنە پاشکۆی هیچ پیلانێک 40".

حیزبێک کە ستراتیژییەکەی پێکهێنانی ( دەوڵەتی ئیسلامی ) بێت و هەرلەمڕۆوە کۆمەڵگە دابەش بکات بۆ دوو دەستەی خێرو شەڕو بەرەی ڕەخنەگران بەداردەستی بێگانە لە قەڵەم بدات و بەوە تاوانباریان بکات کە دەیانەوێت ( جێ پێ  بە بەموسڵمانان لێژ بکەن ، یان دەسەڵاتیان لەدەست وەربگرن ) ، ئاخۆ دەبێت ئەم حیزبە چ بڕوایەکی بە ( فرە حیزبی و دیموکراتی هەبێت ) کە یەکێک لە بنەماکانی ( دیموکراتی و سیستەمی فرەحیزبی ) دەست بە دەستپێکردنی سوکان و کورسی دەسەڵاتە ؟ حیزبێک کە ئەوە ستراتیژییەکەی بێت، ئەوە چۆنە کە ئاژاوەی فکری و ئایدۆلۆژی نانێتەوە ؟ حیزبێک کە ئەوە ستراتیژییەکەی بێت چۆن لە دەرەوەی دەسەڵاتیش دەست بۆ تیرۆر و پەلاماری چەکداری نابات دژ بە نەیارە مارکسی و عەلمانییەکانی ؟ دروستکردنی مزگەوت و کارەبەناو خێرخوازییەکانی ئەم (یەکگرتوو)ە سەلەفییە شاراوەیە هیچ مانایەکی نییە جگە لە چاندنی تۆی ئیرهاب لە کوردستاندا . ئەوە ڕاستییەکە  کە  مێژووی داهاتووی ئەم حیزبە بۆ هەموو خەڵکی کوردستانی دەسەلمێنێ و ڕوونی دەکاتەوە.

     کاری تیرۆریستی و تیرۆرکردنی نەیارانی چەپ و عەلمانی، تەنانەت قەتڵ وعامی دوور لە سیاسەتیش لە یەکەمین ڕۆژەکانی پێکهاتنی ( بەکگرتوو )ەوە فەتوای لەسەردراوە ( بە ئەزموونی جەبهەی انقاذی جەزائیر*** کە لە سەر ڕێبازی " اخوان المسلمین " دەستیان بەکاری سیاسیی کردووە)، بەڵام ئەوە کەی و لە چ ساتەوەختێکدا دەخرێتە قاڵبی پراکتیکییەوە لەلایەن ئەم حیزبەوە ، مەسەلەیەکە ئایندەی بەهێزبوونی ئەم حیزبە دیاریدەکات ... . جگە لە تیرۆری جەستەیی نەیارانی فکری و سیاسیی، هەر ئەمڕۆ ئەم حیزبە دەستیبردووە بۆ تیرۆری فەرهەنگی و ئارەزووەکانی خەڵکیش**** ، چونکە ئەم حیزبە بەشێوەی ئاشکراو نهێنی دەستیکردووە بە دژایەتیکردنی هونەرو زەوقی هونەری خەڵکی کوردستان و دەزگاکانی ڕاگەیاندنی حیزبەکانی دیکەی کۆمەڵگە . هەفتەنامەی یەکگرتوو لە گۆشەیەکی دا بەناوی ( ڕوانگە)ەوە، ستونێکی بە ناونیشانی " بڕیارێکی بوێرانەو هەڵوێستەیەک " بڵاو کردووەتەوە و لەم ستونەدا دەڵێت :" هەفتەی ڕابردوو لە بڕیارێکی بوێرانەدا هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و ڕۆشنبیری هەرێمی کوردستان ، ئاگاداری دەزگاکانی سینەماو ڤیدۆکانیان کردووە ، کەوا پێویستە ڕەچاوی بنەما ڕەوشتی یەکان و بەها و داب و نەریتی کوردەواری بکەن و بەهیچ شێوەیەک فلیمی ڕووت و بێتام نمایش نەکەن ...لە کاتێکدا بە پێویستی دەزانین پشتگیری لەم هەنگاوە بکەین و هیوای سەرکەوتنی بۆ دەخوازین ، پێشنیار دەکەین کەوا بۆ کاناڵەکانی تەلەفزیۆنیش هەنگاوێکی وا هەڵبگرن ، کە ئەمەش پێویست بە هاریکاری حیزب و سیاسی یەکان هەیە، کە سەرپەرشتی ئەو کاناڵانەیان لە ئەستۆ دایە41". ئەو چەند بەشەی کە لە ستونی ناوبراو هێنامەوە، تەنها ڕوانگەی ( ڕەوەند گەرمیانی ) نووسەر ستوونەکە نییە، بەڵکو ڕوانگەو هەڵوێستی یەکگرتوویشە، چونکە مەکتەبی ڕاگەیاندنی ( یەکگرتوو )یش لە 29/2/1996 دا دەست خۆشانەی ئەو بڕیارەی لە هەردوو وەزارەتی ناوبراو دەکات و نامەیەکی تایبەتیان ئاڕاستە دەکات ، کە ئەمەش دەقەکەیەتی : " بڕیاری هاوبەشتان لە بەرواری ( 27/ 2 / 1996 ) دا سە بارەت بە دانانی لیژنەیەک بۆ چاودێری کردن و بە دواداچوونی سینەماکان و دوکانی ڤیدیۆکان و دانانی ( چوابگ )و سنورێک بۆ فیلم و بەرهەمە سینەمایی یەکان ، جێگای ڕێز و پێزانینە . ئێمە لای خۆمانەوە ـ وەکو دەزگاکانی ڕاگەیاندنی یەکگرتوو  پشتگیری ئەو بڕیارە پەسەند و بە جێ یە دەکەین ، کە دەبێتە مایە پاراستنی بیرو ڕای خاوێن و داب و نەریتی و ڕەوشتە کۆمەڵایەتی یە ڕەسەنەکانی میللەتەکەمان ...هیوادارین کە لە هەموو شارەکان هەنگاو بنرێت بۆ جێ بەجێ کردنی بڕیارەکەو ، هاوووڵاتیان و سینەماو دەزگاکانی ڕاگەیاندنی هەموولاش پشتیوانی لە ئاوا بڕیارێک پیشان بدەن .

          دووبارە ڕێزو پێزانین و پشتگیری خۆمانتان لەسەر ئەو بریارە ئاراستە دەکەین 42.

مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان ـ 29/2/1996"

     لێرەدا مەبەستم ئەوەنییە کە پەخش و بڵاو کردنەوەی فیلمە سێکسییەکان بەکارێکی پۆزەتیڤ لە قەڵەم بدەم و ئەو جۆرە فیلمانە بە هونەرێکی سینەمایی ڕیالیستی بناسێنم کە کێشە سێکسییەکان و چەپاندنی سێکسی لاوانی کوردستانی ئەمڕۆ چارەسەر بکەن، بەڵام لە هەمانکاتدا خوازیاری ئەوەنیم کە بەر به‌ په‌خشی ئه‌و فیلمە سێکسییانەبگیرێت کەئاستی ڕۆشنبیری سێکسی لاوانی کەبت کراو دەبەنە سەرەوە ....به‌هه‌رحاڵ، ئێستا ئەو پرسیارە ڕووبەڕووی ( یەکگرتوو ) دەبێتەوە کە بۆچی نووسەرانی ئیسلامی ئازادن لە وەدا کە نەک بەفیلم، بەڵکو بەکتێب و نامیلکەی جۆراو جۆر و بەبێ وێنە و جوڵانەوە و نمایشکردنی ئۆرگانیزمه‌کانی مرۆڤ ’ کێشە سێکسییەکان بخەنە ڕوو، ئەی بۆچی سینەماکان و دوکانی ڤیدۆکان ئەو فیلمانە نمایش نەکەن ؟ ئایا نامیلکەی ( بووک و زاوای موسڵمان )، لە ڕووی ناوەرۆکی بابەتەکەوە، چ جیاوازییەکی لەگەڵ ئەو فیلمە سێکسییانەدا هەیە کە لە سینەماو دوکانی ڤیدیۆکاندا نمایش دەکرێن ؟ ئایا هەمان وەرگێڕدراوی کوردی ( ژن و مێردی ئیسلامی بەختەوەر ) کە لە نووسینی (محمود مهدی ئەستانبوڵی) ئیسلامییە چ جیاوازییەکی لەگەڵ فیلمە سێکسییەکاندا هەیە؟ بەبڕوای من هیچ ..ئەی کەواتە ( یەکگرتوو ) بۆ ئاوا بەگەرم وگوڕییەوە پشتگیری لەو بڕیارە ناشارستانیەی حکومەت و هەردوو وەزارەتەکەی دەکات و بێ پەروا لە هەفتەنامەکەیەوە جەنگ دژ بەدوکانی ڤیدیۆ و سینەماکان ڕادەگەیەنێت ؟ وەڵامەکە زۆر ڕوونە : یەکگرتوو هەر لەمڕۆوە دەستیبردووە و دەستدەبات بۆ تیرۆری فەرهەنگی و ئارەزو و زەوقی هونەری خەڵک . ئایا ئیتر ئەمە چاندن و کامڵ کردنی تۆی  تیرۆر و تیرۆریزمی ( یەکگرتوو ) نییە لە کوردستاندا ؟ ئایا ئەمە خزمەتکردن و کاری مرۆیی و خێر خوازی و خۆ بەدوور گرتنی ئەم حیزبەیە لە کاری ئاژاوە گێڕی ئایدۆلۆژی، فکری، سیاسیی و که‌ڵتووری ؟ ئایا ئەو نامەیەی کە هێنامانەوە خۆی باشترین و ڕوونترین بەڵگە نییە بۆ توندڕەوی و سەلەفیبوونی ئەم حیزبە ئیسلامییە ؟ لە کاک ئەبوبەکر و مەکتەبی ڕاگەیاندنەکەی دەپرسم : ئایا ئەو هەموو فیلمە تووندو تیژانەی کە لە تەلەفیزۆنەکانتانەوە نمایشی دەکەن و زەینی منداڵان و مێر منداڵانی پێپڕ دەکەن لە تووند و تیژی و لەسەر مرۆڤ کوشتن و گیانی ڕامبۆیی و سوپەرمانی ڕایاندەهێنن، ئەمە ناو دەنێن چی ؟ لەو ڕووەوە دەبێت کێ محاسەبە و غەرامەتان بکات ؟ .... یەکگرتوو لە ڕاگەیاندنە سیاسییەکانیدا و لەنووسراوە تیۆرییەکانیدا هەمیشە پشت بە نەهجی دیماگۆگیەت دەبەستێت و چەواشەکاری پیشەی سیاسیی ئەم حیزبەیە . ئەوەی دەیکات و ئەوەی دەیڵێت ئاسمان وڕێسمانە، چونکە ئەم حیزبە لەمەیدانی فیکری و سیاسیدا، بەکردەوە بەزیانی دەسکەوتەکانی خەڵکی کوردستان جووڵاوەتەوە، بەڵام کاک ئەبوبەکر ئامادەنییە ڕاستگۆیانە لەگەڵ خوێنەر و جەماوەردا بدوێت و ڕاستییەکانی پشتی پەردە وەک خۆیان ئاشکرا بکات . لەبەرئەوە ناچارە کە بەم زمانە دیماگۆگیانە لەگەڵ خوێنەر و جەماوەردا بدوێت :" لەو ڕۆژەوە ـ مەبەستی نووسەر ڕۆژی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی هەرێمە ـ بە شایەتی کار بە دەستانی حکومەت و ئەندامانی پەرلەمان و حیزبە سیاسی یەکان و جەماوەر و گەل لە هەرێمدا هەڵوێستێکی نەگرتووە بەزیانی دەسکەوتەکانی خەڵک تەواو بێت . ڕۆژێک لە ڕۆژان کارێکی وای نەکردووەمەبەست تیایدا لاواز کردنی ئەزمونی کوردی و لەکەدار کردنی بێت 43".

     منیش لەکۆتاییدا لە کاک ( ئەبوبەکر ) دەپرسم : هەوڵی ئاشکراو نهێنی ( یەکگرتوو ) بۆ سەرکوتکردنی ئازادی بیرو ڕا، چاپەمەنی و ئازادییە تاک و کۆمەڵایەتییەکان، ئایا ئەمە بەزیانی دەسکەوتەکانی ڕاپەڕین و خەڵکی کوردستان ناشکێتەوە ؟ ئایا ئەمە لاواز کردنی ( وەک خۆت دەڵێیت ) ئەزمونی کوردی و لەکەدارکردنی دیموکراتی و چاندنی تۆوی ئیرهاب نییە لەژێر ناوی کاری خێر خوازی و خزمەتگوزاری و ئاوەدانکردنەوەی کوردستاندا ؟ ئایا ئەوەی کە تائێرە گوتم و لەزمانی خۆت و حیزبەکەتەوە گوێمان لێبوو، هیچ جێگایەک بۆ کێشەی کورد و  چارەسەرەکەی دەهێڵێتەوە لە " ستراتیژی یەکگرتوو " دا ؟.

                                *      *      *

            سەرچاوەو پەراوێزەکان

 

    * " ڕێـگـــــــــای یەکــــــــبـوون " ، کــــــە هەفتەننامەیەکی  سیاسییــــە و بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامی دەری دەکات، لە ژمارە 47 ی  ڕۆژی دووشەمە ( 11 /10/1999 )دا ، سەرووتارەکەی بەم ناونیشانە هەڕەشە ئامێزە { ڕەخنە گرتن     لە هەر دروشمێکی ئیسلامی سوکایەتی کردنە بەبیرو ڕای گەلەکەمان } ڕازاندووەتەوە و دەڵێت :{ ماوەیەکە هەندێک کاناڵی ڕاگەیاندن لە کوردستاندا کوێرانە و بەشێوەیەکی ناسروشتی کەوتونەتە دژایەتی کردنی ئیسلامی یەکان و تۆمەتبار کردنیان ، تیاشیاندا هەیە ئەو سنورەشی بەزاندووە و ناو بەناوە بێ حورمەتی بە بەرانبەر بە ئیسلام و مقدساتی ئیسلامی دەکات وهەستی ملیۆنەها موسڵمان ڕاناگرن و بێ پەردە ڕەخنە لە دروشمە ئیسلامی یەکان و فەرمانەکانی خوا و پێغەمیەری خوا دەگرن }. بە دوای ئەمەشدا سەرووتاری ناو براو دەکەوێتە ناکۆکی ووتنێک و دەڵێت :{ ئێمە کاتێک ڕەخنە لە موسڵمانێک یان حیزبێکی ئیسلامی دەگیرێت لامان ئاسایییە }. منیش دەڵێم سەد خۆزگەلاتان ئاسایی بووایە، بەڵام ئەوەتا لە چەندێڕی خوارەوە تردا ڕەخنەش لە حیزبە ئیسلامییەکان بە تکفیر و نائاسایی دەزانن و دەڵێن :{ ئێمە قەناعەتمان وایە ڕەخنە لە هەر دروشمێکی ئیسلامی ، ڕەخنەیە لە ئیسلام و لە قورئان و و لە فەرموودەی  پێغەمبەری خوا }. ئەگەر مانای ئەم دێڕەی دوایی بکەینە کوردییەکی پەتی، ئەوهای لێدێت : بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامی و هاو مۆدێلەکانی دروشمی ئیسلامییان بەرز کردووەتەوە و ڕەخنە گرتنیش لەو دروشمە سیاسییە ئیسلامییانە، ڕەخنەیە لە قورئان و قسەکانی پێغەمبەر . لەبەرئەوە، ( بزووتنەوەی یەکبوون ) ئەوە بە مەترسییەکی گەورە دەزانێت و بێدەنگەکردنی لە ئاستی ئەو ڕەخنانەدا پێقبووڵ ناکرێت و لە بەرانبەریاندا بێدەنگ نابێت و لەو بارەیەوە دەڵێت :{ بەڵام ئەوەی جێگای قبوڵ نییەو پێویستە ڕیسوا بکرێت ئەوەیە کە بە بیانوى باسکردنی هەڵەى ئیسلامییەکانەوە ڕەخنەش لە لە ئیسلام و قورئان و فەرموودەی پێغەمبەری خۆشەویست بگیرێت ....بۆیە بێئەدەبیکردن لەم بارەیەوە بە سنوور بەزاندنێکی ترسناک لە قەڵەم دەدرێت، کە پێویستە هەموو غەمخۆرێکی ئیسلام و هەموو دڵسۆزێکی گەلەکەمان لێی بێدەنگ نەبن و بەتووندی بەرپەرچی بدەنەوە} .

لە بزووتنەوەی یەکبوونی ئیسلامی دەپرسم : ئەو هەموو سوکایەتییەی کە ئێوە بە مارکسیزم و بیرو ڕای پێشکەوتووخوازانەی دەکەن، یان ئەو هەڕەشە یەک لە دوای یەکانەی کە ئێوە لە نەیارانی فکری خۆتانی دەکەن، ئایائەوە بێئەدەبی و سنوربەزاندن نییە ؟ ئێوە کە ئەو مافی بێ ئەدەبیکردن و سوکایەتیکردنە بۆ خۆتان بە ڕەوا دەبین، دەئەوەش بۆ خەڵکانی دیکە بە ڕه‌وا ببین کە ئازادانە ڕەخنەکانی خۆیان لەسەر بیرو باوەڕی ئێوە بکەن و خۆشتان لەم دیالۆگەدا بە تاوان بار بزانن و ڕەخنەگرتن بە سوکایەتیکردن مەزانن ؟!.

1ـ انورالحاق احدی: ئه‌فغانستان ـ تاڵیبان و سیاسەتەجیهانییەکان ـ ووتاری پێنجەم لاپەڕە 59 ، بەزمانی فارسی.

2ـ ئەبوبەکر عەلی: کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ـ ل4.

3ـ ئەبوبەکر عەلی: هەمان سەرچاوەی پێشوو ل15

4ـ سورەی المتحنە: ئایەتی 8، هەرچەندە کە وەرگێڕانەکەی من لە لە ڕووی داڕشتنەوە لە تەرجمەکەی کاک ئەبوبەکر جیاوازترە، بەڵام لە ناوەرۆکدا هەر یەک مەبەست بەدەستەوە دەدات ... بڕوانە کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ل 18

5ـ ئەبوبەکر هەمان سەرچاوەی پێشوو ، ل 13

6ـ ئەبوبەکر عەلی هەمان سەرچاوە،ل 40 و 41

7ـ هەمان سەرچاوە،ل8 و 68

 8ـ هس ل،31 و 33

 9 ـ هس ،ل5

 10ـ هس، ل45

  11ـ هس ،ل 70

12ـ هس ،ل47و48

13ـ هس و هەمان لاپەڕە

14ـ کارل مارکس: هەژدەهەمی برۆمێر لویس پۆنە پارت 21 بەزمانی فارسی.

15ـ ئەبوبەکر عەلی: کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ل 44.

16ـ لینین: مافی نەتەوەکان لە دیاریکردنی چارەنووسیانداـ اثار منتخبە ل 350 بەزمانی فارسی.

17ـ ئەبوبەکر عەلی: کێشه‌ی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ل9و10

18ـ د. رفعت سعید: ئیخوان موسلمین لە گەمەی سیاسەتدا ل17 وەرگێرانی بۆ کوردی ئیهاب ڕۆشنا.

19ـ هسپ ل 17

 20ـ هسپ ل8

21ـ هسپ ل17           

22ـ هسپ ل17               

23ـ هسپ ل 18و19

24ـ هسپ ل 51و 52

25ـ هسپ و هەمان لەپەڕە

26- هسپ ، ل57

27ـ لیوا حسن صادق: ڕێکخستنی ئیخوان موسلمین ، ل 5، وەرگێڕانی بۆ کوردی ب ـ نڤار ـ مارسی1999.

28ـ هس ،ل8.

29ـ هس، ل8

30ـ هس ، ل9

31ـ هس ،ل16

32ـ هس ،ل16

33ـ هس ،ل 55

34ـ هس ،ل55

** صلاح الدین بهاالدین ـ سکرتێری گشتی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان ـ لە نامەیەکیدا بۆ ( مسته‌فا مشهور )ی جێگری ڕابەری گشتی ( اخوان المسلمین )ی مصر، لە 21/1/1996دا بە بۆنەی مەرگی ( محمد حامد ابوالنصر )ەوە ، تەئکید لەسەر ( اخوان ) بوونی خۆی و (یەکگرتوو) دەکاتەوە و دەڵێت :" :" بقلب ممتلي اطمئنا ... وامام خبر  رحيل المجاهد المعارف الرباني الأستاذ ( محمد حامد ابو النصر )، بعد عمر حافل بالعطا والتضحيات، نشارككم ـ نحن واخوتكم في الاتحاد الأسلامي في كردستان و حزنكم ... وفي هذه المناسبة، أتقدم اليكم باسم إخوانكم في الكردستان ...فأنتم حقا ـ يا اخوان مصر ـ من كنتم، طوال الثمانية و الستين عامامن عمركم، رواد قافلة الجهاد و التضحيةو الصحوة الاسلامية، واستاذة المدرسة الثبات و الاستقامة و التجديد و الابداع ... لترتفع عاليا راية الصحوة الاسلامية العالمية بقيادة الاخوان المسلمين ... 

35ـ ئەبوبەکر عەلی: کێشەی کورد لە ستراتیژی یەکگرتوودا ،ل80.

36ـ هس ، ل88

37ـ هس ،ل 82و83و84

38ـ هس ،ل 95

39ـ ئەبوبەکر عەلی: عەلمانیەتی لەنێوان خۆرهەڵات و خۆر ئاوادا لە شەڕی فەرهەنگەکانەوەبۆ لە یەکتر گەیشتنی مەیدانی ـ گۆڤاری نڤار ـ ژمارە (5) ل 244ـ بەهاری 1999 .

40ـ لە بەر ڕۆشنایی ئامانجەکانی (یەکگرتوو) دا ، بەشی یەکەم ،ل22ـ

 لەبڵاوکراوەکانی مەکتەبی ڕاگەیاندنی یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان .

***هەروەها بەپێی بۆچوونەکان و تەفسیرەکانی (سیدقطب) کە کۆمەڵگە دەکات بە دوو بەشی (کافر) و (موسڵمان) ەوە.

41ـ بڵاوکراوەی (یەکگرتوو) ژمارە (85) ، 17 ی ذالقعدە1416

42ـ بڵاوکراوەی (یەکگرتوو) هەمان ژمارە.     

****     هێنانی جل و بەرگی ئیسلامی بۆ ژنان (لەوانە حیجاب و مقنعە) و پڕو پاگەندەی بەردەوام بۆ ئەوانە لەلایەن ڕێکخراوی (خوشکانی موسڵمانی یەکگرتوو) ەوە ، شەڕێکی فەرهەنگی و سیاسییە کە (یەکگرتوو) لەدژی جل و بەرگی کوردی و کەلتوری و نەریتی پۆشاک پۆشینی کوردی و ڕۆژئاوایی له‌ کوردستاندا بە ئارامی و بە نهێنی بەڕێی خستووە و دەیەوێت ئەو نەریتە وەک بەشێک لە کەڵتوری کورد بسڕێتەوە و شێوەو نەریتی پۆشاک پۆشینی عەرەبە ئیخوانەکان لە جێگای دا زاڵ و جێگیر بکات.

43ـ ئەبوبەکر عەلی: هەمان سەرچاوەی پێشوو.

 

                                                               سلێمانی ـ تشرینی دووەمی 1999