هه‌واڵ
ڕاپۆرتی تایبه‌ت
سیاسه‌ت
‌‌‌ئابووری
‌فه‌لسه‌فه‌
تیۆری‌
‌ته‌نز‌
ئه‌ده‌ب و هونه‌ر
‌‌‌زانست و ته‌کنه‌ڵۆژیا‌
ده‌سه‌ڵات ‌‌
ئۆپۆزسیۆن
ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ‌
‌مقالات عربیة
‌مقالات فارسی‌‌
‌ ‌English articles
‌وه‌رگێڕان ‌
‌کتێبخانه‌
‌‌
<November 2018>
SuMoTuWeThFrSa
28293031123
45678910
11121314151617
18192021222324
2526272829301
2345678


دوو کوردستانپۆست             



ئەو ڕابەرە گەنجەی جیهانی سەرمایەداری لیبراڵی هێنایە لەرزە !


دوایین فێڵی مێژوویی جه‌لال تاڵه‌بانی – نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ کورد " لیستی گۆڕان "ه‌!


ژنی دیکتاتۆرە عەرەبەکان خەریکی چین؟

داڕمانی یۆرۆ، داڕمانی یەکێتی ئەوروپا


Title
دوو کۆمێنت دەربارەی : ناسیۆناڵیزم و لە ستایشکردنی به نه‌ته‌وه‌بوونی کوردا


img3/12/2013 12:00:00 AM
تاهیر ساڵح شەریف:

ڕوونکردنەوەیەک:

ماوەیەک لەوەپێش،  د. سەردار عەزیز لە لاپەڕەی فەیسبووکی خۆیدا تەوەرەیەکی بۆ باسکردن لەسەر " بە نەتەوەبوونی کورد"دا کردبووەوە و بیروبۆچوونی خۆی لە دووتوێی نووسینێکی کورتدا لە ژێر ناوی " له ستایشی به نه‌ته‌وه‌بوونی کوردا" خستبووە چوارچێوەی تەوەرەکەوە. هاوڕێ هەژێن لە سەکۆی ئانارکیستەکان، منی ئاددکرد بۆ هەمان تەوەرە تا کۆمێنتی خۆم لەسەر بابەتەکەی بنووسمەوە. من تەنها بە دوو کۆمێنت بەشداریمکرد. هەڵبەت بابەتێکی گرنگی وەک " ناسیۆناڵیزم و بە نەتەوەبوونی کورد"، بابەتێکی فراوانی تیۆرییەو ناتوانرێت لە دوو کۆمێنتدا یەکلاییە بکرێتەوە و پێویستی بە کات و خوێندنەوەو توێژینەوەی زۆر هەیە. هەرلەم ڕووەوە، ماوەی مانگێک پێش لە ئێستا، بەشی یەکەمی نووسینێکی ڕەخنەگرانەم لەسەر بابەتێکی بەختیار عەلی لە ژێر ناوی " ناسیۆنالیزم، مارکسیزم و حوشترەکەی بەختیار عەلی  "دا بڵاوکردەوە و مەبەستم بوو لە چەند بەشدا وەڵامی تەواوی بەختیار و ئەوانە بدەمەوە کە زاراوە و چەمکی " فاشیزم، ڕەگەزپەرستی و شۆڤێنیزم"ی سەرمایەداری قۆناغی ئیمپریالیزم دەخەنە جێگای چەمک و زاراوەی " ناسیۆناڵیزم "ی سەرمایەداری سەردەمی ڕێنیسانس تا قۆناغی شۆڕشی پیشەسازی ئەوروپا. دواتر درێژەی هەمان نووسینم لەسەر بەختیار وەستاند و بڕیارمدا بەتەنیشت کارەکانی دیکەو بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانەم، کار لەسەر ئەو پرۆژە تیۆرییە بکەم و دەست بە خوێندنەوە و توێژینەوە لەسەر ئەو بۆچوونەم بکەم کە پێم وایە " ناسیۆناڵیزم" لە دوای شۆڕشی پیشەسازی ئەوروپاوە کۆتایی بەژیانی هاتووە و فاشیزم، ڕاسیزم و ڕەگەزپەرستی، وەک جیهانبینی چینی بۆرژوازی سەردەمی ئیمپریالیزم جێگای گرتۆتەوە، واتە لە ڕوانگەی منەوە، ناسیۆنالیزم جیهانبینییەکی بۆرژوازی بازرگانی و پیشەسازی سەدەی نۆزدەهەمی ئەوروپییەو پاش کۆتایی شۆڕشی پیشەسازی، ناسیۆناڵیزم هەم وەک بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی و هەم وەک جیهانبینی چینێکی کۆمەڵایەتی بە خاڵی کۆتایی مێژوویی خۆی گەیشتووە. ئەم دوو کۆمێنتەش، کورتەو پوختەیەکی ئەو پرۆژە تیۆرییەیە کە ئێستا کاری لەسەردەکەم.  

                                                                  ***

 کۆمێنتی یەکەم:

ئەم باسە باسێکی گرنگ و پڕبایەخە... دەستتان خۆش بۆ کردنەوەی ئەم تەوەرەیە... بەبێ ئەوەی کە بچمە سەر بۆچوونی بەشداربوون لە بارەی ناسیۆناڵیزم و دەوڵەت، بە کورتی بۆچوونی خۆم دەربارەی ناسیۆناڵیزم و میللەت دەردەبڕم و ئەگەر پێویستیشیکرد دووبارە دێمەوە سەر ئەم باسە؛ ناسیۆنالیزم، دەوڵەت و نەتەوە، ئەو سێ چەمکەن کە ناوەندە سیاسیی و ئەکادیمییەکانی دنیایان سەرگەرمکردووە. تێڕوانینێکی هاوبەش و چوونیەک بەرامبەر بەو سێ چەمکە نییە. زۆرێک پێیان وایە نەتەوە ناسیۆنالێزم و دەوڵەتی دروستکردووە، لەبەرامبەریشدا کەسانێکی دیکەش هەن پێیانوایە کە دەوڵەت نەتەوەی دروستکردووە. هەڵبەت من بەتەواوی هاوڕام لەگەڵ کەسانێکدا کە پێیان وایە "دەوڵەت نەتەوە"ی دروستکردووە. نە زمان، نە خاک و نە کڵتوری هاوبەش نەتەوەیان دروستنەکردووە، بەڵکو ئەوە دەوڵەتە کە نەتەوەی دروستکردووە؛ زمانیکی ستانداری بۆ خوڵقاندووە،کڵتورێکی نەتەوەیی بۆ دروستکردووە و نەخشەی خاکێکی دیاریکراو بۆ داڕشتووە. لەوەش گرنگتر، دەوڵەت لەڕێگای زمانێکی ستاندار، خاکێکی دیاریکراو و کڵتورێکی نەتەوەییەوە، چەمکی ناسیۆناڵیزمی لەشێوەی خۆشەویستی خاک، نەتەوە و کڵتوری نەتەوەیی هاوبەشدا بەرهەمهێناوە... بەکورتی، لەڕووی ئابوریی و مێژووییەوە، زمان، خاک و کڵتور تەنها ئامڕازەکانی دروستکردنی [ دەوڵەت- نەتەوە ]بوون. لەم ڕووەوە سەدان نموونەی مێژوویی لەبەردەستدان.... لەم ڕوانگەیەوە، واتە ڕوانگەی دەوڵەت - نەتەوە، ناسیۆناڵیزم، شتێکی زیاتر و کەمتر نییە لە تەمایلات و ئایدیاکانی چینێک بۆ ڕێکخستنی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنان لە چوارچێوەی سەرزەمینێکی دیارکراودا. ئەو چینە چینی بۆرژوازییە کە لە سەدەی ١٦ وە تا کۆتایی سەدەی ١٩ وسەرەتاکانی سەدەی بیستەم، ئەو پرۆسەیەی بەشێوەیەکی دیموکراتیک و شۆڕشگێڕانە لە دنیادا بەسەرئەنجام گەیاندووە. ناسیۆناڵیزم، هەم وەک بزووتنەوەیەکی سیاسیی و هەم وەک بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتی - مێژوویی، لەو پریۆدە مێژووییەی کە ئاماژەم پێکرد، دەورێکی لە ڕادەبەدەر شۆڕشگێڕانە و پێشکەوتووخوازانەی بینیوە، بەڵام لە دوای کۆتایی هاتنی ئەو قۆناغە مێژووییەوە، ناسیۆناڵیزم چ وەک تەمایلاتی سیاسیی چینی بۆرژوازی بۆ دروستکردنی دەوڵەتی دیموکراتی نەتەوەیی و چ وەک بزووتنەوەیەکی سیاسی - کۆمەڵایەتی بۆ هەتا هەتایە کۆتایی بە ژیانی هاتووە و ئەوەی کە لە ئەدەبیاتی سیاسیی و ئەکادیمی هاوچەرخدا بە [ ناسیۆناڵیزم ] ناودەبرێت، شتێک نییە جگە لە تەمایلات و ئەفکاری [ فاشیستی، شۆڤێنیستی، دیکتاتۆری و ڕەگەزپەرستی ] کە مرۆڤەکان دابەش دەکات بە سەر ناسنامە ساختەی نەتەوەیی، ڕەگەزی، ئاینی و کڵتوری جیاوازو ڕەنگاو ڕەنگدا. ئەمڕۆ ئەو جوڵانەوە و هێزانەی کە جەخت لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی، دەوڵەتی نەتەوەیی،خاک و نیشتمانی یەکپارچە و ڕەگەزی هاوبەش دەکەن، شتێک نین جگە لە جوڵانەوە و هێزگەلێک کە فاشیزم، دیکتاتۆری و ڕەگەزپەرستی لە ڕێگای بەدەستەوەگرتنی دەوڵەتەوە لە کۆمەڵگەکانیاندا بەرهەم و سەرلەنوێ بەرهەم دەهێننەوە. ئەو بزووتنەوانەی کە خاک و ڕزگاری خاک لە داگیرکەرانیان کردۆتە ئامانج و دروشمە سیاسییەکانیان، لەگەڵ ڕزگارکردنی خاک و نیشتمانەکەیاندا، دیکتاتۆرییەکی بێ پەردە، فاشیزمێکی ڕووت و ئیستبدادیەتێکی تەواو عەیار بەسەر خەڵکەکەی ژێر دەستیاندا دەسەپێنن کە ناوی [ هاونیشتمانی ] و [ نەتەوە ]یان لەسەر داناوە. ئەمەش لە ئیرادەو خواستی ئەواندا نییە. ئەوان هەر نییەتێکی پۆزەتیڤیانەیان بەرامبەر بە هاو وڵاتیانی خۆیان هەبێت، مادام لەداوی پەیوەندییە ئابوریی، مالی و دیپڵۆماسییەکانی ئیمپریالیزمی دنیادا دەبن، بەناچاری دەبێت دیکتاتۆریەت و فاشیزم، کە ڕیشەی لە ئەفکاری سەرمایەداری ئیمپریالیستیدایە، لە کۆمەڵگەکانی خۆیاندا پراکتیزە بکەن.... لەبەرئەوە، ناتوانین و ناکرێت ئەو بزووتنەوانە، هەرگیز بە بزووتنەوەی ناسیۆناڵیزمی دیموکراتخوازی سەدەی ١٦ بۆ کۆتاییەکانی سەدەی ١٩ بەراورد بکەین.

کۆمێنتی دووەم: 

دەربارەی نووسینەکەی کاک سەردار و چەند تێبینییەکی تیژپەڕ: ١- نووسینەکەی سەرەوەی کاک سەردار پێمان ناڵێت بۆچی ئاین لە ئەوروپادا ڕۆڵی نەما و چ چینێکی کۆمەڵایەتی ئەو ڕۆڵەی ئاینی لە سەر شانۆی سیاسەت و حوکمڕانی سڕیەوە؟! ئاینی مەسیح کە چەندین سەدە حوکمی سیاسیی، ئابوریی، کڵتوری و فیکری ئەوروپای کردبوو، بە سیحری یەک شەوەی سیکۆلاریزم تەبەخوری نەکرد، بەڵکو لە ئەنجامی ئەو ئاڵوگۆڕە ژێرخانییە نوێیەوە بو بەهەڵم کە چینی بۆرژوازی لە منداڵدانی خۆیدا پەروەردەکردو پێی گەیاند. بۆرژوازی ئەورپا خەباتێکی درێژ خایەنی هەمەلایەنە [ سیاسیی،فەلسەفی، حقوقی و زانستی ] دژی دەسەڵاتی هەزاران ساڵەی ئاینی مەسیح و دەرەبەگ و ئەرستۆکراتەکانکرد، ئینجا توانی سیکۆلاریزم و ناشناڵیزم وەک فۆرمی دەسەڵاتی سیاسیی و ئابوریی خۆی جێ بخات.... بۆیە کاتێک دەست بە نووسینی پێشەکی بابەتێک، ئەویش بابەتێکی هەستیاری وەک جێگۆڕکێ کردنی دوو فۆرمی فیکری، یان ئایدیۆڵۆژی و سیاسیی فۆرماسیۆنە ئابوریی- کۆمەڵایەتی و مێژووییەکان دەکەین، ناتوانین بە گشتی وتنێک و بە شێوەیەکی ئەبستراک، واتە بە بێ ئاماژەکردن بەڕۆڵی ململانێی چینە کۆمەڵایەتییەکان لەو جێگۆڕکێیەدا، وێنەیەک لە خودی گۆڕانەکارییە مێژووییەکە بەدەستەوە بدەین و بەم هۆیەشەوە بە شێوەیەکی زانستی ڕۆبچین بە ناخی ئەو تێزەدا کە مەبەستمانە بیکەینە خاڵی گفتوگۆ و مشتومڕ...... ٢- کاک سەردار " هاوبەشیەک " دەکاتە نقطە انطلاقی دروستبوونی نەتەوە. ئەوە هیچ کە کاک سەردار هیچ تەعریفێکی کۆنکرێت و ڕوونمان لەسەر " هاوبەشی "ەکەی پێناڵێت، لەهەمانکاتدا تێڕوانینێکی نازانستی و هەڵەمان لەسەر دروستبوونی " نەتەوە " بەدەستەوە دەدات.... هەڵبەت نەتەوەکان هەمیشە نەبوون. دروستبوونی نەتەوەکان، دەرئەنجامی قۆناغێک لەگەشەکردنی مێژوویی شێوەیەکی بەرهەمهێنانە. چەمکی نەتەوە و نەتەوەکان، لەگەڵ گەشەکردنی شێوەی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا هاتنە کایەوە. چینی بۆرژوازی ئەوروپا، بۆ ئەوەی وەک چینێکی مێژوویی و کۆمەڵایەتی دەسەڵاتی سیاسیی و ئابوریی خۆی بەدەستەوە بگرێت، پێویستی بەوە هەبوو کە پەیوەندییەکان و هێزەکانی بەرهەمهێنان لە پەرژوبڵاوی دەربهێنێت و لە چوارچێوەی خاک و جوگرافیایەکی دیاریکراودا کۆیان بکاتەوە و ڕێکیان بخات. ئەم پرۆسە مێژووییە، هیچ شتێک نەبوو، جگە لە پرۆسەی دروستکردنی" دەوڵەت - نەتەوە ". بێگومان ئەم پرۆسەی دروستکردنی " دەوڵەت - نەتەوە "یە، لە وڵاتانی ئەوروپیدا بە ڕێگاو شێوەی جیاواز تەی کرا، بەڵام کۆتایی پرۆسەکە یەک شت بوو؛ دروستکردنی " دەوڵەت - نەتەوە". دەوڵەت، دەوڵەتی چینی بۆرژوازی بوو. نەتەوەش بریتی نەبوو لە یەک زمان، یان یەک ڕەگەز، یان یەک چینی کۆمەڵایەتی، بەڵکو بریتی بوو لە زمان و دایلێکتیکی جیاواز، لە ڕەگەزی جیاواز، لە چین و توێژی کۆمەڵایەتی جیاواز و سەرئەنجام لە بەرژەوەندی ماددی و ئابوریی جیاواز.... لە بەیاننامەی شۆڕشی فەڕەنسا [١٧٩٥]دا، کە ناسیۆناڵیزم بەرهەمی فیکری ئەوە، لە تەعریفکردنی مافەکانی هاوڵاتیاندا هیچ ئاماژەیەک بە جیاوازی چینایەتی، زمانی، کڵتوری و تاد... نەکراوە و تەنها ئاماژە بەوە دەکرێت:" بە چاوپۆشین لە ژمارەی پێکهێنەرانی خەڵک و فراوانی ئەو خاکەی لەژێر دەستیاندایە، سەربەخۆیە و ناتوانرێت ئەم دەسەڵاتەیان لێ زەوت بکرێت". لەم بەیاننامەیەدا ئاماژە بە [ خەڵک ] دەکرێت و شتێک بە ناوی " ناسنامەی زمان، ڕەگەز و..." لە بەیاننامەی مافەکانی شۆڕشی فەڕەنسیدا نییە، بەڵام لە ساڵانی دواتردایە کە بۆرژوازی لیبراڵ " ناسنامەی نەتەوە "بوون لە ئەوروپادا لەگەڵ دەوڵەتدا گرێدەدات.... لێرەدا دەمەوێت بگەمە ئەنجامێک لەسەر ووشەی " هاوبەشی "یەک لە نێوان هاوڵاتیان و دەوڵەت؛ لە ئەوروپای سەردەمی ڕێنینساسەوە تا کۆتایی سەدەی نۆزەدەهەم، لە نێوان دەوڵەت و نەتەوەدا " هاوبەشییەک " هاتە کایەوە؛ ئەو هاوبەشییە بریتی بوو لە سەلماندنی مافە دیموکراتییەکانی میللەت [ وەک مافی دەنگدان، هەڵبژاردنی نوێنەران، ئازادی بەیان، ویژدان، بیروڕا و تاد... کە لەسەردەمی دەسەڵاتی دەرەبەگەکان و کڵیسادا بوونیان نەبووە] لەلایەن دەوڵەتەوە، لەبەرامبەریشدا ملکەچکردنی هاوڵاتیان بۆ یاسا و فەرمانەکانی دەوڵەت و پابەند بوون بە بەرژەوەندی نەتەوەیی و نیشتمانییەوە. ئەم [ هاوبەشییە ] تەنها پاش لە دروستبوونی [ دەوڵەت - نەتەوە ]کان هاتە کایەوە. ئەزمونی مێژوویی دروستبوونی نەتەوەکان لە ئەوروپادا، پێمان دەڵێت کە پێشەکی و دەستپێکی باسەکەی کاک سەردار بە تەواوی هەڵەیە، نازانستی و دڵخوازانەیە. باسێک کە سەرەتاکەی بە هەڵە دەستپێبکات، بە دڵنیاییەوە ئەنجامگیرییەکی هەڵە بە دەستەوە دەدات. کاک سەردار لە باتی ئەوەی ئەسپەکان بخاتە پێش عەرەبانەکەوە، عەرەبانەکە دەخاتە پێش ئەسپەکانەوە، کە ئەمەش پێجەوانەی لۆژیکی جوڵانە بەرەو پێشەوە..... لەهەلێکی دیکەدا دەگەڕێمەوە سەر لایەنەکانی دیکەی بابەتەکەی کاک سەردار.